Huwebes, Hunyo 30, 2022

Sa Daang Mulawin

SA DAANG MULAWIN

ako si Agilus at siya naman si Alwina
sa mundo ng mga Mulawin ay magkapareha
sa daigdig ng mga taong ibon sumisinta
ngunit handang magtanggol laban sa mga Ravena

minsan ay napapunta ako sa Daang Mulawin
sa isang lalawigang doon nagnilay-nilay din
ng samutsaring nangyari't paksa sa mundo natin
na nagpatibay sa aking prinsipyo't adhikain

payak lamang ang hinahangad ko sa iwing buhay
na aking Alwina'y makasama sa tuwa't lumbay
na karapatang pantao't hustisya'y kamting tunay
na uring manggagawa sa layon ay magtagumpay

narito man sa Daang Mulawin, may nalilirip
punong mulawin ay alagaan nati't masagip
laban sa kapitalismong tubo ang sinisipsip
pagdurog sa sistemang bulok na'y di panaginip

- gregoriovbituinjr.
06.30.2022

Organisado

ORGANISADO

epektibong tugon daw sa organisadong ganid
ay organisadong unyon, sa t-shirt ng kapatid
na manggagawa nakatatak, nang ating mabatid
naalala ko si Neri sa kanyang "moderate greed"

organisadong kasakiman ng tusong kuhila
at ng burgesya't uring mapagsamantalang lubha
sa bunga ng paggawa'y bundat at nagpakasasa
organisadong unyon ang tugon ng manggagawa

O, manggagawa, magkaisa't magtayo ng unyon
makabubuti ang pagkakapitbisig n'yo ngayon
pangalagaan ang karapatan ang inyong tugon
sa mga mapagsamantalang bwitre kung lumamon

lampas sa pagiging unyon ay maging makauri
upang mapang-aping sistema'y baguhin, magapi
lipunan ng manggagawa'y itayo, ipagwagi
organisahin ninyo ang sarili bilang uri

- gregoriovbituinjr.
06.30.2022

* litratong kuha ng makatang gala sa isang pulong ng mga manggagawa 

Miyerkules, Hunyo 29, 2022

Paskil

PASKIL

nadaanan kong muli ang paskil
kaya naroong napapatigil
baligtad ba'y ginawa ng sutll?
basura'y lipana't di matigil

paalala nga'y "Bawal magkalat"
habang pader ay tadtad ng sulat
na tila may isinisiwalat
na kung titiga'y di madalumat

O, kalikasan, kapaligiran!
magtatanghal pa ba sa lansangan?
baka, kung di maalibadbaran
sa paligid na panonooran

huwag magkalat, dapat mabatid
pagnilayan ang mensaheng hatid
madaling maunawa, kapatid
na maraming bagay ay di lingid

upang di tayo mapariwara'y
dinggin naman yaong paunawa
upang kung dumaan man ang sigwa'y
di malunod sa basura't baha

- gregoriovbituinjr.
06.29.2022

Habambuhay

HABAMBUHAY

patuloy ang paghagod ng pluma't 
tinta sa papel, upang isulat
ang dighay, lumbay, danas ng masa
mula puso'y isinisiwalat

ang maraming isyu't panunuyo
ng lalamunang walang masambit
nilalahad din ang panunuyo
sa diwatang sadyang anong rikit

tungkulin na iyong habambuhay
na niyakap ng abang makata
na patuloy yaong pagninilay
kaharap man ay matinding sigwa

sinasatitik ang dusa't danas
ng maralita't uring obrero
hinahangad ay sistemang patas
patungong lipunang makatao

habambuhay na ang adhikaing
niyakap ng may buong paghamon
pagsasaliksik ay sinisinsin
adhika'y kaaya-ayang panahon

- gregoriovbituinjr.
06.29.2022

Martes, Hunyo 28, 2022

Tugâ

TUGÂ

tugâ - pagbugbog sa isang tao para umamin
anang U.P. Diksiyonaryong Filipino natin
paaminin sa anumang sala o pakantahin
na nabatid kong salita sa pelikula na rin

akala ko nga'y islang o pabalbal na salita
ngunit mula palang Bikol at Tagalog ang TUGÂ
kahulugan ay tortyur, pagmamalupit ngang sadya
nahuli'y pinatutuga nang dumulas ang dila

kung tortyur ay tugâ, ayon sa talahuluganan,
pag ating inisip ay magkaiba pa rin naman
tortyur ay pagmamalupit, katawa'y sinasaktan
tuga'y pagpapaamin sa anumang nalalaman

ngunit magkahulugan dahil iisa ng layon
pinatutuga upang pakantahin na paglaon;
gayunman, may Anti-Torture Law nang batas sa nasyon
kaya dapat itigil na ang panonortyur ngayon

- gregoriovbituinjr.
06.28.2022

tugâ - torture, mula sa UPDF, pahina 1282

Lunes, Hunyo 27, 2022

Tortyur

TORTYUR
tulang alay sa International Day in Support of Victims of Torture tuwing Hunyo 26

matitindi ang pananakit
o pagtortyur ng malulupit
sa nahuhuling maliliit
na karapata'y pinagkait

bakit ba tinotortyur sila?
upang alam nila'y ikanta?
upang di alam ay ibuga?
sinaktan, patugain sila?

anong tingin natin sa tortyur?
ah, que barbaridad, que horror!
ito'y di makataong hatol
sa ganito'y dapat tumutol

di makatao, kalupitan
panlipunang hustisya'y nahan?
respetuhin ang karapatan
ang wastong proseso'y igalang

- gregoriovbituinjr.
06.27.2022

* litratong kuha sa Bulwagang Diokno sa CHR matapos ang isang aktibidad

Banyaga ngunit hindi dayuhan

BANYAGA NGUNIT HINDI DAYUHAN
Munting pagninilay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Paano mo sasabihing dayuhan ang isang indibidwal kung hindi naman siya dumayo o nakadayo dito sa bansa? Di ba't tinatawag nating mga dayuhan ang mga tagaibang bansa o yaong hindi natin kalahi? Ito'y dahil dumayo sila sa ating bayan.

Sikat nga ang panawagang "Palayasin ang mga dayuhan!" lalo na noong panahon ng mananakop na Kastila, Amerikano at Hapones, na naging dahilan ng digmaan, kabayanihan at pagkamatay ng ating mga ninunong nakipaglaban para sa kalayaan. Ibig sabihin pa, mga mananakop ang mga dayuhang iyon.

Paano pag sa ilang pananaliksik ay tinuring na "foreign authors" o "foreign poets" ang ilang manunulat at makata? Maisasalin ba silang dayuhang manunulat o dayuhang makata, gayong hindi sila dumayo sa ating bansa? Na ang iba'y hindi naman nandayuhan o lumabas sa kanilang bansa.

Ang pagninilay na ito'y bunsod ng ginagawa kong pagsasalin ng ilang mga tula ng mga kilalang makatang Ingles, Ruso, Turko, Amerikano, Aleman, Pranses, Hapones, at Intsik. Tulad ng pagsasalin ko ng mga tula nina William Shakespeare, Vladimir Mayakovsky, Nazim Hikmet, Edgar Allan Poe, Karl Marx, Eugene Pottier, Matsuo Basho, at Sappho. Tanging sina Hikmet at Marx lamang ang alam kong umalis sa kanilang bansa o nangibang bayan, di lang basta umalis kundi napilitang umalis dahil sila'y na-exile dahil sa kanilang mga pulitikal na gawain. Habang ang ibang makata'y nanatili sa sariling bansa hanggang sa kamatayan.

