Ilang dalit sa buhay-buhay

ILANG DALIT SA BUHAY-BUHAY
ni Gregorio V. Bituin Jr.

Hindi anino ni Adan
si Eva, kundi katuwang
sa kanilang sambahayan
at tungkulin sa lipunan

Pabago-bago ang hangin
doon sa himpapawirin
tangay nito ang buhangin
na sadyang nakakapuwing

Palaso't busog ni Eros
sa puso niya'y tumagos
at minahal niyang lubos
ang dalagang si Remedios

Pag-uwi'y agad tutungga
sa alak nakatulala
si Misis yaong kawawa
pag si Mister na'y dumapa

Sinasariwa sa kwento
ng kaibigan kong henyo
na kanyang inasikaso
ang iba't ibang atomo

Kung ano ang layon

KUNG ANO ANG LAYON
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat layunin

"A boat is safe in the harbor. But this is not the purpose of a boat." ~ Paulo Coelho

aktibista tayong hindi dapat patulog-tulog
pagkat nais nating bulok na sistema'y madurog
alam nating may panganib sa kilusang pinasok
kaya handa tayo kung sakaling tayo'y malugmok
buhay natin sa dakilang layunin inihandog

maaari namang naroroon sa bahay ka lang
wala pang panganib na baka ikaw ay mapaslang
ngunit dahil sa layuning ang yaman ng lipunan
ay maibahagi sa masa't nang masa'y makinabang
niyapos ang prinsipyo't simulain ng kilusan

ligtas doon sa dalampasigan ang bawat bangka
ngunit di ganyan ang layon nitong gamit-pangisda
dapat itong pumalaot dala ng mangingisda
sa panahong wala pang unos, dagat pa ay hupa
at ligtas sila sa bangka dumaan man ang sigwa

tulad din ng aktibistang may dakilang layunin
niyakap niya ang prinsipyo't mga simulain
ng kilusang ang kalabang uri'y tutunggaliin
at kikilos ang aktibista saanman abutin
maipagtagumpay lamang ang dakilang hangarin

Pagkilala ng mundo kay Alberto Garcia

PAGKILALA NG MUNDO KAY ALBERTO GARCIA
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

sa tamang oras, sa agarang pitik sa kamera
litrato ng Pilipinong si Alberto Garcia
hinggil sa pagputok ng Pinatubo'y kinilala
halina't ating basahin yaong kanyang istorya
http://globalnation.inquirer.net/100047/filipinos-pinatubo-photo-named-among-greatest-of-all-time

Babae'y galing sa sinapupunan, di sa tadyang

BABAE'Y GALING SA SINAPUPUNAN, DI SA TADYANG
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

Babae, sabi nila, hinugot ka lang sa tadyang
upang umano'y may kasama't aliwan si Adan
mula noon hanggang ngayon, wala kang karapatan
lalo sa pagpapasya sa sarili mong katawan

kaiba kina Adan ang katutubong istorya
pantay ang karapatan ni Malakas at Maganda
iginagalang ang pagkatao ng bawat isa
at di kubabaw si Lalaki sa kanyang asawa

karapatan mong magpasya, lumaban ka, Babae
pantay ang karapatan nyo't naming mga lalaki
iisa ang pagkatao ng lahat, yaong sabi
ni Emilio Jacinto, na isa nating bayani

ang bawat isa'y mula sa tiyan ng inang mahal
ilaw ng tahanan, tagahubog ng ating asal
mula tayo sa ina, dapat nating ikarangal
lahat sa ina nagmula, matalino ma't hangal

iyang si Eva lang marahil ang galing sa tadyang
ayon sa isang alamat nitong sangkatauhan;
sa agham, tayo'y galing kay inang sinapupunan
lahat tayo'y galing sa ina, at sa ina lamang

di ka hinugot sa kaninumang tadyang, Babae
lola man, ginang, bata, dalaginding, binibini
at di ka tagasilang lang, iyong silbi'y kaylaki
sa tahanan, sa bayan, sa lipunan, kami'y saksi

Sa ilalim ng rehimen

SA ILALIM NG REHIMEN
ni Gregorio V. Bituin Jr.
13 pantig bawat taludtod

basta kaalyado, tiyak na protektado
ngunit kung kaaway, kulong ka sigurado
ganyang lagi, anumang rehimen, gobyerno
sistema'y nagkukunwaring demokratiko

sistemang marahas, ngunit saan nagmula
ang ganitong dahas na dumurog sa madla
sistemang dahilan kung bakit may dalita
may mapagsamantala at may mga dukha

sistemang dahil sa pribadong pag-aari
sistemang yumurak sa ating mga puri
bunga nito'y mga rehimeng naghahari
na kayraming taong inapi't inaglahi

protektado pag kaalyado ng rehimen
pag di panig dito'y tiyak kakawawain
di makatao ang sistema nitong angkin
kaya dapat lang pag-aklasan at baguhin

ANG MASA ni César Vallejo, tulang salin

ANG MASA
ni César Vallejo, makatang taga-Peru
salin ni Greg Bituin Jr.

