Pananaw sa Banlik ng Panatag

PANANAW SA BANLIK NG PANATAG

ni Gregorio V. Bituin Jr.

15 pantig bawat taludtod

taga-Burma'y nagtanong habang kami'y kumakain

tindig ko sa Scarborough shoal, sa aki'y tinanong

dahil Tsina't Pilipinas dito'y nais umangkin

lalaban ba tayo o sa isyung ito'y uurong

Scarborough shoal, Hwangyin Island, Banlik ng Panatag

Panatag shoal ba'y kanino't dahilan ng alitan

kasundaluhan ng bawat bansa'y pinatatatag

at sa karagatan sila'y tila naggigirian

bakit pagresolba nito'y dadaanin sa digma

ang pagpapatayan ba sa isyu'y makalulutas

maaari namang mag-usap ang dalawang bansa

kaysa digmaang kayrami tiyak ang mauutas

dapat banlik na ito'y sabay nilang paunlarin

Tsina't Pilipinas ay magkayakap mangasiwa

pagkat walang sinumang sa banlik dapat mag-angkin

ang tama'y pagtulungan ito ng dalawang bansa

biktima lang ng digmaa'y obrero't masang hirap

payapang usapan dapat sa Banlik ng Panatag

sa isyung ito'y walang digmaang dapat maganap

iyan ang aking tindig sa usaping inihapag

- sa isang kainan sa aming huling gabi sa Mae Sot, Setyembre 25, 2012

Huling Hapunan sa Mae Sot

HULING HAPUNAN SA MAE SOT

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

nagkita-kita kami sa isang restawran

nagtambak ang pagkain, alak at pulutan

sa Mae Sot, ito ang huli naming hapunan

sapagkat uuwi na sa sariling bayan

ah, kaysarap gunitain ng sampung araw

ng paglagi roon, laya'y di pa matanaw

ng mga kasamang ang bansa'y nauuhaw

sa layang pangarap na sa puso'y pumukaw

huling hapunan lang sa Mae Sot ngayong taon

dahil maaaring magbalik kami roon

di pa nakamtan ang paglayang nilalayon

na maaring kamtin sa isang rebolusyon

bago lisanin ang Mae Sot upang maglakbay

mga taga-Burma'y may regalong binigay

nag-iwan ng mumunting alaalang tunay

habang paalala nila'y aming tinaglay

salamat sa patuloy na pakikibaka

patuloy kaming sa inyo'y makikiisa

taas kamaong pagbati, mga kasama

tayo'y lumaban hanggang lumaya ang Burma

- sa isang restawran sa Mae Sot, Setyembre 25, 2012

Bahaginan ng Karanasan at mga Aral

BAHAGINAN NG KARANASAN AT MGA ARAL

ni Gregorio V. Bituin Jr.

15 pantig bawat taludtod

anong ibig sabihin ng diktadura sa masa

nawalan ng maayos na bukas yaong pamilya

nawalan ng kalayaan at buhay na masaya

marami nang nawalang mga taon sa kanila

maysala ba'y diktadurya o bulok na sistema?

kulang yaong sampung araw na pagtigil sa Mae Sot

upang maunawaang lubos ang lahat ng gusot

gayunman, maraming aral sa puso'y nagpakirot

nakasalamuha't karanasa'y di malilimot

sa aral, matingkad na ang laya'y dapat maabot

nagpatingkaran ng mga ideyang sosyalista

paano ibabagsak iyang bulok na sistema

paano dudurugin ng bayan ang diktadura

paano naman ang tamang pamumuno sa masa

isang aral dito'y maging internasyunalista

ah, maraming salamat sa aral at karanasan

pinatibay nito ang ating mga kalooban

pinatitigas nito ang ating paninindigan

hinihikayat tayong laya'y kamtin at lumaban

salamat sa talakayang kaysarap malasahan

- sa tanggapan ng DPNS, pagtatasa ng apat na Pilipino at pamunuan ng DPNS, hapon ng Setyembre 25, 2012