Isinasalin ko sina Shakespeare at Poe mula sa wikang Ingles, habang ikalawang pagsasalin ang ginagawa ko sa mga tula nina Mayakovsky, Hikmet, Marx, Pottier, Basho at Sappho, na nauna nang isinalin sa wikang Ingles, na siyang pinagbabatayan ko naman ng aking isinasalin.

Matatawag ko ba silang dayuhan dahil tagaibang bansa sila gayong hindi naman sila dumayo sa ating bansa? Hindi ba't kaya tinawag na dayuhan ang isang tao o kaya'y pulutong ng mga tao ay dahil sila'y dumayo sa ibang lupain? Paano silang tatawaging dayuhan kung hindi naman sila dumayo ng ibang bansa? Ang buong buhay nila'y nasa kanilang bayan lamang sila.

Kaya hindi ko matatawag na makatang dayuhan sina Shakespeare, Mayakovsky, Hikmet, Poe, Marx, Pottier, Basho, at Sappho. Kaya ano ang tamang tawag sa kanila? Tama bang tawagin ko silang makatang banyaga?

Tiningnan ko ang kahulugan ng mga kinakailangan kong salita sa UP Diksiyonaryong Filipino:

dayúhan - dáyo
dáyo - 1. dayúhan, tao na tagaibang pook o bansa o kaya'y hindi kilala sa pook na kaniyang pinuntahan; 2. pagdáyo, pagtungo sa ibang pook nang may tanging layunin; 3. tanod sa libingan ng panginoon
banyága - 1. [Waray] masamâng tao; 2. [Sinaunang Tagalog] tao na nagpupunta sa mga bayan-bayan, lulan ng kanyang bangka, at nagtitinda ng maliliit na bagay; 3. [ST] bahay na maliit at walang kilo
banyagà - [Kapampangan, Tagalog] 1. tao na isinilang o mula sa ibang bansa na iba sa kapuwa niya: alien, foreign, foreigner 2. hindi mamamayan ng bansa: alien, foreign, foreigner

Ang dayuhan o dayo ay tiyak na pumunta talaga sa ibang lugar, kaya hindi ito ang marahil tumpak na dapat itawag sa mga tagaibang bansang hindi naman dumayo sa ibang bansa, o sa ating bansa. Kaya hindi ko matatawag na dayuhan, bagamat mula sa ibang bansa, ang mga makatang Shakespeare, Mayakovsky, Hikmet, Poe, Marx, Pottier, Basho, at Sappho.

Mapapansing dalawa ang banyaga, subalit ang una ay walang impit at may diin sa ikalawang pantig, habang ang ikalawa ay may impit at mabagal ang bigkas. Mas tumpak sa tingin ko ang ikalawang pakahulugan: "tao na isinilang o mula sa ibang bansa na iba sa kapuwa niya" bilang pagtukoy sa mga makatang nabanggit ko sa itaas, na hindi dumayo sa ibang lugar o hindi lumabas sa kanilang bansa, at iyon din ang mas tamang paglalarawan na aking hinahanap.

Mahalaga sa akin ang ganitong paghahanap ng tamang salin sapagkat tiyak na balang araw ay isusulat ko ang kanilang talambuhay, lalo na't isinasalin ko ang kanilang mga akda. Madalas gamiting animo'y sinonimo o pareho sila ng kahulugan. Subalit sa maikling sabi, ganito ang munting kaibahan ng dalawa: Banyaga sila dahil tagaibang bansa sila. Dayuhan sila dahil tagaibang bansa sila na narito sa ating bansa.

Ang pananaliksik na ito'y bunsod na rin sa aking proyektong pagsasalin na sinimulan ko ilang taon na ang nakararaan na ang layunin ko'y ipabasa sa ating mga kababayan sa ating wika ang mga tula ng mga nabanggit na makatang banyaga. Iniipon ko ito't inilalagay sa aking blog. Nawa'y wasto ang aking mga napili sa paghahanap ko ng mga tamang salita.

Ginawan ko ng munting tula ang aking nasaliksik:

BANYAGA NGUNIT HINDI DAYUHAN

ang salin ng foreign poet ba'y dayuhang makata
gayong di naman sila dumayo sa ating bansa
sa pagsalin ay hinanap ko ang wastong salita
hanggang masaliksik ang kahulugan ng banyaga

akala ko, salitang "banyaga'y" wikang Espanyol
ngunit nang sa talahuluganan ay tingnan iyon
sariling salita pala nating nakapatungkol
mula sa Waray, Tagalog, Kapampangan din yaon

salamat sa UP Diksiyonaryong Filipino
sa mga tulong sa anumang isinasalin ko
naging aking kakampi noon at ngayon, totoo
sangguniang tila kakabit na ng pagkatao

banyaga ngunit hindi dayuhan ang gagamitin
kung foreign author o poet ay aking isasalin
mga wastong salita't salin ay nahahanap din
basta't maging mahinahon lagi't titiyagain

06.27.2022

Streak 160

STREAK 160

tatlong mali ka lang, wala ka na!
tiyak na balik ka sa umpisa
ramdam mong naupos ka talaga
sayang kung Streak One Sixty ka na

kaya paglalaro'y ingatan mo
lalo't nilalaro mo'y Sudoku
bagamat ito'y pulos numero
nilalaro'y lohikang totoo

sa walumpu't isang parisukat
siyam na numero'y ilaladlad
bawat linya'y walang magkatulad
pag may pareho'y mali ka agad

pababa, pahalang, o pahilis
numero'y ilagay ng malinis
orasan gaano ka kabilis
Sudoku'y lutasing walang mintis

- gregoriovbituinjr.
06.27.2022

Linggo, Hunyo 26, 2022

Dagok

DAGOK

paano ba natin ginagalang ang mambabasa
kung kathang tula sa kanila'y nakakaumay na
may isyu't mensahe kang nais mong mabatid nila
subalit tula mo'y may talinghaga't kariktan ba?

may adhikain ang makatang isinasabuhay
sa ilalim ng tanglaw ng musa napagninilay
na bago pa siya hiranging kalaban at bangkay
mensahe'y ipaalam, masa'y pakilusing tunay

kalikasan, kapaligiran, kariktan, katwiran 
talinghaga, manggagawa, nagdaralita, bayan
lansangan, karapatan, katarungang panlipunan
sinuman, anuman, saanman, paano, kailan

bihirang may mag-like sa mga tula ko sa pesbuk
tanda bang ako'y dapat tumigil, di ko maarok
patuloy lang ako sa pagkatha, ito ma'y dagok
baka may mamulat sa sistemang di ko malunok

- gregoriovbituinjr.
06.26.2022

Nauupos

NAUUPOS

naupos ako't kayraming upos
na sa paligid ay di maubos
kalikasa'y nakawawang lubos
tila ba tayo na'y kinakalos

upos na tila ba anong lupit
sa laot ng linggatong ay dapit
na di maawat ang makukulit
tapon ay upos na humahaplit

kailan ba ito magwawakas?
upang kalikasa'y mailigtas
tila mundo'y nagkalugas-lugas
na di batid paano malutas

buti't ginagawan ng paraan
na pansamantalang kalutasan
tulad ng paglikha ng titisan
o ashtray na upos ay tapunan

tayo kaya'y bakit urong-sulong?
sa isyung ito'y di makatulong?
yaring problema'y saan hahantong?
kung di malutas ng marurunong