Matapos ang paglalabanan,
at namatay ang mandirigma, isang tao ang nagtungo sa kanya
at nagsabing 'Huwag kang mamatay, minamahal kitang labis!"
Ngunit ang bangkay, alalaong baga'y, patuloy na nauupos.

Dalawa pang tao ang nagsalita't inulit yaon:
"Huwag mo kaming iwan! Magpakatatag ka! Mabuhay ka!"
Ngunit ang bangkay, alalaong baga'y, patuloy na nauupos.

Dalawampu, sandaan, libo, kalahating milyon ang nagtungo sa kanya,
humihiyaw: "Sa matinding pag-ibig, at walang magagawa ang kamatayan!
Ngunit ang bangkay, alalaong baga'y, patuloy na nauupos.

Milyong katao na ang pumalibot sa kanya,
na may iisang panawagan: "Manatili ka rito, kapatid!"
Ngunit ang bangkay, alalaong baga'y, patuloy na nauupos.

Hanggang sa buong sangkatauhan ang pumalibot sa kanya;
naramdaman, napatingin ang malungkot na bangkay sa kanila;
at unti-unti siyang bumangon,
at niyapos ang unang tao; at nagsimulang maglakad...


MASSES
by César Vallejo

At the end of the battle,
and the combatant dead, a man came unto him
and said ‘Do not die, I love you so much!’
But the corpse, alas, kept on dying.

Two men approached and repeated:
‘Do not leave us! Be brave! Come back to life!’
But the corpse, alas, kept on dying.

Twenty, a hundred, a thousand, half a million came toward him,
shouting: ‘So much love, and nothing can be done against death!’
But the corpse, alas, kept on dying.

Millions of people surrounded him,
with one common plea: ‘Stay here, brother!’
But the corpse, alas, kept on dying.

Then, all the men of the earth
surrounded him; moved, the sad corpse looked at them;
he rose up slowly,
embraced the first man; started to walk . . .


MASA
César Vallejo

Al fin de la batalla,
y muerto el combatiente, vino hacia él un hombre
y le dijo: “No mueras, te amo tánto!”
Pero el cadáver ¡ay! siguió muriendo.

Se le acercaron dos y repitiéronle:
“No nos dejes! ¡Valor! ¡Vuelve a la vida!”
Pero el cadáver ¡ay! siguió muriendo.

Acudieron a él veinte, cien, mil, quinientos mil,
clamando: “Tánto amor, y no poder nada contra la muerte!”
Pero el cadáver ¡ay! siguió muriendo.

Le rodearon millones de individuos,
con un ruego común: “¡Quédate hermano!”
Pero el cadáver ¡ay! siguió muriendo.

Entonces, todos los hombres de la tierra
le rodearon; les vio el cadáver triste, emocionado;
incorporóse lentamente,
abrazó al primer hombre; echóse a andar . . .

* César Abraham Vallejo Mendoza was a Peruvian poet, writer, playwright, and journalist. Although he published only three books of poetry during his lifetime, he is considered one of the great poetic innovators of the 20th century in any language. Wikipedia

Ang istambay sa lababo

ANG ISTAMBAY SA LABABO
ni Gregorio V. Bituin Jr.
13 pantig bawat taludtod

araw-gabi siyang naghuhugas ng plato
pagkat iyon ang nakuha niyang trabago
kung siya'y alilang istambay sa lababo
magaling kayang mag-asikaso ng tubo?

isa sa sikat ang napasukang retawran
sa ibang bansang kanyang pinagtrabahuhan
sa ibayong dagat siya'y nandarayuhan
nang may mapakain sa pamilyang naiwan

istambay sa lababo, siya'y tagahugas
tinitiyak na bawat plato'y di madulas
isang trabahong marangal, talagang patas
walang katiwalian, sa kapwa'y parehas

sa gabi'y nangangarap habang patang-pata
mapagtapos ang anak ay ikatutuwa
kahit sa malayo siya'y nagpaalila
pagkat para sa pamilya ang ginagawa

Tula sa kaminero

TULA SA KAMINERO
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

di maregular at kadalasang sila'y kontraktwal
ngunit kaysisipag nilang maglinis ng imburnal
mga butas na kalsada'y nilalagyan ng tapal
maghapong nagtatrabaho't kita mong napapagal
sila ang mga kaminero, trabaho'y marangal

sa kalsada'y palagi natin silang nakikita
nagtatabas ng mga damo sa gitna ng Edsa
palad nila'y nagkakalipak na sa kapapala
ng bato't buhanging panambas sa sirang kalsada
isa'y hawak lagi ang palang pamana ng ama

kaminero silang kabilang sa laksang paggawa
marami'y sunog na sa araw ang balat at mukha
karamihan sa kanila'y mas dukha pa sa daga
kayod ng kayod kahit katawan na'y nanghihina
di kasi sila mga regular na manggagawa

ganyan ang buhay nilang kaminerong kilala ko
barungbarong ang tirahan, tabing-ilog ang pwesto
sa kanila, mahirap man ang maging kaminero
kakayod sa trabaho't magtitiyagang totoo
upang pamilya'y maiahon sa hirap sa mundo