Hinggil sa Wika't Pagsasalin

HINGGIL SA WIKA’T PAGSASALIN

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

marunong mag-Ingles ang mga taga-Burma

kaya di ako hirap maunawa sila

ngunit nang mag-ulat ako'y isinalin pa

ng lider yaong sinabi ko sa kanila

sa talastasan, anong wikang gagamitin

pagkat maraming wika sa daigdig natin

kapwa nati'y paano ba uunawain

kung di alam ang wika ng kakausapin

sa buhay na ito'y mahalaga ang wika

upang ang ating kapwa'y agad maunawa

di sapat ang aksyon, galaw ng kamay, gawa

dapat wika'y alam nang matalos ang diwa

kaya di sapat alam lang ay wikang Ingles

dapat maunawaan din ang wikang Burmes

pag unawa mo ang wika, ramdam mo'y tamis

at sa pag-intindi'y di ka na maiinis

kung iyong di alam paano sasabihin

maghanap ng maalam upang maisalin

sa ibang wika iyang diwa mo't naisin

sa pagsasalin, mauunawa na natin

kaalaman sa wika'y sadyang mahalaga

lalo na sa ating laya ang ninanasa

kaya pag nag-usap ng ideolohiya

magkakaunawaan bawat aktibista

- Setyembre 25, 2012, sa tanggapan ng YCOWA, umaga, matapos mag-ulat hinggil sa sampung araw na inilagi sa Mae Sot

Pagtatasa at Pagbabahagi

PAGTATASA AT PAGBABAHAGI

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

umagang-umaga’y hinanda ang sarili

at ngayon ngang umaga sila'y naging saksi

sa mga pagninilay ko't pagkaintindi

sa aking paglagi sa kanilang kandili

may powerpoint akong gawa't pinagpuyatan

inilatag ang aking mga nasaksihan

inihapag ko kung ano ang natutunan

tinasa ko ang sarili't nagbahaginan

pagkat ito ang huling araw ko sa Mae Sot

anong pagninilay ko sa pagkapalaot

pakikisalamuha nami't pag-iikot

lilisanin ba iyong sakbibi ng lungkot

nakaraang mga araw dito'y tinasa

naunawaan ko ba ang pakikibaka

at sakripisyo nilang mga taga-Burma

upang kamtin nila ang asam na hustisya

lahat ay nakatingin, ako'y kinakapa

mga sinabi ko'y tila inuunawa

ngunit nagkakaisa kami ng adhika

lalanguyin namin ang laot ng paglaya

sa huling araw ko sa Yaung Chi Oo, salamat

ang aking binigkas, kanilang nadalumat

na ang sampung araw ko doon ay di sapat

gayunpaman, salamat, salamat sa lahat

- sa tanggapan ngYaung Chi Oo, Setyembre 25, 2012; bago umalis ay naghandog sila ng isang regalong nakabalot, na naglalaman ng isang pulang telang pansabit sa dingding at may larawan ni Daw Aung San Suu Kyi, na ang nakasulat: "There will be change because all the military have are 

Manggagawa sa Lahat ng Bansa, Magkaisa

MANGGAGAWA SA LAHAT NG BANSA, MAGKAISA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