- gregoriovbituinjr.
06.26.2022

Sabado, Hunyo 25, 2022

Sipat

SIPAT

sinisipat ko sa gunita
yaring niyakap na adhika
noon, nang ako'y magbinata
hanggang ngayong ako'y tumanda

tinatalupan ko ang mangga
nang tikman ang sarap ng lasa
ibigay sa magiging ina
lalo naglilihi pa siya

tayog ay di ko na maarok
marating pa kaya ang tuktok
kaylalim ng mga himutok
ng masa sa sistemang bulok

sa adhika'y di humihindi
maaari mang ikasawi 
ito'y pagbabakasakali
upang laban ay ipagwagi

- gregoriovbituinjr.
06.25.2022

Sa PRS 15

SA PRS 15

taospusong pasalamat
sa Palihang Rogelio Sicat
upang itong aming panulat
ay umunlad, makapagmulat
di nakapikit, kundi dilat

para sa karaniwang tao
para sa kung anong totoo
at sa karapatang pantao
maging sa iba't ibang isyu
sa PRS, kami'y saludo

- gregoriovbituinjr.
06.25.2022

* munting tulang binigkas ng makata sa inihandang palatuntunan bago sila magtapos sa ika-15 PRS (Palihang Rogelio Sicat)

Biyernes, Hunyo 24, 2022

Pangangarap

PANGANGARAP

nakatapak pa rin ako sa lupa
na sa pagtatrabaho'y kandakuba
pilit inaabot ang mga tala
na ikukwintas sa mutyang diwata

ako man ay Bituing walang ningning
na sa langit ay walang makasiping
aking mga mata'y di nakapiring
dama't dinig ang masang dumaraing

maputik ang daan kong nilalandas
upang makamit ang lipunang patas
upang kawalang hustisya'y magwakas
at madama ang pag-ibig na wagas

di pa rin tumitigil sa pagkilos
organisahin ang naghihikahos
upang sistemang bulok na'y matapos
upang labanan ang pambubusabos

patuloy din ako sa pangangarap
na malansag na iyang pangongorap
upang mga dukha'y di na maghirap
kundi asam na ginhawa'y malasap

- gregoriovbituinjr.
06.24.2022

Huwebes, Hunyo 23, 2022

Alagata

ALAGATA

pumatak na naman ang ulan habang nakikinig
ng talakayan sa zoom na halos di na marinig
ang tagapagsalita sa tinuran niyang tindig
hinggil sa ilang isyung pambayan at pandaigdig

may bagyo ba? anong pangalan? hanggang pinasok ko
ang mga damit na nakasampay sa labas, dito
ko naalagata paano tutugon ng wasto
hinggil sa papainit na klima sa ating mundo

isinuot ko ang naitagong pantalong kupas
na alaala ng kabinataan kong lumipas
habang pang-itaas ay kamisetang walang manggas
nasa diwa yaong pagtahak sa putikang landas

gabi, naririto't di pa rin dalawin ng antok
ang pusa'y nag-aabang sa labas, may inaarok
ako, mailalagay kaya ang dukha sa tuktok?
marahil, kung mapapalitan ang sistemang bulok

- gregoriovbituinjr.
06.23.2022

Halibyong

HALIBYONG

mga balita'y pinapaganda
iniba ang totoong istorya
ginawa itong kaaya-aya
puro paganda ang propaganda 

gintong panahon ng palamara
at mga gawa-gawang pantasya
ay agad kinapitan ng masa;
may nakita ba ritong pag-asa?

katotohana'y nayurakan na
ng halibyong na masa'y puntirya
na tila pulido ang sistema
at maayos nilang nakamada

nagbabalik ba ang diktadura?
ang madla kaya'y nakalimot na?
sa nakaraan nilang historya't
kawalan ng asam na hustisya?

- gregoriovbituinjr.
06.23.2022

halibyong - fake news, pagkukuwento ng isang pangyayari subalit taliwas sa tunay na nangyari, mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, pahina 426

* ang litrato'y selfie ng makatang gala sa painting gallery ng isang mall

Miyerkules, Hunyo 22, 2022

Digmaan

DIGMAAN
Tula ni Eugene Pottier
malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr. 10 pantig bawat taludtod 

Para kay Eugene Baillet

Kahahayag pa lang ng digmaan 
Anang mga buwitre, "Sunggaban!"
Ngunit wala halos kaibahan:
Di ba't araw-araw na'y digmaan?

Gayunman, balatkayo'y tinanggal,
Animo'y baliw sa paghalakhak;
Helmet ay sinuot ng kalansay,
Kabayong kalansay na'y daratal

Hintay nila'y pawang kasamaan,
Sa bawat uri 't lahat ng antas;
Dito'y may bayarang pananambang,
Doon, tangan ng pamilya'y tabak.

Di mapalawak, mga bandido'y
Pinatapon sa kolonyang penal;
Hinayaan lang ang pandarambong
Sa anyo ng buwis, mga istak

Pinawi nila ang madugong uhaw,
Pati makahayop na silakbo,
Ginambala pa si Lacenaire,
At pinalungkot pa si Castaing.

Pagpaslang ng bata'y kinondena,
Anak nami'y dalawampu, ngayon
Ang lupon ng berdugo'y nagpasya
Aling mabuti ang sa bitayan.

Ang impantisidyo'y tinuligsa,
Anak namin ngayo'y dalawampu,
Ngayong gabi, Lupon ng Berdugo'y
Pinasya ang angkop sa bitayan.

May balahibo, may tatu, kaming
Pulangkutis, mula ibang angkan.
Mga tae'y ikalat sa lupa:
"Mundo'y lilikha ng bagong tao."

Hinamak, Ebanghelyo'y lumikas,
Alagad ay lumisan, naligaw.
O amang bayan, mayroong tigre
Sa mabuting puso'y umatungal.

Naglalagablab ang iyong poot,
Ang madla'y walang pagkakaisa,
Na nagdurusa sa bilangguan
Ng rehimen ng nasyunalidad

Gabi'y pinutol ng bolang kanyon,
Ang lungsod ay nilamon ng apoy,
Dugong pumatak, tara't inumin,
Ikaw, tawag ay sangkatauhan.

Katumpakan ng lakas at bilang
Niyurakan ay sugatang gapi;
Glorya't kumalat sa malakabag
Na pakpak ng karimlang pusikit.

Digma, digma, anong hinihintay
Upang laman at buto'y madurog?
Hinihintay nito'y bagong dahon,
Ang buwan ng bulaklak at ibon.

Paris 1857

* sina Lacenaire at Castaing ay dalawang kilabot na mamamatay-taong Pranses noong ika -19 na siglo

* isinalin mula sa Ingles sa petsang ika-22 ng Hunyo, 2022

Kailangan ka

KAILANGAN KA

bayani ay kailangan
ng ating kapaligiran
at daigdig na tahanan;
ikaw ba'y isa na riyan?

daigdig ay gawing lunti
basura'y di maging gawi
baluktot ay mapapawi
kung iwawasto ang mali

sinong magtutulong-tulong
kundi tayo-tayo ngayon
buti ng mundo'y isulong
tungkuling napapanahon

kung gawin ang sinasabi
upang sa mundo'y mangyari
ang dito'y makabubuti 
Igan, isa kang bayani

- gregoriovbituinjr.
06.22.2022

Martes, Hunyo 21, 2022

Soneto sa mulaga

SONETO SA MULAGA 

ang problema raw nila sa akin
kaya di raw nila pinapansin
napakatahimik ng butiki
sa kisame nakatitig lagi
na di raw kasi mapagsabihan
pulos kuwan ang nasa isipan
bodily-present, mukhang bulutong
absent-minded na pulos kurikong
sakit na ang pagiging tulala
buti pang ulo'y lagyan ng tingga
dapat nang ayusin ang diskarte
kaysa gumagala sa kisame
baka biglang sa mukha lumagpak
at sila'y biglang magsihalakhak