Pagpugayan ang mga martir

PAGPUGAYAN ANG MGA MARTIR
ni Gregorio V. Bituin Jr.
13 pantig bawat taludtod

iginuhit sa dugo yaring kasaysayan
bawat sakripisyo'y dapat pahalagahan
alalahanin ang ginawa nila't ngalan
mga nakibakang puspos ng kagitingan

ating gunitain di lang ang mga lider
kundi bawat lumaban, mga naging martir
karaniwang tao mang binangga ang pader
at nag-adhikang ibagsak ang nasa poder

kayrami nilang namatay nang di pa oras
silang matatag sa prinsipyong nilalandas
upang likhain ang pinangarap na bukas
ngunit marami'y pinaslang ng mararahas

nag-alay ng buhay para sa simulain
nag-alay ng talino't panahon sa atin
pinagtanggol ang prinsipyo't kilusan natin
silang mga martir ay dapat kilalanin

Ang bayabas at si Juan Tamad

ANG BAYABAS AT SI JUAN TAMAD
ni Gregorio V. Bituin Jr.
13 pantig bawat taludtod

tama bang hintayin na lang ni Juan Tamad?
ang pagbagsak sa kanyang bibig ng bayabas?
ginawa ba niya'y tanda ng pagkaungas?
kawalan ba niya ng talino'y nalantad?

natuto kaya si Juan Tamad kay Newton
bayabas ay babagsak sa takdang panahon
matiyagang naghintay, matatag na miron
di kayang matinag sa kanyang nilalayon

ngunit ilang araw pa ang dapat hintayin?
bago niya makuha ang kanyang layunin
mautak si Juan, alam rin ang gagawin
alam niya kung ano ang tamang isipin

pag ang bayabas pa'y hilaw, siya'y wala pa
kaya ang pinipitas niya'y ibang bunga
di siya magugutom, may saging pa't pinya
pag bayabas na'y nahinog, saka nganganga

kaya saglit lamang, bayabas na'y babagsak
diretso sa bibig ang asam na bayabas
nabusog siya sa unti-unting pagkagat
kaya sinong maysabing di siya mautak?

Ang Pebrero ng lumbay

ANG PEBRERO NG LUMBAY
ni Gregorio V. Bituin Jr.
14 pantig bawat taludtod

malungkot ang Pebrero / nitong mga pangarap
pagkat walang pag-ibig / na muling nagpamulat
sa pusong tigang, tila / pinanawan ng galak
upang sa isang dilag / ay muling magpasiklab

aking inaabangan / ang ngiting sakdal-ganda
na sa iwi kong puso'y / laging humaharana
tila ako bayaning / kahit sanlibong bala
ay haharapin basta't / masilayan lamang siya

ah, kailan darating / ang wagas na pag-ibig
panahon kaya yaong / magbibigkis nang pilit
upang puso ng dilag / ay akin nang masungkit
upang dilag na iyon / ay aking makaniig

musa nitong damdamin, / pangarap kong diwata
yaring puso'y maysakit, / baka ito'y lumubha
nawa'y iyong pakinggan / ang pusong lumuluha
nais ko sa Pebrerong / ito'y ligaya't tuwa

malungkot ang Pebrerong / dumudurog sa puso
ramdam kong buong ako'y / sakbibi ng siphayo
nasaan ang diwatang / pangarap na masuyo
marahil ay naroon / sa puso kong nagdugo

Bawal sumingit

BAWAL SUMINGIT
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

(May nakahaing panukalang batas sa Kongreso na bawal na ang sumingit sa anumang pila. Ito ang House Bill 3953 o Anti-Singit Bill. Ayon sa nasabing panukala, bawal na ang singitero.)

nakakatawang nakakainis ang gawang ungas
dapat tamang asal ay igagawa pa ng batas
aba'y singit ng singit lagi sa pila ang hudas
sa kapwa nag-aapura'y ayaw nang pumarehas

bakit di agahan ang gising kung nagmamadali
bangon at kilos na agad nang di tinatanghali
dahil may trabaho'y pupungas, tulog ma'y maikli
agad tatayo, katawan ma'y magkabali-bali

at pagdating doon sa terminal, agad pipila
kapag nakalingat ang iba'y sisingitan niya
diskarte'y panay ngiti, makasingit lamang siya
parang siya lang ang nagmamadali, di ang iba

kahit sinong nakapila'y tiyak na magagalit
na ang kararating pa lamang ay biglang sisingit
hoy, pumila ka sa dulo at huwag mong igiit
na sa unahan o sa gitna'y sumingit kang pilit

