Ipagtanggol ang Wikang Filipino

IPAGTANGGOL ANG WIKANG FILIPINO

tuwing buwan ng Agosto
inaalala ng tao
itong wikang Filipino
pagkat wika natin ito

mahalaga ang wika
lalo’t wika nating dukha
dito nagkakaunawa
magkababayan at madla

wikang ito'y ipagtanggol
laban sa maraming ulol
putik nilang kinulapol
sa ating wika'y di ukol

wikang ito raw ay bakya
pagkat salita ng dukha
tayo ba'y kinakawawa
ng gagong astang dakila

wika nati’y ipaglaban
laban sa gago’t haragan
ito ang wika ng bayan
na dapat nating ingatan

sinuman ang maninira
tatawagin itong bakya
sila’y talagang kuhila
taksil sa sariling wika

wikang Filipino’y atin
wikang sarili’y linangin
atin itong paunlarin
at lagi nating gamitin

manggagawa, maralita
pagpalain nyo ang wika
kayong kasangga ng madla
upang umunlad ang bansa

- gregbituinjr.
* nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, publikasyon ng KPML (Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod), isyu ng Agosto 16-31, 2019, p. 20

Bukas na Liham sa mga Pilipino sa sining - salin ng tula ni Eman Lacaba

MGA BUKAS NA LIHAM PARA SA MGA PILIPINO SA SINING

Emmanuel Lacaba

Malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

Dapat ding matutunan ng isang makata

kung paano pamunuan ang isang pagsalakay.

~ Ho Chi Minh

Hindi nakikita ng mga estranghero ang mga ruta ng bundok:

Para sa mga nagmamadaling daliri ng paa, isang pulgadang lapad na guhit sa mga malalaking bato

At para sa kamay na malaya, tatanganan ang isang maliit na sanga,

O kung hindi'y tuluyan tayong mahuhulog sa ilalim ng mga batuhan

At mga busay ng kamatayan nang napakabilis na

Sa malao't madali'y iyon ay pupula sa mga bungo ng kalabaw.

Ngunit ang mga matiyagang gabay at guro ang siyang taumbayan:

Ng apatnapung bundok at isangdaang ilog;

Ng pag-aararo, pagtatanim, pag-aalis ng damo, at pag-aani;

At ng isang dosenang diyalektong nagpapaliit

Sa wikang banyagang ating pinagsusulatang

Dapat lumampas sa ating burgis na pinagmulan.

Timog Cotabato

Mayo 1, 1975

II

Nais ninyong mabatid, mga kasama ng aking kabataan

Gaano kalaki ang ipinagbago ng ilahas subalit mahiyaing batang makata

Na laging kumakatha ng huling tula matapos ng huling tula;

Maririnig mo siyang maitim na parang lupa, nakayapak,

May tubaw sa kanyang ulo, isang gulok sa kanyang tagiliran,

Ang kanyang pluma'y pinasabog na parang isang mahabang baril:

Anong lalim pa ng nagpupumiglas na pagbabago sa loob.

Parang mga bao ng niyog na kanyang pinupunit

Ang bilyong patong ng kanyang pagkamakasarili.

O natututong ipiit ang kanyang pananabik na parang ibon

Ng alamat, apoy, at awit sa kanyang dibdib.

Na nagbunga ng kanyang anemya

Dahil sa kakulangan ng tulog: hindi na para sa Bohemia,

Ang mga kulturang lumpen, kundi para sa sambayanan, oo.

Naghahalo siya ng mga metapora ngunit mas pinahahalagahan

Ang holograpiko't heyometrikong gunita

Para sa mga kabundukan: hindi dahil naroon ang mga ito

Kundi dahil naroon ang sambayanan kung saan

Ang mga ruta ay mga palaisipang dapat niyang pagdugtungin.

Bagama't itinuring siyang kayumangging Rimbaud,

Hindi siya tulisan kundi mandirigma ng bayan.

South Cotabato at Davao del Norte

Nobyembre 1975

III

Wala tayong tribo at lahat ng tribo ay atin.