15 pantig bawat taludtod

ikaw man ay Pilipinong manggagawang migrante

ikaw man ay taga-Burma't obrerong sinalbahe

lahat tayo'y kapwa sa elitista nagsisilbi

naglilingkod kayo sa amo, ganoon din kami

noong primitibo komunal, tayo'y mapayapa

nagsasalu-salo't magkakapantay sa paggawa

sa lipunang alipin, nilatigo't inandukha

pagkatao nati'y hinamak at inalimura

sa lipunang pyudal, tayo sa lupa'y itinali

ang panginoong maylupa ang among naghahari

ang lipunang kapitalismo'y yumurak sa puri

ng mga manggagawang walang mga pag-aari

kundi tanging yaon lang kanilang lakas-paggawa

ngunit kapitalista'y di nagbabayad ng tama

mapagsamantalang sistemang ito'y lumulubha

sa buong daigdig, manggagawa'y kinakawawa

manggagawa, wala kang bansa, magkaisa tayo

sa daigdig, kapatid mo ang lahat ng obrero

magkapitbisig at ibagsak ang kapitalismo

wakasan ang luma't itindig ang lipunang bago

- Setyembre 24, 2012, sa upuan sa ikatlong palapag, YCOWA

Inspirasyon ang YCOWA

INSPIRASYON ANG YCOWA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

napanood namin ang bidyo ng Yaung Chi Oo

nakapagpapasigla ang pinakita dito

ang pagtulong nila sa inaping obrero

ang pag-iimbestiga nila ng mga kaso

laban ng obrero'y kanilang pinanalo

ang di ginawa ng iba'y ginawa nila

tangan yaong prinsipyong tulungan ang kapwa

may bahay-tuluyang pinatitira muna

ang mga obrerong tinanggal, may problema

matuwid ang direksyon ng gawain nila

ang pagtulong sa mga obrerong migrante

laban sa mga kapitalistang salbahe

ang sa migrante'y pagkalinga't pagsisilbi

ang kanilang edukasyon, mga komite

inspirasyon sila’t dapat ipagmalaki

ilang araw akong sa kanila'y nanahan

kayraming usapan hinggil sa karapatan

ang magagandang ideya'y nagsusulputan

ang Yaung Chi Oo ay ehemplo ng sambayanan

sila'y marapat lang inspirasyon ng bayan

- Setyembre 24, 2012, sa upuan sa ikatlong palapag, YCOWA

Sampung Araw ay Di Kawalan

SAMPUNG ARAW AY DI KAWALAN

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

sampung araw sa Mae Sot ay  isa nang yaman

nagbigay ng di matawarang karanasan

nag-alay ng di matingkalang kaalaman

nagdulot ng matibay na paninindigan

upang yaong naghahangad ng kalayaan

ay matulungang ganap sa puso’t isipan

sampung araw lang dito, ngunit di kawalan

nadanas dito’y dala sa kaibuturan

kaya salamat, salamat sa karanasan

- Setyembre 24, 2012, higaan sa ikatlong palapag, YCOWA

Huling Gabi sa Yaung Chi Oo

HULING GABI SA YAUNG CHI OO

ni Gregorio V. Bituin Jr.

15 pantig bawat taludtod

mahaba ang magdamag, bukas ay magtatalakay

anong napala sa sampung araw na paglalakbay

kailangan kong gumawa ngayong gabi ng gabay

kung ang naganap ba ng sampung araw ay tagumpay

ako’y di mapakali sa huli kong gabi roon

paano nga bang taga-Burma’y magrerebolusyon

tulad ko ba’y Che Guevarang sosyalismo ang layon

akong sa mga tibak ng Burma’y nasang tumulong

hanggang bansa nila’y tuluyang lumaya sa hawla

ng kahirapan, bulok na sistema’t diktadurya

sampung araw sa Mae Sot at isang oras sa Burma

ah, di ito sapat, kailangan kong magtagal pa

gayunman, aral at karanasang dito’y napulot

ay di masasayang, tanikala’y dapat malagot

upang paglaya ng Burma sa bayan ay magdulot

ng payapang bansa, habang  sa diktadurya’y poot

- Setyembre 24, 2012, higaan sa ikatlong palapag, YCOWA

Karapatan ng Migranteng Manggagawa

KARAPATAN NG MIGRANTENG MANGGAGAWA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

di ko inaasahang ako'y magtuturo

mabuti't saulado ko ang sasabihin

nang tinawag ako'y di ko sila binigo

sa karapatan nila'y nagbigay-aralin

karapatan ng manggagawang irespeto

at matanggap ang nakabubuhay na sahod

huwag yurakan ang kanilang pagkatao

at sa amo'y di sila dapat magsiluhod

tinalakay ko ang naganap sa Haymarket

na nagwelga't namatayan ng manggagawa

ngunit nagtagumpay sila sa iginiit

naipanalo'y walong oras na paggawa

sumigla ang mga manggagawang migrante

sa kasaysayan ng ganitong pagpanalo

ang paglaban daw pala'y mayroon ding silbi

kaya loob nila'y lumakas ngang totoo

karapatan ng migrante'y may kasunduan

sa pagitan niyong nagkakaisang bansa

basahing maigi ang nakasulat diyan

nang maipaglaban ang kapwa manggagawa

dapat nilang malaman ang mga usapin

upang karapata'y maipagtanggol nila

pag may alam sila'y baka di na gipitin

ngunit ingat, tuso iyang kapitalista

- matapos magtalakay sa mga manggagawang Burmes ng Labor Rights sa tanggapan ng DPNS, Setyembre 24, 2012

Indayog ng mga Pangarap

INDAYOG NG MGA PANGARAP

ni Gregorio V. Bituin Jr.