Pagninilay minsang dapithapon

PAGNINILAY MINSANG DAPITHAPON
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

sa isyung kuryente, kayraming nakikipaglaban
pagkat ito'y mahalagang isyu ng mamamayan
sa problema ng unyon, tayo lang ang lumalaban
pagkat itong bayan ay di pa natin maasahan

kayraming kumikilos pag ang isyu'y edukasyon
kulang ang guro't klasrum at mahal pa ang tuwisyon
ngunit di sila maasahan sa isyu ng unyon
pagkat manggagawa lang ang nakikibaka roon

kayraming nagrarali dahil nagmahal ang tubig
mga talumpati nila'y sadyang nakakaantig
tinig ng sambayanan ay tinitiyak marinig
ngunit sa karapatan ng obrero'y di makabig

isyu rin ng manggagawa ang isyung kalikasan
polusyon, plastik, nagbabagong klima, basurahan
ngunit isyu ng manggagawa'y di mapag-usapan
sa sirkulo nitong makakalikasang samahan

sa isyung pork barrel, nasa Luneta daw ay milyon
iba't ibang sektor ay nagkaisa'y nagsibangon
ngunit sa isyu ng salot na kontraktwalisasyon
di makasama ang sambayanan sa isyung iyon

ani Lenin, dapat pangunahan ng manggagawa
yaong mga isyu ng bayan tungo sa paglaya
tungkulin nilang ipaliwanag bakit may dukha
tunggalian ng uri sa masa'y mapaunawa

sa lipunan, dalawang uri ang magkatunggali
kapitalismo itong tao'y pinaghati-hati
kaya dapat obrero'y mag-organisang madali
pagkat sila'y pinakarebolusyonaryong uri

manggagawa sa lahat ng bansa na'y magkaisa
kayo ang mapagpalayang babago ng sistema
mga katunggali ninyong uri'y ibagsak nyo na
itayo ang lipunang walang pagsasamantala

Suliranin ba'y paano haharapin?

SULIRANIN BA'Y PAANO HAHARAPIN?
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

bakit ako magpapatali sa mga problema
aba'y bahala iyang problema sa buhay niya!
basta ako'y magsusulat at magpopropaganda
sa kisame'y nakatunganga't nag-aanalisa

mga problema'y di ko talaga nais isipin
at wala rin akong balak na problema'y dibdibin
wala iyan, problema'y dapat lang balewalain
maging positibo't solusyon ang ating hanapin

tambakan mo ako ng problema't ako na'y lalayo
lalo na't kaugnay iyan ng relasyon at puso
ngunit kung para iyang sudoku, ako'y kikibo
sasagutin tulad ng aldyebrang walang pagsuko

mas maigi pa ang suliraning matematikal
kaysa sa mga problemang, ay naku, emosyonal
pag problema'y pandamdamin, ako'y natitigagal
puso ko'y nadudurog, tila di ako tatagal

sapat ang intelligence quotient, dapat bang matuwa
ngunit ang emotional quotient naman ay kaybaba
paano ko lalabanan ang sanlaksang kuhila
na ang dinulot sa bayan ay pagkapariwara

problema'y huwag dibdibin, suriin natin iyon
isipin natin kung anong mahusay na solusyon
tulad sa ahedres, hanapin ang tamang posisyon
pag nasolusyunan na, halawan ng aral iyon

Pambabarat sa Kababaihang Manggagawa

PAMBABARAT SA KABABAIHANG MANGGAGAWA
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

"The capitalists speculate on the two following factors: the female worker must be paid as poorly as possible and the competition of female labour must be employed to lower the wages of male workers as much as possible." ~ Clara Zetkin

para sa kapitalista'y ito ang tamang gawin:
manggagawang kababaihan ay dapat baratin
nang sahod ng obrerong lalake'y mapababa rin
singlinaw ng tubig ang katusuhan nilang angkin

dahil gastos ang paggawa, tubo'y nabawasan na
dapat nang mambarat ang switik na kapitalista
tila sa bawat pag-akyat ay pababa ang hila
sa obrerong dapat sa pag-unlad nila’y kasama

di patas sa manggagawa ang sistemang kapital
tila mga bibig nila’y pinasakan ng busal
sa paggawa, kanilang buto'y tila napipigtal
di pa ba nauunawa bakit dapat umangal?

tubo ang pangunahin, di karapatan ng tao
pagkat iyan ang kalikasan ng kapitalismo
sa namuhunan, barya lang ang sahod ng obrero
barya na nga lang ngunit binabawasan pa ito

aralin ang lipunan, isyu't nangyayari ngayon
pagsasamantala ba'y bakit laganap na noon?
obrero ba'y mababago ang ganitong sitwasyon?
o kinakailangan na ng isang rebolusyon?

Bangungot ng Hibakusha

BANGUNGOT NG HIBAKUSHA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

15 pantig bawat taludtod

tila sampung libong uling ang sumunog sa balat

tila lalamunan ay sinakal at nagkalamat

tila diwa't puso'y unti-unti nang nawawarat

tila katawan na'y naputol, sa daan nagkalat

ang nayon nila't daigdig ay bigla nang nag-iba

marahil tanong sa sarili'y nasaan na sila

nasa dagat na ba ng apoy, doon natutusta

patay na ba sila't sa Hades sila napapunta

di madalumat na ito'y epekto ng radyasyon

nang Amerikano'y nagbagsak ng bomba sa Hapon

libong buwitre'y pumuksa sa kanila't lumamon

sa mga biktima'y sadyang bangungot ng kahapon

anila, sinalubong sila ng kayputing langit

kayliwanag, animo'y bahagharing lumalapit

hanggang pumula, rumagasa'y apoy na kumapit

sa katawan, buong puso't diwa nila'y hinaplit

hanggang sila'y maratay sa banig ng karamdaman

higaan nila animo'y larangan ng digmaan

ramdam ay nag-iisa kahit may kasama naman

nais nilang mabuhay kaya pilit lumalaban

karaniwang taong saksi sa bomba atomika

na sadyang binagsak sa Nagazaki't Hiroshima

animo'y bangkay na ang tulad nilang Hibakusha

wala akong masabi kundi Hustisya! Hustisya!