- gregoriovbituinjr.
06.21.2022

Pagtipa

PAGTIPA

nagtatayp ako sa Filipino
biglang iibahin nitong selpon
ang anumang isinusulat ko
kaya madalas ihagis iyon

dahil sa inis, nakakainis
sinulat ko'y biglang iibahin
ang Tagalog ko'y gagawing Ingles
nitong tinamaan ng magaling 

kinokorek ako't minamali
dugo ko'y nagtataasang kagyat;
mag-edit at huwag magmadali
ito ang naging gabay ko't sukat

si misis ang di napapakali
sino na naman ang inaaway;
buti't nandiyan siya sa tabi
baka selpon ay basag nang tunay

habaan ang pisi, kanyang payo
magpasensya sa bawat larangan
di ako dapat nasisiphayo
pagkat kaunting bagay lang iyan

- gregoriovbituinjr.
06.21.2022

Alapaap

ALAPAAP

madalas ay napapatingala
upang titigan ang alapaap
na ang hubog ay kaygandang sadya
nais tuloy marating ang ulap

baka naroroon ang diwata
magandang musang nasa hinagap
inaawitan ang mga tala
habang pipit ay sisiyap-siyap

sa toreng garing, makata'y wala
nasa putikang sisinghap-singhap
kasama ang dukha't manggagawa
lipunang makatao ang hanap

may tungkuling gagawin sa bansa
paano lalabanan ang korap
paano durugin ang kuhila
at pagkaisahin ang mahirap

narito akong nakatingala
habang kandila'y aandap-andap
gamugamo'y biglang nangawala
nasunog ang pakpak sa sang-iglap

- gregoriovbituinjr.
06.21.2022

Puna

PUNA

sementado na nga, papatungan pa ng aspalto
dahil ba katapusang buwan na nitong pangulo?
kaya kailangang gamitin ang natirang pondo
dahil pondong di ginamit, isasauli ito

kaya kahit sementado na ang nasabing daan
upang magamit ang pondo'y mag-aaspalto naman
imbes ibigay bilang ayuda sa mamamayan
gumawa ng proyektong di pa naman kailangan

anong epekto sa mamamayan ng ganyang gawa?
pag umulan, bumagyo o nanalanta ang sigwa
tataas ang kalsada't sa bahay na magbabaha!
di ba nila naisip ang kanilang malilikha?

sementado na, aaspaltaduhin pa, ay, astig!
aba, iyan ang pagtingin ko, ha, di nang-uusig
ay, huwag ka sanang masaktan sa iyong narinig
pondo ng bayan, gamiting tama, huwag manglupig!

- gregoriovbituinjr.
06.21.2022

Lunes, Hunyo 20, 2022

Hindi namatay ang Komyun

HINDI IYON NAMATAY
tula ni Eugene Pottier hinggil sa Paris Commune
malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

Pinagmulan: Eugène Pottier, Chants Révolutionnaires (ikalawang edisyon), Paris, Bureau de Comité Pottier, [n.d.];
Isinalin: ni Mitchell Abidor;
CopyLeft: Creative Commons (Attribute & ShareAlike) marxists.org 2013.

Para sa mga nakaligtas sa Madugong Linggo

Pinaslang nila iyon ng mga putok ng riple,
na may mga putok ng masinggan
at iginulong ito sa watawat 
sa lupang parang luwad.

At ang pulutong ng bundat na mga berdugo
ay nag-akalang mas malalakas sila,
ngunit wala sa mga iyon ang nagbago,

Nicolas,
dahil hindi namatay ang Komyun!

Tulad ng pag-aani ng mga manggagapas,
tulad ng mga mansanas na naglagpakan sa lupa,
ang mga Versaillais, na di bababa
sa isang daang libong katao, ay pinagpapaslang.

At yaong daang libong pagpaslang,
Tingni kung anong kanilang dinala.

Ngunit wala sa mga iyon ang nagbago,
Nicolas,
dahil hindi namatay ang Komyun!
Bagamat pinaslang nila sina Varlin,

Flouren, Duval, Milliere,
Ferre, Rigault, Tony Moilin,
na pumuno sa mga sementeryo.

Akala'y naputol na nila ang mga bisig niyon,
nawalan ng laman ang mga ugat niyon.

Ngunit wala sa mga iyon ang nagbago,
Nicolas,
dahil hindi namatay ang Komyun!

Kumilos silang parang tulisan,
umaasa sa katahimikan.

Pinatay nila ang mga sugatan sa higaan nito sa ospital,
at ang mga dugong
bumaha sa mga kumot
ay umagos sa ilalim ng pinto.

Ngunit wala sa mga iyon ang nagbago,
Nicolas,
dahil hindi namatay ang Komyun!

Binili ang mga mamamahayag,
mangangalakal ng paninirang-puri
kumalat sa ating mga libingang bayan
ang pagbaha ng kanilang kahihiyan.

Isinuka nina Maxim Ducamp, 
Dumas ang kanilang alak.

ngunit wala sa mga iyon ang nagbago,
Nicolas,
dahil hindi namatay ang Komyun!

Kampilan iyon ni Damocles
Na lumutang sa kanilang mga ulo.

Sa libing ni Vallès
ginawa silang mga pipi.

Ang totoo'y marami kami
na nagsilbing tanod niya;
na nagpapatunay, sa anumang kaso
Nicolas,
na ang Komyun ay hindi namatay!

At kaya, pinapatunayan nito sa mga mandirigma,
na ang kutis ni Marianne ay naging kayumanggi;
handa na siyang lumaban at panahon na upang ihiyaw:
Mabuhay ang Komyun!

At pinapatunayan nito sa lahat ng mga Hudas
na ganito ang mga bagay-bagay,
at sa maikling panahon mababatid nila,
Tangina!

Na ang Komyun ay hindi namatay!

Paris, Mayo 1886

* Isinalin ng Hunyo 20, 2022

It Isn’t Dead
Source: Eugène Pottier, Chants Révolutionnaires (second edition), Paris, Bureau de Comité Pottier, [n.d.];
Translated: by Mitchell Abidor;
CopyLeft: Creative Commons (Attribute & ShareAlike) marxists.org 2013.

For the survivors of the Bloody Week

They killed it with rifle shots,
with machine gun shots
and rolled it in its flag
into the clay-like earth.

And the mob of fat executioners
thought themselves the stronger,
but none of this changes anything,

Nicolas,
for the Commune isn’t dead!

Just as harvesters clear a field,
just as apples fall to earth,
the Versaillais massacred
at least a hundred thousand men.

And these hundred thousand murders,
See what they bring.

But none of this changes anything,
Nicolas,
for the Commune isn’t dead!
Though they killed Varlin,

Flourens, Duval, Millière,
Ferré, Rigault, Tony Moilin,
filling the cemeteries.

They thought they cut off its arms,
emptied its aorta.

But none of this changes anything,
Nicolas,
for the Commune isn’t dead!

They acted like bandits,
counting on silence.

They killed the wounded in their hospital beds,
and the blood,
flooding the sheets
flowed under the door.

But none of this changes anything,
Nicolas,
for the Commune isn’t dead!

Bought-off journalists,
merchants of slander
spread over our mass graves
their flood of ignominies.

Maxim Ducamp, Dumas
vomited up their booze.

but none of this changes anything,
Nicolas,
for the Commune isn’t dead!