Wala tayong tirahan at lahat ng tahanan ay atin.

Wala tayong pangalan at lahat ng pangalan ay atin.

Para sa mga pasista, tayo ang walang mukhang kaaway

Na dumarating na parang magnanakaw sa gabi, mga anghel ng kamatayan:

Ang patuloy na gumagalaw, nagniningning, at lihim na mata ng unos.

Tinahak natin ang daang hindi gaanong dinaraanan-

At iyon ang lumikha ng lahat ng pagkakaiba:

Ang hukbong nakayapak sa ilang

Dapat tayong nasa tamang oras. Nagising, ang sambayanan ay Tagapagligtas.

Dito sa piling ng mga manggagawa at magsasaka, natagpuan natin ang ating nawawalang

Henerasyon ay natagpuan ang tunay, ang tanging tahanan nito.

Davao del Norte

Enero 1976

* waterfalls - busay sa Bisaya, upang pag-ibahin sa talon ng Tagalog, na dalawa ang kahulugan, waterfalls at jump

OPEN LETTERS TO THE FILIPINO ARTISTS

Emmanuel Lacaba

A poet must also learn

how to lead an attack.

~ Ho Chi Minh

I.

Invisible the mountain routes to strangers:

For rushing toes an inch-wide strip on boulders

And for the hand that's free a twig to grasp,

Or else we headlong fall below to rocks

And waterfalls of death so instant that

Too soon they're red with skulls of carabaos.

But patient guides and teachers are the masses:

Of forty mountains and a hundred rivers;

Of plowing, planting, weeding, and the harvest;

And of a dozen dialects that dwarf

This foreign tongue we write each other in

Who must transcend our bourgeois origins.

South Cotabato

May 1, 1975

II

You want to know, companions of my youth

How much has changed the wild but shy young poet

Forever writing last poem after last poem;

You hear he's dark as earth, barefoot,

A turban round his head, a bolo at his side,

His ballpen blown up to a long-barreled gun:

Deeper still the struggling change inside.

Like husks of coconut he tears away

The billion layers of his selfishness.

Or learns to cage his longing like the bird

Of legend, fire, and song within his chest.

Now of consequence is his anemia

From lack of sleep: no longer for Bohemia,

The lumpen culturati, but for the people, yes.

He mixes metaphors but values more

A holographic and geometric memory

For mountains: not because they are there

But because the masses are there where

Routes are jigsaw puzzles he must piece together.

Though he has been called a brown Rimbaud,

He is no bandit but a people's warrior.

South Cotabato and Davao del Norte

November 1975

III

We are tribeless and all tribes are ours.

We are homeless and all homes are ours.

We are nameless and all names are ours.

To the fascists we are the faceless enemy

Who come like thieves in the night, angels of death:

The ever moving, shining, secret eye of the storm.

The road less traveled by we've taken-

And that has made all the difference:

The barefoot army of the wilderness

We all should be in time.  Awakened, the masses are Messiah.

Here among workers and peasants our lost

Generation has found its true, its only home.

Davao del Norte 

January 1976

Sa ika-25 taon sa P

SA IKA-25 TAON SA P
(Agosto 17, 2019)

sang-ayon ako sa landas na bihirang tahakin
kaya sinuong iyon, may panganib mang harapin
niyakap ang pagpupultaym anuman ang lasapin
upang ipalaganap ang niyakap na layunin

mula publikasyon ng pinasukang pamantasan
ay nagsulat din sa pangmanggagawang pahayagan
dukha'y inorganisa, inaral din ang lipunan
patuloy na sumusuporta sa mga aklasan

sumumpang lalabanan ang kapitalistang ganid
dudurugin ang sistemang kabulukan ang hatid
ideyolohiya ng manggagawa'y ipabatid
ipagtatanggol ang mga sosyalistang kapatid

kaya sa ikadalawampu't limang taon dito
mula nang sa banderang pula'y sumumpang totoo
naririto pa rin kasama ang uring obrero
nagsasanay, kumikilos para sa sosyalismo

- gregbituinjr.