* The surviving victims of the atomic bombings of Hiroshima and Nagasaki are called hibakusha, a Japanese word that literally translates as "explosion-affected people" and is used to refer to people who were exposed to radiation from the bombings. ~ Wikipedia

* Picture from Anti-Nuclear Rally and Walk, from Times Square to UN on May 2, 2010, the day before the NPT Review Conference (Photo from Hidankyo Shimbun, June 6, 2010)

Armas-nukleyar, ayon sa UNHRC, 1984

ARMAS-NUKLEYAR, AYON SA UNHRC, 1984
ni Gregorio V. Bituin Jr.
16 na pantig bawat taludtod

U.N. na ang nagsasabing / krimen sa sangkatauhan
ang produksyon at paggawa, / pag-aari at paglulan
lalo'y paggamit ng armas / na nukleyar sa digmaan
kaya dapat lamang itong / ipagbawal nang tuluyan

pinakamalaki itong / banta sa buhay ng tao
lalo na sa karapatan / nating mabuhay sa mundo
armas-nukleyar ay banta't / pruweba ng mga tuso
na sa anumang digmaan, / tiyak silang mananalo

ngunit maraming sibilyan / ang totoong nadaramay
sa kasaysayan ng mundo'y / kayrami nilang namatay
sanlaksa ang naulila / sa mga mahal sa buhay
nagpakana'y walang paki / may pamilya mang malumbay

sa paggawa ng armas / kaylaki na ng gastos
imbes na sa kalusugan / o edukasyon itustos
mas nais pang mag-alipin, / ibang bansa'y mabusabos
pag nanalo'y pawang kabig / habang iba'y kinakapos

magkaisa bawat bansang / manawagan nang pawiin
lahat ng armas-nukleyar / pagkat ito'y sadyang krimen
sa buong sangkatauhan / na sinabi nga ng U.N.
nawa panawagang ito / ay kanila namang dinggin

halina't tayo'y kumilos / laban sa ganitong armas
makakamtan lamang natin / ang isang magandang bukas
kung walang armas-nukleyar / at may sistemang parehas
at iiral ang hustisya't / pag-ibig na sadyang wagas

* In 1984 the United Nations Human Rights Committee noted that "it's evident that the designing, testing, manifacture, possession and deployment of nuclear weapons are among the greatest threats to the right to life which confront mankind today" and concluded that "the production, testing, possession, deployment and use of nuclear weapon shold be prohibited and recognized as crimes against humanity." ~ from the article "The Effects of nuclear weapons" by www.motherearth.org

Ang kilabot na Lawa Karachay

ANG KILABOT NA LAWA KARACHAY
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

Lake Karachay, located in the southern Ural Mountains in eastern Russia, was a dumping ground for the Soviet Union's nuclear weapon facilities. It was also affected by a string of accidents and disasters causing the surrounding areas to be highly contaminated with radioactive waste. Washington, D.C.-based Worldwatch Institute has described it as the "most polluted spot on Earth." - From Wikipedia

nakakakilabot ang tubig sa Lawa Karachay
higit pa sa tapunan ng nabubulok na bangkay
radyoaktibo na ito't isda'y di mabubuhay
di ka makatatagal, amoy na'y nakamamatay

sa timog ng bundok Ural sa Rusya naroroon
basura ng nukleyar ang doon ay tinatapon
mula sa Mayak kaya kaytindi na ng polusyon
radyoaktibo ang lawa, puno, buong rehiyon

likas-yaman na'y nangasira, lahat apektado
di ka makatatagal doon kahit limang minuto
nang magkasakuna sa Lawa Karachay ng todo
tumagos sa kailaliman ang basurang ito

sakuna sa nukleyar ay dusa na't pawang hirap
wala kang maririnig, mata mo'y aandap-andap
nasa iba ka nang mundo, wala ka nang hinagap
doon sa Lawa Karachay ay bangkay ka nang ganap

Sa malayong bundok

SA MALAYONG BUNDOK
ni Gregorio V. Bituin Jr.
12 pantig bawat taludtod

ititira kita sa bundok ng luho
doon mawawala ang iyong siphayo
ngunit kaipala yaon ay madugo
kayhirap marating, baka ka maglaho

ililipad kita sa bundok ng ginto
at doon ay damhin ang tibok ng puso
ikaw lang ang diyosang aking sinusuyo
habang pag-ibig mo'y di ko pa makuro

hahanguin kita sa bundok ng tanso
doon ang lahat ay pawang walang kibo
na dinadaana'y pulos baku-bako
at walang patawad sa mga hunyango

ililigtas kita sa bundok ng bungo
halos ang naroon ay pawang tuliro
iyon ang panahon ng kambal na dungo
tayo na, sinta ko, kita na'y lumayo