It’s Damocles’ sword
That floats over their heads.

At Vallès’ funeral
they were made mute.

The fact is there were many of us
who served as his escort;
which proves, in any case
Nicolas,
that the Commune isn’t dead!

And so, all this proves to the fighters,
that Marianne’s skin is tanned;
she’s ready to fight and it’s time to cry out:
Long Live the Commune!

And this proves to all the Judases
that this is how things are,
and in a short while they'll know,
God damn!

That the Commune isn’t dead!

Paris, May 1886

Apat na lalaki, apat na bote

APAT NA LALAKI, APAT NA BOTE
tula ni Nâzım Hikmet Ran
malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

Isang bilog

         na papag.
Apat na bote.
Apat na lalaki
at apat na baso ng alak -

                   Médoc.

Sa mga kopita

                 may alak,

                 walang alak,

                 may alak,
Apat na lalaki ang tumatagay.

Isang bote na’y walang laman.
Isang lalaki ang nagsalita:
- Bukas

             Aayusin ko ang usapin

             nang matindi.

Walang sinayang na salita -

              ang lalaki'y

              dapat mabitay.

Tatlong bote na’y walang laman.
Tumugon ang tatlong lalaki,
Tumugon ang tatlong bibig:
- Oo naman

             ang lalaki

             ay mabibitay.

Isang bilog

            na papag,
apat na basong walang laman

            at apat na lalaki...

* isinalin ng Hunyo 20, 2022


Four Men, Four Bottles
by Nâzım Hikmet Ran

A round

        table.
Four bottles.
Four men
and four glasses of wine -

                  Médoc.

In the glasses

                there is wine,

                there is no wine,

                there is wine,
Four men are drinking.

One bottle is empty.
One man speaks:
- Tomorrow

            I settle the matter

            with a bang.

No words wasted -

             the man

             must hang.

Three bottles are empty.
Three men answer,
three mouths answer:
- Certainly

            the man

            will hang.

A round

           table,
four empty glasses

           and four men...

Sa bansang iyon

SA BANSANG IYON

Jose Marti, bayani't makatang Cubano
ang bansa'y pinamunuan ni Fidel Castro
Che Guevara, sa mundo'y sikat ang litrato
Yordenis Ugas, kay Pacquiao huling tumalo

pinanalo noon ang rebolusyon nila
sama-sama sa pakikibakang gerilya
na nagsibaba mula Sierra Maestra
pinatalsik ang diktador na si Batista

magaganda ang kanilang mga tugtugin
Bela Ciao, Bela Ciao na kanilang awitin
bata-batalyong doktor, pinatapos man din
nangunguna sa medisina't kaygagaling

may pagkakapantay ng mga karapatan
mamamayang di pasasakop sa dayuhan
lahat ay kumakain, walang kagutuman
ang sistema nila'y nais kong matutunan

pangarap kong minsan man lang sa aking buhay
doon ay makadalaw at makapagnilay
makiisa sa kanila, makitalakay
sana'y marating ko iyon bago humimlay

- gregoriovbituinjr.
06.20.2022

Linggo, Hunyo 19, 2022

Pag-ibig

PAG-IBIG

"Love is one heart in two bodies." Iyon ang nakasulat
sa munting kahon doon habang binabasa'y aklat
ng mga tula ng mga makatang mapagmulat
nakikibaka para sa kapakanan ng lahat

madalas na dalawang katawan ay nagkaniig
kaya asawa'y kabiyak ng puso pag narinig
sa ginhawa't hirap, sa saya't dusa, magkasandig
alindog ng pagsuyo'y daramhin sa bawat tindig

kabiyak ay kasangga sa daratal na pagsubok
na minsan mga puso lamang ang nakakatarok
di man ibuka ang bibig, madarama ang udyok
ng laman at nasang nais makaraos sa rurok

O, pag-ibig, ang kapangyarihan mo'y mahiwaga
na sa tulad kong sumisinta, sa laban ay handa
abutin man ng tabsing sa dagat o kaya'y sigwa
gagawin ang lahat upang di ka mabalewala

- gregoriovbituinjr.
06.19.2022

Aklat

AKLAT

natsambahan ko lang itinitinda sa bangketa
ang isang pambihirang aklat sa literatura
aba'y bente pesos ko lang nabili, murang-mura
kayraming kwento, kayraming tula, kaaya-aya

minsan talaga, kahit di ka sa bookstore maghanap
ay may magaganda ka ring librong mahahagilap
nabili sa isang komunidad ng mahihirap
dalawang daang pahina, diwa'y kikisap-kisap

sa munti kong aklatan, ito na'y collector's item
sa mga libreng oras ay tiyak kong babasahin
lalo sa panahon ng pagninilay o panindim
na sa guniguni'y tulay sa liwanag at dilim

may kwento, makukulay na larawan, mga tula
binili bilang suporta rin sa mga makata
tingni ang pabalat, aklat ay may gawad pang sadya
ibig sabihin, kinikilala ito ng madla

tanging masasabi'y taospusong pasasalamat
sapagkat natsambahan itong pambihirang aklat
na binigyang gawad pa ay Unyon ng Manunulat
sa Pilipinas o UMPIL, na samahang mabigat

- gregoriovbituinjr.
06.19.2022

* litrato ng pabalat ng HEIGHTS, ang opisyal na pampanitikang publikasyon ng Ateneo de Manila University, Tomo LVII, Blg. 1, taon 2010

Bayani

BAYANI

bayani ang ating mga ama
kaya pagpugayan natin sila
sa mga nagawa sa pamilya
minahal ang anak at si ina

si Rizal, ating bayaning tunay
na sa bayan, buhay ay inalay
at bayani rin ang mga tatay
na buhay sa pamilya inalay

Rizal, pambansang bayani natin
tulad ng bayaning tatay natin
ang lahat ay kanilang gagawin
upang magandang bukas ay kamtin

kay Rizal at sa lahat ng tatay
salamat sa buhay ninyong alay
kami'y taospusong nagpupugay
sa inyo po, mabuhay! Mabuhay!

- gregoriovbituinjr.
06.19.2022

* mga litrato mula sa google

Sabado, Hunyo 18, 2022

Sunken garden

SUNKEN GARDEN

kaysarap na tambayan ang paligid na mapuno
dinig mo ang mga kuliglig sa pag-aawitan
animo kuliglig ay naghahandog ng pagsuyo
sa kasintahan o marahil sa sangkatauhan

kaylinis dito't anong sarap ng simoy ng hangin
tila walang kalat maliban sa balat ng kendi
kaysarap magpahinga't nakaraan ay nilayin
tulain ang karanasan gaano man katindi

tila ba nasa kanayunan at ako'y malusog
tila ba walang karamdaman o anumang sakit
narito ako sa gubat sa lungsod, aking irog
paligid ay dinaramang nakatitig sa langit

sa panahong ganito, itinutula'y pag-ibig
sa ibang panahon, itinutula'y isyu't tindig

- gregoriovbituinjr.
06.18.2022

Dalawang puno

DALAWANG PUNO

animo'y binti ng kapre
ang mga naroong puno
na sa aking guniguni
ay bigla namang naglaho

totoo kayang may kapre,
manananggal at tikbalang?
gaano sila kalaki?
sila ba'y may pusong halang?

nakunan ko ng litrato
ang dalawang punong iyon
dahil iba ang sipat ko
gana ng imahinasyon

namalikmata na naman
sa pagpitik ng kamera
di ba nagulumihanan
sa mga pinagkukuha?