15 pantig bawat taludtod

matapos makapanggaling sa Payatas sa Mae Sot

na aming nilakad ng mga kasama't nilibot

gutom ay naramdaman, uhaw yaong naidulot

dahil tanghali na, sa restawran kami umabot

habang kumakain, pakiramdam ko'y nanlalambot

habang nasa hapag at kami'y nagkakatuwaan

di naiiwasan ang patuloy na talakayan

palibhasa'y nasa Mae Sot ng sampung araw lamang

kaya sa bawat sandali, kami'y nagkukwentuhan

at ganito humigit-kumulang yaong usapan:

maraming salamat, mga kasama, sa pagtanggap

patuloy kitang kumilos nang laya'y mahagilap

walang sinumang kay Kalayaa'y makahahanap

kundi yaong kumikilos na siya ang pangarap

Kalayaan, sa ami'y huwag kang maging mailap

kayrami nilang lumisan sa bansa nilang Burma

sa Mae Sot ay nanirahan silang pansamantala

dahil sa layang asam, sila'y naging aktibista

nakibaka, kumilos, nangangarap, umaasa

tulad din ng mga Pinoy noon laban sa diktadura

pagkatapos kumain, pakiramdam nami'y busog

di lang sa pagkain kundi sa ideyang malusog

sisikatan din ang masa ng araw na matayog

habang sa diktadura, ang araw nila'y lulubog

sadyang pangarap ng bawat isa'y umiindayog

- sa isang kainan malapit sa tanggapan ng DPNS, Setyembre 24, 2012; matapos ang kainan ay tumuloy kami sa tanggapan ng DPNS dahil may mga naghihintay na migranteng manggagawa sa amin

Ang Payatas sa Mae Sot

ANG PAYATAS SA MAE SOT

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

marami ring nangangalaykay ng basura

nagbabakasakaling maraming makuha

silang may pakinabang at maibebenta

nang malamnan naman ang kanilang sikmura

para ba itong isang Payatas sa Mae Sot

kayrami ring dukhang kung anu-ano'y dampot

kalagayan nila sa puso'y kumukurot

ngunit maayos doon pagkat di mabantot

di ito tulad sa Payatas na totoo

pagkat kaytatayog, tambak-tambak pa ito

di ba't nagkatrahedya't daan-daang tao

ang nalibing sa basura't namatay dito

ang Payatas sa Mae Sot nga'y aming inikot

di halu-halo ang basurang nahahakot

may maliit na lawa sa kanyang palibot

tila palaisdaang kayrumi't kaylungkot

katabi lang nito ang planta ng resiklo

basurang maaari pa'y dadalhin dito

tiyak laking tuwa ng mga basurero

pag kinalahig nila'y mabayarang todo

ang Payatas sa Mae Sot ay walang panama

kung ikukumpara sa layak ng Maynila

Payatas na ito'y mukhang kaylinis pa nga

marahil maayos din ang namamahala

- malapit sa Mobile Clinic ng Yaung Chi Oo at Sky Blue School, Setyembre 24, 2012

Sa Klinika't Eskwela

SA KLINIKA'T ESKWELA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

14 pantig bawat taludtod

sa loob ng paaralan, may klinikang munti

tuwing Sabado't Myerkules bukas sa pasyente

inaaruga yaong maysakit na kalahi

habang estudyante'y pawang anak ng migrante

pawang magagandang proyektong pinagsikapan

ng mga migranteng sa Mae Sot na nananahan

tinutulungan ang maysakit na kababayan

tinitiyak mga anak nila'y maturuan

dayuhan man sila sa magandang bayang yaon

ayaw nilang maituring na parang patapon

sa Mae Sot tibak silang doon na nagkatipon

doon matiyagang nagsisikap makabangon

ang mga anak ang kanilang kinabukasan

mga anak nilang magpapatuloy ng laban

bibigyang lunas yaong may mga karamdaman

at lilikha ng kanilang bagong kasaysayan

- sa pagdalaw sa Yaung Chi Oo mobile clinic at sa Skyblue School noong Setyembre 24, 2012; ang dalawang ito'y pawang proyekto ng Yaung Chi Oo Workers Association (YCOWA)

Radyo ng Migrante

RADYO NG MIGRANTE

ni Gregorio V. Bituin Jr.