Ang pananahanan

ANG PANANAHANAN
ni Gregorio V. Bituin Jr.
12 pantig bawat taludtod

nais kong gumawa ng bahay sa puno
doon matutulog, kakain, uupo
pahingahan yaon ng diwang tuliro
habang umiibig ang naaping puso

nais kong likhain ang bahay sa ulap
habang ang diwata'y aking hinahanap
doon ay malayo sa anumang hirap
habang tinutupad ang bawat pangarap

nais kong buuin ang bahay sa alon
na niroromansa ng bawat pagbangon
pakakasalan ko ang diwata roon
habang nagaganap yaong rebolusyon

nais kong layuan ang bahay sa usok
na mas matayog pa sa sanlaksang bundok
kayhirap tirahan, nakasusulasok
kapag nagkasakit, tumbong ay uumbok

may nais magtayo ng bahay sa araw
pagkat wala roong panahong tagginaw
paano pag ikaw ay may kaulayaw
aba'y tiyak doon kayo'y malulusaw

nais kong itatag ang bahay sa palad
doo'y kayakap ka sa bawat pag-usad
pag-ibig sa iyo'y aking ilalahad
at huwag ka sanang biglang mapaigtad

Trahedya ng Pasong Bungo

TRAHEDYA NG PASONG BUNGO
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

bumagsak na ang bomba nukleyar sa Pasong Bungo
walang malay ang mga taong biglang nangapaso
paningin nila't pandinig, unti-unting naglaho
bawat isa'y di makilala sa pagkatuliro

ang Pasong Bungo'y binusabos na ni Kamatayan
ang lahat na'y sinakop ng kanyang kapangyarihan
iyon na ba ang Hades nitong bagong kasaysayan?
lahat doon ay kinulong sa dusa't kasawian

bakit ba kailangan pang ibagsak yaong bomba?
dahil mga tao doo'y walang pagkakaisa?
paano kung nakatira'y payapa't masasaya?
sa trahedyang nangyari'y sinong mga mapagpasya?

Pasong Bungo ba'y bayan ng tuso't makasalanan?
na tubo ang nasa isip, di kapwa mamamayan
pulitiko'y tiwali, di talaga lingkod-bayan
ang pangunahin lagi'y kita sa pinamuhunan

nakalulungkot, bomba nukleyar pa ang sinapit
isa itong katampalasanang sadyang kaylupit
nagpakana ba nito'y nasisiraan ng bait?
habang nakatanghod lamang ang mahabaging langit?

totoo sa pangalan ng lugar na Pasong Bungo
mga mamamayan nito'y tuluyan nang naglaho
sana'y wala nang iba pang Pasong Bungong guguho
dahil wala nang bomba nukleyar saanmang dako

Isa lang akong bato sa lansangan

ISA LANG AKONG BATO SA LANSANGAN
ni Gregorio V. Bituin Jr.
11 pantig bawat taludtod

isa lang akong bato sa lansangan
kadalasang inaapak-apakan
tila wala raw akong pakinabang
kundi sila'y natitisod ko lamang

ngunit kung sa lansangan, ako'y wala
lulubog ang paa nila sa lupa
sa ulang tikatik, tiyak babaha
alikabok ay tinubigang sutla

bato lang akong aapi-apihin
ngunit kung ikaw'y mamalas-malasin
may bahagi akong nakapupuwing
ingat baka mabulag o maduling

sa lansangan, ako lang ay naroon
ngunit ako'y matatag na pundasyon
sementado't aspaltado man iyon
umasa kang makapaglilimayon

Panalangin para sa Kalikasan

PANALANGIN PARA SA KALIKASAN
ni Gregorio V. Bituin Jr.

(Ito ang biglaang tulang nilikha ng makata bilang pagpapaunlak sa kahilingan ng ilang mga dumalo sa talakayang Kamayan para sa Kalikasan nitong Pebrero 21, 2014, araw ng Biyernes, na magbigay ng panalangin matapos ang pag-awit ng Lupang Hinirang. Magsisimula na ang talakayan nang ang tula'y kanilang hiniling. Ang Kamayan para sa Kalikasan ay buwanang talakayan sa Kamayan Restaurant sa Edsa, malapit sa SEC sa Ortigas na ginaganap tuwing ikatlong Biyernes ng bawat buwan. Nagsimula ito noon pang Marso 1990.)

ang kalikasan ay ating kapatid
ang buhay nila'y di dapat mapatid
huwag hayaang sa sama sila'y mabulid
ang kalikasan ay sa buti natin ihatid
na sa kapwa mamamayan ay ating ipabatid
pagkat ang kalikasan ay buhay
at bawat buhay ay ating kapatid

Kung sino ang totoong mabangis

KUNG SINO ANG TOTOONG MABANGIS
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

"A savage is not the one who lives in the forest, but the one who destroys it."

sino nga ba ang tunay na may ugaling mabangis?
yaon bang taong gubat na may sibat na matulis?
o yaong tagalungsod na gubat ay tinitiris?
upang magkamal ng salapi't gubat ang interes?