- gregoriovbituinjr.
06.18.2022

Pangarap

PANGARAP

muling mag-aral ang pangarap ko
nais tapusin ang kolehiyo't
makatapos din ng doktorado
habang tangan pa rin ang prinsipyo

noon ay umalis ng eskwela
upang magpultaym na aktibista
hanggang maging laman ng kalsada
nakulong, lumaya't patuloy pa

kurso'y math, nais mag-inhinyero
napunta sa pangkampus na dyaryo
sa pagsusulat naging seryoso
hanggang niyakap ang aktibismo

pinupuna ang abuso't bundat
sa dyaryo ng dukha't nagsasalat
dyaryo ng obrerong mapagmulat
kinakatha'y kwento, tula't ulat

ah, mas mabuti nang may tinapos
upang respetuhin ka ng lubos
at naghahandang makipagtuos
sa mga tuso't mapambusabos

- gregoriovbituinjr.
06.18.2022

Sining

SINING

isang pagkakataon ang darating na palihan
upang aking mapaghusay pa yaring kakanyahan
matuto't mapaunlad ang niyakap na larangan
palihan itong buong puso kong pagsisikapan

bihirang mabigyan ng ganitong pagkakataon
di ko sasayangin ito't bibigyan ng panahon
tulad niring mga akdang kaytagal kong tinipon
na pawang tirintas ng tindig, danas ko't kahapon

sasagupa akong muli sa walang katiyakan
na tangi kong magagawa, sining ko'y paghusayan
isapuso't isadiwa bawat napag-aralan
kahit may batikos o mga punang maramdaman

sige, humayo ka, goryo't pagbutihin ang sining
kumatha ka ng kumatha, malagot man ang bagting
itula mo ang kadakilaan ng magigiting
habang pinupuna ang mga kuhila't balimbing

- gregoriovbituinjr.
06.18.2022

Biyernes, Hunyo 17, 2022

Tirisin ang mga linta

TIRISIN ANG MGA LINTA

tandang-tanda ko pa ang sinabi ni Attorney Luke
sa kanyang mga talumpati, nakagagalit nga!
ang manpower agency pala kung ating maarok
ay lintang maninipsip ng dugo ng manggagawa

silang sanhi bakit mayroong kontraktwalisasyon
manpower agencies na kumukubra sa kumpanya
gayong di naman parte't walang ambag sa produksyon
nagkukunwaring employer, mga linta talaga!

employer-employee relationship dito'y tinanggal
nang walang kahirap-hirap, kumikitang kaytindi
kaya kontraktwal ay pwedeng matanggal sa prinsipal
dahil empleyado kuno ng manpower agency

iyang kontraktwalisasyon ay mawawakasan lang
pag mga manpower agencies ay isarang sadya
upang sa pag-eempleyo'y wala nang nanggugulang
at maging regular at direct-hired ang manggagawa

tunay na security of tenure law, isabatas
kung saan manpower agencies ay di na iiral
kung saan palakad sa trabaho'y magiging patas
kung saan manggagawa'y tunay na mareregular

manpower agencies, maninipsip ng dugo't pawis
ng manggagawa, tanggalin ang mga lintang iyan!
dapat na silang buwagin at tuluyang matiris
upang kontraktwalisasyon ay tuluyang wakasan

- gregoriovbituinjr.
06.17.2022

Huwebes, Hunyo 16, 2022

Pagsasalin

PAGSASALIN

Hindi dakila ang digmaan, kaya hindi ko isinalin ng "dakila" ang "great" sa aklat na Poems of the Great War 1914-1918. Mas angkop pa marahil na salin ng "great" sa puntong ito ay "dambuhala". Kaya dapat isalin itong Mga Tula noong Dambuhalang Digmaan.

Gayunpaman, mas isinalin ko ang pamagat ng aklat sa esensya nito, ang Great War na tinutukoy ay ang World War I. Kaya isinalin ko iyon ng ganito: Mga Tula ng Unang Daigdigang Digmaan. Mas "ng" imbes na "noong" ang aking ginamit dahil marahil hindi naman ginamit ay Poems from, kundi Poems of. Gayunman, maaari pang pag-isipan kung ano ang tamang salin sa panahon na ng pag-iedit ng buong aklat ng salin. Subalit sa ngayon, sinisimulan pa lang ang pagsasalin ng mga tula. Mahaba-habang panahon ang kailangan sa pag-iedit.

Marahil itatanong mo: "Bakit hindi mo isinalin ng Unang Digmaang Pandaigdig?" At marahil, idadagdag mo pa: "Digmaang Pandaigdig ang palasak na ginagamit ngayon at iyan din ang salin na nakagisnan natin." At ang akin namang magiging tugon sa iyo ay: "Palagay ko'y hindi angkop na paglalarawan na pandaigdig ang nabanggit na digmaan. Ang maaari pa ay daigdigan na mas nyutral." Ganito ko isinulat noong 2009 sa isang artikulo kung ano ba dapat ang tamang salin ng World War:

"Ang tamang pagkakasalin ng World War II sa ating wika ay Ikalawang Daigdigang Digmaan at hindi ang nakasanayang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Dahil ang salitang "Pandaigdig" ay may konotasyon ng pagpayag o pagsang-ayon sa bagay na tinutukoy. Ang iba pang katulad nito'y ang "pam, pang" at kung susuriin ang mga ito, "pansaing, panlaba, panlaban, pambayan, pangnayon, pambansa, pandaigdig, makikita nga nating ang unlaping "pan, pam, pang" ay may pagsang-ayon sa nakaugnay na salita nito.

Gayundin naman, dahil hindi lahat ay payag o sang-ayon sa digmaan, maling tawaging Ikalawang Digmaang Pandaigdig ang World War II, kundi mas tumpak na gamitin ang neutral na salitang Ikalawang Daigdigang Digmaan." mula sa kawing na: http://salinnigorio.blogspot.com/2009/05/tamang-salin-ng-wwii.html

Ibinilang ko na sa mga collectors' item ko ang aklat na Poems of the Great War 1914-1918 nang mabili ko ang pambihirang aklat na ito (na mabibilang sa rare book), na may sukat na 4" x 5.5", sa BookSale ng Farmers sa Cubao noong Enero 18, 2018, sa halagang P60.00. Inilathala ito ng Penguin Books noong 1998. Plano kong isalin sa wikang Filipino ang lahat ng tula, kung kakayanin, sa aklat na ito, na binubuo ng 145 pahina.

Borador pa lamang ang disenyo ng pabalat, kung saan anino ko, o selfie, ang aking kinunan nang minsang naglalakad pauwi isang gabi. Aninong marahil ay sumasagisag din sa mga nangawala noong panahon ng digmaan. Naging adhikain ko at niyakap ko nang tungkulin ang pagsasalin ng mga tula mula sa ibang wika upang mabatid at maunawaan ng ating mga kababayan ang iba pang kultura at pangyayari sa ibang bayan. Tulad noong Unang Daigdigang Digmaan, na hindi naman dinanas ng ating bayan.

Gayunman, kung may matatagpuan pa tayong aklat ng mga tula hinggil naman sa World War II, iyon ay paplanuhin ko ring isalin sa wikang Filipino. Sa ilang mga dokumentong isinalin ko'y Ikalawang Daigdigang Digmaan na ang aking ginamit na salin ng World War II. Sa mga nagpasalin ng akda nila, sana'y naunawaan po ninyo ako. Marami pong salamat.

Nais kong ilarawan sa munting tula ang pagmumuni ko sa paksang ito.