14 pantig bawat taludtod

tinatalakay sa radyo tuwing Miyerkules

ang iba't ibang isyu ng mamamayang Burmes

sa migrante ba kapitalista'y lumalabis

sa kaapihan manggagawa ba'y magtitiis

tatalakayin ang isyu ng mga migrante

pati karahasan sa manggagawang babae

sa plano nga nila, ang isyu’y napakarami

kaya tiyak pagtalakay sa radyo’y kaytindi

Lunes  ngayon, kinabukasan ako’y paalis

nasa Bangkok na sa umaga ng Miyerkules

di ko man unawa ang wika sa radyo’t Burmes

ang gawaing pagraradyo’y malaking interes

at sa dalawang emcee nitong pawang babae

ang hatid ko na lamang sa kanilang mensahe:

“mula sa Pilipinas, nakikiisa kami

sa pakikibaka ng manggagawang migrante”

- sa tanggapan ng YCOWA, Setyembre 24, 2012;  

(may radyong pangkomunidad ang Yaung Chi Oo)

Tindahang Sari-Sari

TINDAHANG SARI-SARI

ni Gregorio V. Bituin Jr.

11 pantig bawat taludtod

ilang araw ko ring naging kakampi

ang tindahang sari-sari sa kanto

agahan ko'y doon ko binibili

mura na'y nakakabusog pang todo

sa tanggapan ng migrante'y may kape

sasaluhan ng biskwit na bili ko

pag nagdatingan ang mga migrante

sa almusal kami’y magkakasalo

tila Bumbay ang tinderang babae

nagitlang ako raw ay Inglesero

ang kasama ko sa kanya'y nagsabi

di ako Burmes kundi Pilipino

napangiti na lang yaong babae

at matamis na ngiti ang ganti ko

sa tindahang iyon ako nawili

ngayon ay alaala na lang ito

- Setyembre 24, 2012

Palaganapin ang Baybayin

PALAGANAPIN ANG BAYBAYIN

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

may sariling panulat yaong taga-Burma

habang tayo'y di tinatangkilik ang atin

masdan mo't yaong panulat nila'y kayganda

habang di natin alam ang ating baybayin

sinulat noon ng bayaning Bonifacio

na bago pa dumating ang mga Kastila

sa bayan ay may sariling panulat tayo

na alam ng lahat, matanda man o bata

dahil sa pananakop ay nakalimutan

ang sariling panulat, pilit iwinaksi

ng mga mapang-api't gahamang dayuhan

kanila tayong hiniwalay sa sarili

panahon na't ating balikan ang baybayin

na baka nahiwalay na sarili'y mabalik

halina't kumilos pagkat sariling atin

itong baybaying dapat nating matangkilik

- Setyembre 23, 2012

Kaysarap ng Hangin sa Aking Tulugan

KAYSARAP NG HANGIN SA AKING TULUGAN

ni Gregorio V. Bituin Jr.

15 pantig bawat taludtod

tila okupado ko'y buong ikatlong palapag

gayong sa isang sulok lang, guniguni'y lagalag

habang nahihimbing, bungang tulog na'y nangalaglag

diwa'y pinipitas habang payapa ang magdamag

nasa malayo man, maaari bang makalimot?

bahagya nga bang nakaiwas sa maraming gusot?

nakakaisip ng paraan paano magamot

ang sugatang pusong tila sa masa'y isang dakot

ang ibon ay di pwedeng mamuno sa mga isda

iba ang kapitalista't iba ang manggagawa

ang magkalabang interes, magkaibang adhika

kahit tulog at nahihimbing ay nananariwa

hinehele ako ng hangin sa aking tulugan

tila dinuduyan sa alapaap ng kawalan

patas ba o taliwas itong ating kalagayan

bakit dukha'y laksa-laksa't karampot ang mayaman

nagmumuni sa panahong ang isip ay lagalag

nakapikit, nakatulog, ngunit napapapitlag

pag may naaalala’t salitang bumabagabag

ngunit napapayapa rin pag loob ay panatag

saan dapat hugutin ang lakas, sa inspirasyon?

sa maganda bang dilag o sa isang rebolusyon?

nais ko’y hustisya’t paglaya ng maraming nasyon

tama kaya ang aming tinatahak na direksyon?

- Setyembre 23, 2012, gabi

Tsinelas sa Labas, Malinis na Sahig

TSINELAS SA LABAS, MALINIS NA SAHIG

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

kapansin-pansin ang kanilang disiplina

sapatos at tsinelas, hinuhubad nila

sa pagpasok sa bahay o sa opisina

kultura nilang ito'y asal na kayganda

pag inyong mamasdan ang gilid ng pintuan

sa loob o labas nito at sa hagdanan

sapatos at tsinelas ay nagkukumpulan

tila ba nagpupulong, nagtatalakayan

kataka-taka bang sa sahig manalamin

sa kintab nitong pinagpagurang linisin

kalinangang ganito'y ating unawain

at kung kinakailangan, tularan natin

- Setyembre 23, 2012, gabi, sa tulugan sa ikatlong palapag ng Yaung Chi Oo

Tagay-Tagay

TAGAY-TAGAY

ni Gregorio V. Bituin Jr.