tahanan ng taong gubat ang buong kagubatan
umano ang diyos nila'y sa puno nananahan
mabangis ba sila dahil walang pinag-aralan?
gayong ang gubat nga'y kanilang pinoprotektahan

taong gubat ba o kapitalista ang mabait
di ba't ang mapanira ng gubat yaong malupit
nang dahil sa tubo'y kayrami nilang ginigipit
puno'y ginawang troso ng mayamang mapanlait

kabangisan ay wala sa anyo ng pamumuhay
naroon iyon sa ugaling mapanirang tunay
taong gubat man kung mapayapa sila sa buhay
daig pa ang sibilisadong tubo lang ang pakay

Kasama ba'y dapat ituring na kapatid?

KASAMA BA'Y DAPAT ITURING NA KAPATID?
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 na pantig bawat taludtod

ang kasama ba'y dapat ding ituring na kapatid?
o dapat ituring siyang higit pa sa kapatid?
pagkat ang taya'y buhay na maaaring mapatid
kasamang kaisa sa prinsipyo at diwang hatid

iisa ang adhikang nananalaytay sa dugo
nagkaisa sa simulaing sa puso'y tumimo
mga kasama'y di lang kapatid kundi kadugo
kapwa rebolusyonaryo, kapamilya't kapuso

kung ang kapatid mo'y iyong pinangangalagaan
pagkat isa ang pinanggalingang sinapupunan
mga kasama'y dapat din nating pangalagaan
pagkat iisa ang kinaaanibang kilusan

pag may problema ang kapatid, tinatanong natin
at masinsinang kinakausap upang lutasin
ang bumagabag sa kanyang anumang suliranin
pagkat siya'y kapatid, pinakamamahal natin

pag may problema ang kasama, siya'y tinatanong
paano masagot ang anumang sa kanya'y bugtong
dahil kasama'y bibigyan siya ng payo't dunong
at tutulungan siyang sa problema'y makaahon

ang kasama'y kasama sa sakripisyo ng buhay
buhay na sa rebolusyon ay kanila nang alay
hanggang makamit yaong inaasam na tagumpay
magkasama'y magkapatid hanggang sila'y mamatay

Narito ka sa kilusan dahil...

NARITO KA SA KILUSAN DAHIL...
ni Gregorio V. Bituin Jr.
16 na pantig bawat taludtod

pumasok ka sa kilusan / di dahil galit sa mundo
kundi dahil sa sistemang / dahilan nitong siphayo
narito ka sa kilusan / dahil nais mong mabuo
ang isang bagong sistemang / inalayan mo ng dugo

pumasok ka sa kilusan / dahil ikaw'y nalulugod
na ipagtanggol ang masa / isyu nila'y itaguyod
narito ka sa kilusan / dahil nais mong maglingkod
sa obrero't maitaas / ang karampot nilang sahod

pumasok ka sa kilusan / upang masa'y paglingkuran
at hindi upang layuan / ang mga pananagutan
nasa kilusan ka upang / pag-aralan ang lipunan
at sumama sa obrero / sa pamumuno sa bayan

pumasok ka sa kilusan / hindi upang problema mo
ay iyong makalimutan / hoy, isang kilusan ito
nasa kilusan kang puno / ng hirap at sakripisyo
habang tinataguyod mo'y / kaisipang sosyalismo

hindi ka nasa kilusan / upang tumunga-tunganga
at magbilang lang ng poste / sa harapan nitong madla
narito ka sa kilusang / umaagapay sa dukha
kumikilalang masugid / sa hukbong mapagpalaya

narito ka sa kilusan / upang ialay ang buhay
para sa prinsipyong tangan / nang wala kang hinihintay
na kapalit, maliban sa / inaasam na tagumpay
kamtin ang isang lipunang / sadyang makataong tunay

My pen is my sword

MY PEN IS MY SWORD
by Gregorio V. Bituin Jr.

they thought I'm just an activist, a writer, a poet
that I'm wasting my time looking at the ceiling
that I frequently went to rally lambasting the system
but I chose to be a poet, a writer, an activist
doing what I thought living my life to the fullest
choosing to give this life to the effort of fighting
for a principled cause to change this world
to have a life worth living for fellow human beings

I am a poet for the working class, for the proletarian
showing the system's foolishness thru meter and rhyme
dissent is my passion, decent is my word
living with a fruition, my pen is my sword
I eventually look at the ceiling to think and analyze
and the ceiling sometimes show where the matter lies
when will this moribund anti-people system die?
surely through the proletarian's hand the answer lie

reading books, journals, news and current events
is not my past time but a necessary time spent
the street is our arena of ideas and class war
and poetry is my armory that can be used in afar
my pen is my sword, writing poems in sweat and blood
in times of peace and goodwill, in sorrow and flood
yes, they may think I’m just a poet, a writer, an activist
but to be a man for others is what I'm doing best

