Balakyot - balatkayô ba?

BALAKYOT - BALATKAYÔ BA?

kayganda ng kanyang itinanong

kung ang balakyot ba'y balatkayô?

ah, marahil, dahil ang balakyot

ay mapagbalatkayo at lilò

sinagot ko siyang ang balakyot

ay balawis, sukab, lilò, taksil

at tumugon siyang gagamitin

na rin niya ang salitang iyon

pag mapagbalatkayong kaibigan

matagal man bago mo malaman

madarama mo ang kataksilan

siya't lilo't balakyot din naman

mapagkunwari't balakyot pala

pinagsamaha'y sayang talaga

kayhirap pag ganyan ang kasama

na harapang pagtataksilan ka

- gregoriovbituinjr.

01.04.2026

Anekdota sa polyeto ni Heneral Gregorio Del Pilar

ANEKDOTA SA POLYETO NI HENERAL GREGORIO DEL PILAR

Maikling sanaysay at saliksik ni Gregorio V. Bituin Jr.

Binabasa ko ang aklat ng mga sanaysay ni National Artist Nick Joaquin hinggil sa sampung bayani ng bansa sa aklat niyang A Question of Heroes nang mabasa ko ang isang anekdota hinggil kay Gregorio del Pilar, bago pa siya maging heneral. Nasa pahina 184 iyon ng nasabing aklat.

Estudyante pa lang noon si Gregorio Del Pilar sa Ateneo nang maging kasapi ng Katipunan. Naroon siya sa bahay ng Katipunerong si Deodato Arellano sa Tondo nang iatang sa kanya ang tungkuling pamamahagi ng polyeto ng Katipunan.

Noong minsang siya'y nasa Malolos na may dalang bulto ng polyeto ng paghihimagsik, ipinalit niya iyon sa kontra-rebolusyong polyeto ng Simbahan. Kaya noong sumapit ang araw ng Linggo, nakita ni Goyo na ipinamamahagi na ng kura ang kanyang ipinalit na polyeto.

Ganyan pala kahusay mag-isip at kumilos si Gregorio Del Pilar, ang batang heneral ng himagsikan na napatay sa murang edad na 24 sa Pasong Tirad.

Ibig sabihin, ang ganyang husay niya ang nagdala sa kanya upang maging heneral siya sa murang edad at pagkatiwalaan sa mga delikadong tungkulin.

Kumatha ako ng munting tula hinggil sa anekdotang ito:

ANG POLYETO NI GREGORIO DEL PILAR

isang anekdota ang nabasa ko

sa katukayong bayaning Gregorio

Del Pilar noong magsimula ito

bilang estudyanteng Katipunero

ang tinanganang tungkulin paglaon

mamahagi ng polyeto ang misyon

sa Malolos, polyetong hawak noon

sa simbahan ay sinalisi iyon

kaya imbes polyeto ng simbahan

ay naging polyeto ng himagsikan

habang kura'y pinamahagi naman

iyon sa nagsimba kinalingguhan

ganyan kahusay mag-isip ang pantas

na Goyo, may estratehiya't angas

taktika ng kaaway pinipilas

hanggang mapatay siya sa Tirad Pass

01.04.2026

Typo error sa talambuhay ng Katipunerong si Aurelio Tolentino

TYPO ERROR SA TALAMBUHAY NG KATIPUNERONG SI AURELIO TOLENTINO

Maikling sanaysay at saliksik ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nabili ko ang nobelang MARING ng mangangatha at Katipunerong si Aurelio Tolentino noong Disyembre 29, 2021 sa Popular Bookstore sa Lungsod Quezon. Nasa 72 pahina, may sukat na 5.5" x 7.75", nabili ko sa halagang P50.00.

Nakareserba lang iyon sa munti kong aklatan na nais kong basahin, lalo na't bihira nang makakita ng ganitong nobela ng isang Katipunero. Makalipas ang mahigit apat na taon ay ngayon ko lang ito napagtuunan ng pansin. Sa madaling salitâ, ngayon ko lang binasa.

Una kong binasa ang kanyang talambuhay na nasa likuran ng aklat. Subalit napansin kong may mali. Sa huling dalawang pangungusap ng ikaapat na talata ay nakasulat:

"Nangasawa ni Tolentino si Natividad Hilario noong 1918 at nagkaroon sila ng apat na anak. Namatay siya noong Hulyo 5, 1915."

Bukod sa salitang "Nangasawa" na dapat marahil ay "Napangasawa", ang mas matinding typo error ay ang petsang 1918. Kung namatay si Tolentino noong 1915, patay na siya noong nakapangasawa siya noong 1918.

Alin ang typo error? Ang 1915 ba o ang 1918?

Kayâ dapat pa nating saliksikin ang totoong petsa noong siya'y ikinasal at ang petsa ng kanyang kamatayan. Subalit dalawang ulit binanggit ang petsa ng pagkamatay niya sa likuran ng aklat: nasa unang talata kung saan nakapanaklong ang petsa ng kaarawan niya't kamatayan, kasunod ng kanyang pangalan; at sa huling talata.

Kaya marahil ang mali ay ang taon noong siya'y ikinasal. Saliksikin natin kung anong tama.

Nang sinaliksik ko sa https://philippineculturaleducation.com.ph/tolentino-aurelio-v/, gayon din ang typo error. Parang nag-copy-and-paste lang ang nagsulat o naglagay nito sa internet nang hindi napuna ang pagkakamali. 

Baka naman 1908 sila ikinasal at hindi 1918, (ang 0 ay naging 1) dahil patay na nga si Aurelio noong 1915, tatlong taon bago sila ikasal.

Sa Sunstar.com, sa kawing na https://www.sunstar.com.ph/more-articles/tantingco-guagua-and-aurelio-tolentino#google_vignette na nalathala noong Enero 15, 2010 ay wala namang nakasulat na petsa ng kasal. Ito ang nakasulat: "He married fellow Kapampangan Natividad Hilario and had four children (Cesar, Corazon, Raquel and Leonor).  Only Raquel, now 97, is still alive and residing in Australia with son Rene Vincent." Subalit wala ang petsa kung kailan sila ikinasal.

Gayunpaman, mabuti't natagpuan natin ang ating hinahanap. Iyon ay nasa isang 11-pahinang dokumentong may pamagat na "Survival and Sovereignty: Forces on the Rise of Aurelio Tolentino's Novels" na inakda ni Ms. Loida L. Garcia ng Bataan Peninsula State University, na nasa kawing o link na https://papers.iafor.org/wp-content/uploads/papers/accs2019/ACCS2019_45346.pdf. Isa iyong mahalagang dokumento ng The Asian Conference on Cultural Studies noong 2019. 

Ayon sa pahina 3, sa unang pangungusap sa ikatlong talata ng nasabing dokumento ay nakatala: "Along with the stated reasons and more, Tolentino, recorded as newly married in 1907, opted to leave his birthplace and reside in Manila together with his family and venture into a printing press business for economic security."

Dahil wala namang nabanggit na nakapangasawa siya ng ibang babae bukod kay Natividad Hilario, 1907 siya ikinasal kay Natividad Hilario kung saan nagkaroon siya ng apat na anak. Wala mang tiyak na petsa subalit ang taon na ang siyang kasagutan sa typo error sa aklat na dapat maitama.

Kaya hindi 1918, kundi 1907 ikinasal si Tolentino, walong taon bago siya mamatay.