10 pantig bawat taludtod

paminsan-minsan, kita'y tumagay

halina't tumungga tayong sabay

habang buong gabi'y nagninilay

paano tayo magtatagumpay

lagi na lang tayong umaaray

pagkat karapata'y niluluray

ng rehimeng mapang-aping tunay

kalimutan muna iyan, tagay

habang isip at puso'y may lumbay

pagkat di laging gabi ang buhay

bawat bukas, may bukangliwayway

kakamtin din natin ang tagumpay

- kasama ang ilang kagawad ng Yaung Chi Oo, ininom namin ang nag-iisang Burmese wine na Grand Royal, na dala ng isang taga-Burma pagkat wala noon sa Mae Sot; sumunod ay Thailand wine na Blend 285, Setyembre 23, 2012, gabi

Tanghalian at Hapunan sa Bahay-Tuluyan

TANGHALIAN AT HAPUNAN SA BAHAY-TULUYAN

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

kaybait ng isang dalagang taga-Burma

sa bahay-tuluyan ako’y pinaghanda pa

baka daw marahil ako’y nagugutom na

kaya’t nagtanghalian ako sa kanila

marahil isa itong kanilang paraan

kung paano ba makisama sa dayuhang

tulad ko, ginawa’y magandang kaasalan

pagtanggap sa kapwa’y isang kaugalian

tanghali, ako’y pinakain niyang pilit

nasa isip yata ako’y magkakasakit

ngunit hindi, siya lang ay sadyang mabait

alam niyang makisama’t di mapagkait

tila nasa isip, malungkot ang makata

di niya alam na kaya nakatunganga

ang makata’y patuloy sa kanyang paglikha

ng mga taludtod kaya nakatulala

gabi, matapos maglaro ng sepak takraw

sabay kaming kumain sa gabing maginaw

nag-alay pa ng tubig nang ako’y mauhaw

kumaing nakakamay matapos maghinaw

maraming salamat sa iyong pag-alala

kaya tulang ito sa iyo’y alaala

muli, salamat sa iyo, aming kasama

sana’y magkita tayo sa loob ng Burma

- Setyembre 23, 2012

Paglalaro ng Sipa

PAGLALARO NG SIPA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

11 pantig bawat taludtod

hapon ng Linggo nang maglaro kami

ng sepak-takraw sa bahay-tuluyan

doo'y di na ako nag-atubili

kaya di naman ako nahirapan

tila sanay pa rin akong sumipa

tulad ng panahong kabataan ko

kaytagal walang praktis, di nanghina

at matatag pa rin ang aking buto

minsan ang sipa ko'y napapalakas

minsan naman ang bola'y di masapol

sinipa'y hangin, bola'y lumalampas

bolang ito'y tila ba nagmamaktol

isang katuwaan lamang ang laro

kami roo'y tila magkakapatid

di inisip bawat isa'y igupo

pagkat kaisahan ang nasa't hatid

- sa bahay-tuluyan ng YCOWA 

Setyembre 23, 2012

Galaw ay Nauunawa, Di Man ang Wika

GALAW AY NAUUNAWA, DI MAN ANG WIKA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

10 pantig bawat taludtod

sa bahay-tuluyan, Linggo, hapon

nanood kami ng telebisyon

ibang wika man ang gamit doon

nauunawaan ko ang aksyon

malalaman mo ang kwento nila

kaygagaling ng mga artista

kahit man ito’y isang pantasya

o isang maaksyong pelikula

gulat sila marahil sa akin

dahil nga sa TV’y nakatingin

iba kasi yaong salitain

tingin nila, ako’y inip na rin

“do you understand?”, anang kasama

“yes” naman ang tugon ko sa kanya

“not the words, but the action” dagdag pa

na ikinatuwa naman nila

kaiba man ang mga salita

sa galaw madaling maunawa

tulad din ng adhikang paglaya

mauunawa sa bawat bansa

iba man ang lahi’y madarama

sa puso’t diwa kung may pagsinta

sa bawat kilos ay makikita

kung inis ka, galit o masaya

- sa bahay-tuluyan ng YCOWA, Setyembre 23, 2012

Bukangliwayway ng Paglaya

BUKANGLIWAYWAY NG PAGLAYA
ni Gregorio V. Bituin Jr.
13 pantig bawat taludtod

bukangliwayway ng paglaya'y darating din
balang araw, makakamit din ang layunin
na minamahal na bansa'y palalayain
mula sa sistemang sadyang mapang-alipin