Wala akong kaibigan, ngunit maraming kasama

WALA AKONG KAIBIGAN, NGUNIT MARAMING KASAMA
ni Gregorio V. Bituin Jr.
16 na pantig bawat taludtod

tulad ko'y walang totoong / kaibigan sa kilusan
ang meron lang ay kasama / na siyang aming tawagan
kaya kung may suliraning/ dapat lutasing agaran
ako nga'y walang kakampi / na kapatid ang turingan
ang lahat tila'y kalaban / walang mapagsanggunian
walang matinong kausap / kani-kanya ng dahilan

pag mayroong kaguluhan / at matindi ang nangyari
ako'y walang makausap / sino ang aking kakampi
ano bang naganap? bakit? / nagtatanungan lang kami
parang di magkakasama / sa samahan at balwarte
sari-sariling palusot / wala silang nasasabi
ang disiplina ba'y ganyan / ganyan ba'y asal ng kadre

wala sa aking magtanggol / agad lalapit, bubulong
"may naninira sa iyo / pag-ingatan mo ang buhong"
may kalaban nga bang lihim? / na laging nagmamarunong
ngunit dahil wala akong / kaibigang makatulong
ako pala'y sinira na / ng kalabang nabuburyong
ngunit kung may kaibigan / sila'y agad magsusumbong

wala akong kaibigan / iyon na'y ating tanggapin
ngunit maraming kasamang / isa ang prinsipyong angkin
wala akong kaibigan / ngunit ako'y may layunin
tulad ng mga kasamang / iisa ang adhikain
walang kaibigang tunay / na masasabi kong akin
pagkat pawang kasama lang / ang sa bawat isa'y turing

marahil ganyang talaga / yaring buhay naming tibak
maaari tayong iwan / kung sila'y mapapahamak
disiplina ng Partido / itong tangi naming hawak
kung may nagawa kang mali / dapat parusahang tiyak
kung ang dangal mo'y may batik / ay gagapang ka sa lusak
kaya puri'y protektahan / tulad ng mga pinitak

wala akong kaibigan / bagamat may kolektibo
marami akong kasama / sa tinanganang prinsipyo
wala akong kaibigang / kaibigan ngang totoo
ngunit may kasama akong / dilag na kahit buhay ko
ay taos-puso kong alay / ngitian lang niya ako
na siyang tangi kong saya / sa pakikibakang ito

wala akong kaibigang / lagi kong nakakaramay
sa maraming suliraning / nakasusugat ngang tunay
ngunit maraming kasamang / laging aking kaagapay
sa mga pagkilos ngunit / hindi kasama sa lumbay
tanging sa adhikain lang / at prinsipyo magkaugnay
di talaga kaibigang / kasama hanggang mamatay

Giordano Bruno, Martir ng Malayang Kaisipan

GIORDANO BRUNO, MARTIR NG MALAYANG KAISIPAN
ni Gregorio V. Bituin Jr.
13 pantig bawat taludtod

i
ang kanyang pangalan ay Giordano Bruno
isa siyang matematiko't astrologo
teorya niya'y lagpas sa Copernicano
sa kanya, araw, bituin at uniberso

ay sadyang kalawak daw at walang hangganan
may buhay pang iba kaysa mundong tahanan
lagpas pa sa Milky Way, may mga nilalang
tulad ng tao'y humihinga't lumalaban

si Giordano'y kinilala ng marami
sa malayang kaisipan, siya'y nagsilbi
ngunit Romano'y tinuring siyang erehe
at sinunog pa ng buhay sa isang poste

ii
naalala ko tuloy yaong pelikula
na "The One" na ang sikat na Jet Li ang bida
sa ibang mundo'y kayraming kakambal niya
na ang paksa'y multi-unibersong teorya

Hustisya kay Tado at sa iba pang nadisgrasya

HUSTISYA KAY TADO AT SA IBA PANG NADISGRASYA
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 na pantig bawat taludtod

namatay sa aksidente'y labing-apat na tao
higit dalawampu ang nasugatang pasahero
kabilang sa mga namatay ang dalawang dayo
nahulog sa bangin ang bus sakay ang mga ito

kasama si Tado, komedyante at aktibista
sa mga pagkilos ay matagal na nakasama
kolorum daw yaong bus, iba ang gamit na plaka
kaya't lagot itong may-ari ng bus na Florida

ayon sa tsuper, nawalan ng preno ang sasakyan
habang palusong sa kurbadang bahagi ng daan
sigaw daw ng ilan, ang bus ay ibangga na lamang
upang malalang disgrasya'y kanilang maiwasan

ngunit tsuper sa payong ito'y di naman nakinig
"magagalit ang may-ari" ang lumabas sa bibig
ang tinuran niyang ito'y sadyang nakayayanig
"magagalit ang may-ari" ang sa kanya'y narinig

di dapat parusa'y makansela lang ang prangkisa
dapat mabayaran din ang lahat ng nadisgrasya
lahat ng bus, inspeksyunin, ayusin ang sistema
at sa lahat ng nangamatay, hustisya! hustisya!

di sapat makulong lang ang tsuper ng nasabing bus
sosyalisadong transportasyon ay gawin nang lubos
bagong sistemang di na naghahabol ng panustos
sistemang ang pasahero'y iniingatang taos