ANG SALIN KO NG WWII

Ikalawang Daigdigang Digmaan ang salin ko
sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, totoo
dama ko'y may konotasyon ng pagsang-ayon ito
sa gyera, nyutral na daigdigan ang ginamit ko

kaya sa aklat ng pagsasalin ng mga tula
ng mga nabuhay at lumaban noon sa digma
ay sadyang bubuhusan ko ng pawis, dugo, diwa't
panahon, upang maunawaan sila ng madla

ang kasaysayan nila sa tula inilarawan
bilang makata'y tungkulin ko na sa panulaan
ang magsalin ng akda nang madama ang kariktan
ng saknong at taludtod sa kabila ng digmaan

nawa kanilang tula'y matapat kong maisalin
lalo't gawaing ito'y niyakap ko nang tungkulin
para sa mamamayan, para sa daigdig natin
salamat ko'y buong puso kung ito'y babasahin

06.16.2022

* ang unang litrato ang pabalat ng aklat na isasalin ng makata, at ang ikalawa naman ang borador o draft na disenyo ng aklat ng salin

Ang mukha ng ating kababaihan

Ang Mukha Ng Ating Kababaihan
tula ni Nâzım Hikmet Ran
malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

Hindi isinilang ni Maria ang Diyos.
Hindi si Maria ang ina ng Diyos.
Isang nanay lang si Maria sa maraming ina.
Isinilang ni Maria ang isang lalaki,
isang anak sa marami pang mga anak.
Kaya naman napakarikit ni Maria sa lahat ng kanyang larawan.
Kaya naman napakalapit ng anak ni Maria sa atin, tulad ng sarili nating mga anak.

Ang mukha ng ating mga kababaihan ang aklat ng ating pasakit.
Ang ating pasakit, ang ating pagkakamali at ang ating dugong ibinubo
na nag-ukit ng mga pilat na tila araro sa mukha ng ating kababaihan.

At makikita ang ating kagalakan sa mga mata ng kababaihan
tulad ng bukangliwayway na nagniningning sa mga lawa.

Ang ating haraya ay nasa mukha ng mga babaeng mahal natin.
Makita man natin sila o hindi, sila'y nasa ating harapan,

na pinakamalapit sa ating reyalidad at pinakamalayo.

* isinalin 06.16.2022
* litrato mula sa google
* tula mula sa Nâzım Hikmet Archive

The Faces of Our Women
by Nâzım Hikmet Ran

Mary didn't give birth to God.
Mary isn't the mother of God.
Mary is one mother among many mothers.
Mary gave birth to a son,
a son among many sons.
That's why Mary is so beautiful in all the pictures of her.
That's why Mary's son is so close to us, like our own sons.

The faces of our women are the book of our pains.
Our pains, our faults and the blood we shed
carve scars on the faces of our women like plows.

And our joys are reflected in the eyes of women
like the dawns glowing on the lakes.

Our imaginations are on the faces of women we love.
Whether we see them or not, they are before us,

closest to our realities and furthest.

Dalawang aklat ng salin

DALAWANG AKLAT NG SALIN

Nakakatuwa na sa paghahalungkat ko sa aking munting aklatan ng nais kong basahin ay nakita kong muli ang dalawang aklat ng salin, lalo na't pulos proyekto ko ngayon ay gawaing pagsasalin.

Noong 2016 ay ibinigay sa akin ng isang kaibigan ang aklat na "Nabighani: Mga Saling Tula ng Kapwa Nilikha" ni Fr. Albert E. Alejo, SJ. Inilathala ito ng UST Publishing House. May dedikasyon pa iyon ng nasabing pari, kung saan isinulat niya: "Greg, Bituin ng Pagsasalin, Paring Bert, 2016". Dedikasyong tila baga bilin sa akin na ipagpatuloy ko ang gawaing pagsasalin.

Nabili ko naman sa Popular Bookstore noong Disyembre 29, 2021 ang aklat na "Landas at Kapangyarihan: Salin ng Tao Te Ching" ni Prof. E. San Juan, Jr.. Ang librong Nabighani ay may sukat na 5.5" x 9" at may 164 pahina, at ang librong Landas at Kapangyarihan, na inilathala ng Philippine Cultural Center Studies, ay may sukat na 5.25" x 8" at may 100 pahina.

Maganda't nahagilap ko ang mga ito sa panahong tinatapos ko ang salin ng 154 soneto ni William Shakespeare para sa ika-459 niyang kaarawan sa Abril 2023, pati na pagsasalin ng mga tula ng makatang Turk na si Nazim Hikmet at ng makatang Bolshevik na si Vladimir Mayakovsky. Bukod pa ito sa planong pagsasalin ng mga tula ng mga lumahok noong Unang Daigdigang Digmaan. Nasimulan ko na ring isalin ang ilang tula nina Karl Marx (noong panahong 1837-38) at ni Edgar Allan Poe. Nakapaglathala na rin ako noon ng aklat ng salin ko ng mga akda ni Che Guevara, kung saan inilathala ito ng Aklatang Obrero Publishing Collective.

Binabasa ko at pinag-aaralan ang mga akda sa dalawang nabanggit kong aklat ng salin, upang bakasakaling may matanaw na liwanag o anumang dunong sa ginawa nilang pagsasalin, na hindi lamang basta nagsalin ng literal kundi paano nila ito isinalin nang matapat sa orihinal at maisulat nang mas mauunawaan ng mambabasa.

Ang mga ganitong aklat ng salin ay nagbibigay inspirasyon sa akin upang pag-igihan pa at ipagpatuloy ang mga nasimulan kong gawain at tungkuling pagsasalin. Wala naman akong inaasahang kikitain sa mga ito dahil ito'y inisyatiba ko lamang, kung saan tanging kasiyahan ang madarama pag natapos at nalathala ang mga ito. Higit pa ay nais kong mag-ambag upang higit na maunawaan ng ating mga kababayan ang mga akda ng mga kilalang tao sa kasaysayan, at ng mga hindi kilala ngunit may naiambag na tula upang ilarawan ang kanilang karanasan sa kanilang panahon.

Nais kong mag-iwan ng munting tula ng pagninilay at sariling palagay hinggil dito.

ako'y matututo sa dalawang aklat ng salin
na sa munting sanaysay na ito'y nabanggit ko rin
mabuti't nagkaroon ng ganitong babasahin
nang nangyayari sa ibang dako'y mabatid natin

di lang ito babasahin kundi aaralin pa
upang sa ginawa nila, may aral na makuha
salamat sa salin nila para sa mambabasa
nang maunawa yaong klasikong akda ng iba

para sa akin, libro't nagsalin ay inspirasyon
di lang ang aklat kundi ang mga nagsalin niyon
sa gitna ng pagkakaiba ng kultura't nasyon
magsalin at magpaunawa ang kanilang misyon

sadyang kayganda ng layunin ng kanilang aklat
isinalin upang maunawaan nating sukat
yaong mga klasikong akda't tulang mapagmulat
mabuhay ang mga nagsalin, maraming salamat

tunay na mahalaga ang gawaing pagsasalin
kaya ito'y ginawa ko't niyakap ding tungkulin
para sa masa, para sa bayan, para sa atin
at sa kinabukasan ng henerasyong darating

06.16.2022

Boteng plastik

BOTENG PLASTIK

mga walang lamang boteng plastik
nakita kong doon nakasiksik
sa diwa ko'y tila itinitik
kaytagal kung gagawing ekobrik

marahil gawing paso't pagtamnan
ng binhi't palaguing halaman
tamnan ng gulay, gawing gulayan
okra, munggo, sitaw, o anuman

basurang plastik na'y tambak-tambak
sa mundong tila ginawang lusak
plastik ba'y saan dapat ilagak?
ibalik sa pabrika ang linsyak!