Pilipinas at Burma'y parehong nalagay
sa ilalim ng diktadurang mapanluray
ng dangal ng bayan, kayraming humandusay
pinahirapan ng rehimen at namatay

ang paglaya'y nagsisimula sa pangarap
anumang suliranin ay kinakaharap
maaalpasan natin ang pighati't hirap
balang araw, paglaya'y ating malalasap

ngunit malalasap ito kung may kikilos
panahon nang wakasan ang pagkabusabos
diktadura’y gawing bangkay, lagyan ng tulos
na kandilang tandang buhay nito’y natapos

daratal din yaong bagong bukang-liwayway
at ang sambayanan ay magsasamang tunay
upang bagong sistema sa lupa’y ialay
hanggang makamit yaong asam na tagumpay

- sa isang kainan at inuman kung saan nakakita kami ng maliit na elepante, gabi, Setyembre 22, 2012

Mga Kukong Mararahas

MGA KUKONG MARARAHAS
ni Gregorio V. Bituin Jr.
13 pantig bawat taludtod

ang masang api'y kailan makakaalpas
sa pagkakasaklot sa kukong mararahas
sinong pipigil sa sistemang mapang-utas
ng pagkatao't karapatang dapat patas

diktaduryang marahas sa Burma'y sumaklot
lagim sa buong bayan ang duo'y bumalot
kayraming aktibistang pinaslang, dinukot
parang Pilipinas noong balot ng takot

sa sitwasyong ito, ako'y nananawagan
ang taga-Burma't Pilipino'y magtulungan
mag-organisa, organisahin ang bayan
ibagsak ang gahaman tungong kalayaan

kukong mararahas, di dapat manatili
tumitindi na ang tunggalian ng uri
dapat iwaksi ang pribadong pag-aari
na pribilehiyo ng mga naghahari

wakasan ang pandarahas sa taumbayan
ipaglaban natin ang ating karapatan
kunin natin ang marapat na katarungan
at ipagtagumpay ang ating kalayaan

- Setyembre 22, 2012, bandang hapon, sa DPNS School, doon muna kami bago maghapunan, matapos ang paglalakbay sa hangganan ng Burma’t Thailand; sa balkonahe ng DPNS School ay may isang makapal na aklat doong pinamagatang “Dying Alive: A Legal Assessment of Human Rights Violations in Burma” na sinulat ng isang Guy Burton; binasa ko ito’t ng kasama kong Pinay at marami kaming natutunan dito

Pagpapakain ng mga Isda

PAGPAPAKAIN NG MGA ISDA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

15 pantig bawat taludtod

i

malapit iyon sa pagodang tila nabagsakan

kayraming malalaking isda ang naglalanguyan

tila kaydaling mahuli basta't iyong painan

kaysarap ihawin nitong isdang nagtatabaan

babatuhan ng pagkain, ulo'y maglilitawan

mga matatabang isda'y sadyang nag-uunahan

sa pagpapakain, kami nga'y nagkakatuwaan

at nagsitigil lang ng pagkain na'y maubusan

ii

mabuti pa ang isda't di tulad ng pulitiko

nahuli na sa bibig, di pa aaming totoo

kaytatabang isda ngunit pawang mga bolero

nais laging iboto kahit na di nagseserbisyo

pinatataba ng masa ang mga isdang ito

habang laspag yaong lakas-paggawa ng obrero

tuwang-tuwa naman ang mga tarantadong trapo

lalo yaong kaytatabang kapitalistang tuso

- matapos pumasok sa ikalawang pagoda ng araw na iyon, katabi ang parihabang palaisdaan, Setyembre 22, 2012

Pagodang Tila Nabagsakan

PAGODANG TILA NABAGSAKAN

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

tila kaybigat ng dumagan sa pagoda

na nagpagandang lalo sa arkitektura

imbis na tuwid ay baliko ang itsura

pagoda itong dinalaw na pangalawa

ng Sabadong inilaan sa pagbisita

may  mongheng tila tanod sa unang palapag

tila sa manggugulo, siya ang uumbag

ngunit payapa doon, dambana’y kayrilag

lalo na roon sa ikalawang palapag

ang kalooban mo’y tiyak mapapanatag

- ikalawang pagodang aming dinalaw, Setyembre 22, 2012, bandang hapon

Pagodang Tinatanuran ng Manok

PAGODANG TINATANURAN NG MANOK

ni Gregorio V. Bituin Jr.