isang pansamantalang solusyon
ang ekobrik na gawa ko ngayon
minsan, nakakatamad na iyon
lalo't mag-isa lang ako roon

magandang bukas nitong daigdig
ang layon ko kaya aking ibig
makatulong gamit yaring bisig
mundo'y sagipin ang aking tindig

- gregoriovbituinjr.
06.16.2022

* litratong kuha ng makatang gala sa opis na pinupuntahan

Miyerkules, Hunyo 15, 2022

Pasakalye o tambiling

PASAKALYE O TAMBILING

may katumbas pala ang pasacalle ng Kastila,
di pasakalye, kundi TAMBILING sa ating wika...
sa musika nga'y pasakalye yaong panimula
o pambungad na tugtog sa martsa, oo, yaon nga;
isa pang kahulugan nito'y Paunang Salita

sa aklat ngang Balagtasismo versus Modernismo
ng pambansang alagad ng sining na si Sir Rio
di Paunang Salita o Pambungad ang narito
kundi Pasakalye, mahabang pagtalakay ito
apatnapu't apat na pahina, siyang totoo

Tambiling, matandang Tagalog, di na ginagamit
dahil sa nasaliksik ito'y nais kong igiit
sariling wika, imbes banyaga'y gamiting pilit
mga lumang salita'y gamitin kahit na saglit
tulad ng Tambiling na pasakalye pala'y hirit

- gregoriovbituinjr.
06.15.2022

Mga pinaghalawan:
- UP Diksiyonaryong Filipino, pahina 1220
- Diksyunaryong Filipino-Filipino, ni Ofelia E. Concepcion, p. 148
- Diksyunaryong Filipino, Tagalog-Tagalog, ng Tru-Copy Publishing House, p. 162
- Balagtasismo versus Modernismo, p. 1-44

Soneto 116

SONETO 116
ni William Shakespeare
malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.
20 pantig bawat taludtod (tugmaang abab-cdcd-efef-gg)

Huwag akong hayaang aminin / ang mga hadlang sa pagniniig
Ng mga totoong isip. Yaong / pag-ibig ay hindi pagmamahal
Na binabago ang natagpuang / pagbabagong naipahiwatig,
O nababaluktot pag ginamit / yaong pamawi upang magtanggal.
O hindi! iyon na'y palagiang / tatak na talagang nakapako,
Na hagilap yaong mga unos / at di naman talaga matinag;
Iyon nga ang bituin sa bawat / balakbak na kung saan patungo,
Na di batid ang kahalagahan, / gayong nakuha ang kanyang tangkad.
Pagsinta'y di biro ng Panahon, / na may pisngi't labing kaypupula
Sa loob ng kumilong aguhon / ng karit niyang doon dumating;
Sa munti niyang oras at linggo'y / di nagbabago yaong pagsinta,
Sa bingit man ng kapahamakan / ito'y pinagtitiisan man din.
Kung ito'y isang pagkakamali / at ito'y mapapatunayan ko,
Di ako nagsulat, at ni wala / talagang iniibig na tao.

06.15.2022

aguhon - compass, mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, pahina 20

Tugmaan batay sa aralin sa katutubong pagtula:
abab - katinig na malakas i; katinig na mahina a;
cdcd - patinig na may impit o; katinig na malakas a;
efef - patinig na walang impit a; katinig na mahina i;
gg - patinig na walang impit o.

SONNET 116
from the book The Sonnets, by William Shakespeare, Collins Classics

Let me not to the marriage of true minds
Admit impediments. Love is not love
Which alters when it alteration finds,
Or bends with the remover to remove.
O no! it is an ever-fixed mark,
That looks on tempests and is never shaken;
It is the star to every wand'ring bark,
Whose worth's unknown, although his height be taken.
Love's not Time's fool, though rosy lips and cheeks
Within his bending sickle's compass come;
Love alters not with his brief hours and weeks,
But bears it out even to the edge of doom.
If this be error and upon me prov'd,
I never writ, nor no man ever lov'd.

Manggagawa ang tagalikha ng kaunlaran

MANGGAGAWA ANG TAGALIKHA NG KAUNLARAN

nagtatayugang gusali, mahahabang lansangan,
tulay, ospital, mall, plasa, sinehan, paaralan
kung walang manggagawa, magagawa kaya iyan?
HINDI! manggagawa ang tanging nagsilikha niyan

hindi uunlad ang mga lungsod kung wala sila
manggagawa ang nagpaunlad nitong ekonomya
nilikha ng obrero ang maraming istruktura
kaya dapat tayong magpasalamat sa kanila

manggagawa yaong dahilan kaya may Kongreso
kaya may pabrika, may opis ang taong gobyerno
Malakanyang, Simbahan, skyway, subway, Senado
kung walang manggagawa'y walang kaunlaran tayo

tara, ating pagpugayan ang mga manggagawa
pagkat kaunlaran ng mundo'y kanilang nilikha
kaya di sila dapat pagsamantalahang sadya
ng mga tuso't kuhilang tubo lang ang adhika

- gregoriovbituinjr.
06.15.2022

Walang gitling sa ika

WALANG GITLING SA IKA

tingni, bakit ba walang gitling sa unlaping ika
pag dinugtong sa numerong sinatitik, bakit ba
pag sa numero ikinabit, may gitling talaga
ngunit pag sinatitik, gitling ay nawawala na

papel ng panlapi sa salitang ugat ikabit
nilalagyan ng gitling kapag sa buka ng bibig
ay sumasabit, tulad ng mag-asawa't pag-ibig
may-ari, mayari, nang-alay, nangalay, pag-ukit

subalit pag nilagyan ng panlapi na'y numero
di sinatitik ang pagkasulat, tambilang mismo
lalagyan mo na ng gitling dahil ito'y simbolo
ang tiglima'y tig-5, ikapito'y ika-7

di ika-siyam, di ika-sampu, di ika-apat
kundi ikasiyam, ikasampu, at ikaapat
wastong gamit ng gitling ay aralin nating sukat
at ito'y gamitin ng wasto sa ating pagsulat

- gregoriovbituinjr.
06.15.2022

* litrato mula sa aklat na Diksyunaryong Filipino, Tagalog-Tagalog, ng Tru-Copy Publishing House, pahina 405

Martes, Hunyo 14, 2022

Ang paskil sa traysikel

ANG PASKIL SA TRAYSIKEL

"Huwag ka nang lumuha." Tila iyon ang mensahe
sa paskil sa traysikel na aking nasakyan dine.
"Hindi nakakamatay yung walang jowa," ang sabi
aba'y tama naman, ngunit kasunod ang matindi:

"Ang nakakamatay eh yung wala ka nang makain."
Sapul! Kaya huwag mong iluhang di ka ligawin
kaya wala ka pang syota o dyowang maaangkin
mag-ayos ka ng sarili't magkakaroon ka rin

huwag mong basta tanggaping ganyan kasi ang buhay
na kung wala kang dyowa'y maghihimutok kang tunay
paghusayin mo kung saan ka talaga mahusay
maging mabuti sa kapwa't kakamtin din ang pakay

wala mang nag-aalaga, kumakain ang maya
ngunit ingat, naghihintay ang pangil ng buwaya;
habang may buhay, may pag-asa, kumain ka na ba?
kung hindi pa, magsalo tayo sa aking meryenda

- gregoriovbituinjr.
06.14.2022