14 pantig bawat taludtod

kaylalaki ng mga manok na nagtatanod

istatwa lamang ngunit sa amin nakatanghod

tila nagbibigay-pugay, sila’y nalulugod

na sa pagodang iyon kami’y maninikluhod

sapatos ay kailangang hubarin at iwan

ito’y kultura’t tanda ng pagbibigay-galang

sa Buddha’t sa taga-Burmang aming kasamahan

nakiluhod din habang iba’y nagkokodakan

- unang pagodang aming dinalaw noong Setyembre 22, 2012, bandang hapon; iba ito sa napuntahan ko ng nakaraang araw

Sa Pamilihan

SA PAMILIHAN

ni Gregorio V. Bituin Jr.

15 pantig bawat taludto

matapos ang isang oras sa Burma’y nagpahinga

sa Mae Sot, naupo muna sa bangkô sa hangganan

mga kasamang Burmes at kami’y muling nagkita

at doo’y pinasok namin ang isang pamilihan

namili na ng pasalubong ang mga kasama

para sa pamilya, katrabaho, at kaibigan

malong, pulseras, bag, t-shirt, souvenir, at iba pa

tandang minsan man, dumatal kami sa Burma’t Thailand

- sa pamilihan sa Westernmost Point, Setyembre 22, 2012

Makasaysayang Tulay sa Pagitan ng Burma't Thailand

MAKASAYSAYANG TULAY SA PAGITAN NG BURMA'T THAILAND

ni Gregorio V. Bituin Jr.

15 pantig bawat taludtod

maikli lang yaong tulay na aming nilakaran

tila tulay ng Quiapo, ito’y makasaysayan

maliit na ilog ang pagitan ng Burma’t Thailand

may Imigrasyon sa pagbaba nito, sa hangganan

pag galing ka sa Mae Sot, nasa bandang kaliwa ka

at sa kalagitnaan ng tulay, kakanan ka na

dahil kanan na ang linya ng kalsada sa Burma

di tulad ng Thailand, kaliwa ang pagpapasada

ang tulay daw na iyon ay sadyang makasaysayan

simbolo na ang dalawang bansa’y magkaibigan

nang wala pang tulay, daang yao’y pinagtakasan

ng mga lumalaban sa diktadurang gahaman

tinayo iyon para sa karapatang pantao

tandang dangal ng bawat isa’y dapat irespeto

- pagtahak sa Thai-Myanmar Friendship Bridge, sa hangganan ng Mae Sot sa Thailand at sa Myawaddi sa Burma, Setyembre 22, 2012

Isang Oras sa Burma

ISANG ORAS SA BURMA
ni Gregorio V. Bituin Jr.
13 pantig bawat taludtod

sa hangganan ng Thailand at Burma sa Mae Sot
umaga pa lang doon kami pumalaot
sa Imigrasyon, pasaporte'y iniabot
nang tinanong, turista kaming maglilibot

hanggang ikalima ng hapon lang daw kami
at naglibot na kami doon sa Myawaddi
nabili ng kasama'y isang kahang yosi
habang kami nama'y di na nakapamili

nasok kami ng ikasampu ng umaga
di matao roon, tila kayhirap sa Burma
patay na oras, may tambay, pulos kalsada
pamiliha'y tila kaylayo, saan ka pa

saan kami patutungo, di namin alam
basta lakad, lakad, lakad, nag-aalangan
init ng araw ay sadyang di na mainam
at nagpasya kaming magsibalik na lamang

sa unang impresyon, tila walang pag-unlad
maraming tambay, sa kalsada'y nakababad
pinapatay ang oras, mukha'y maaaskad
tila kayrami nilang mga sawimpalad

ngunit teka, di pa iyon ang buong Burma
sa laylayan pa lang niyon kami napunta
baka sa sentro, may kaunlaran na sila
kahit pinamumunuan ng diktadura

alas-onse sa Mae Sot agad nang bumalik
nilakad ang tulay habang araw ay tirik
isang oras lang, namatay ang pananabik
di pa iyon ang Burma, sa isip sumiksik

- Setyembre 22, 2012, Myawaddi, sa loob ng Burma