Aklat

AKLAT

halina't tunghayan ang natitipong akda

hinggil sa samutsaring usapin o paksa

at bakasakaling makatulong sa madla

kapag naibahagi ang buod o diwa

ng nabasang palumpon ng mga salita

- gregoriovbituinjr.

01.04.2023

Puno sa lungsod

PUNO SA LUNGSOD

anong sarap ng simoy ng hangin sa lungsod

sapagkat may mga puno, nakalulugod

tila baga hinahaplos ang aking likod

ng palad ng mutya, nakakawalang pagod

kung pupunuin ng puno ang kalunsuran

ay bubuti ang lagay ng kapaligiran

animo'y walang polusyong mararamdaman

dama'y ginhawa sa gitna ng kainitan

O, pagmasdan ang maaliwalas na langit

dahil mapuno, katamtaman lang ang init

walang mga duming sa kutis dumidikit

dahil sa puno, katawa'y di nanlalagkit

isang araw iyong dama mo'y inspirasyon

kaya magtanim ng puno'y isa nang misyon

di man masilayang tumubo ito ngayon

ito'y para sa susunod na henerasyon

- gregoriovbituinjr.

01.04.2023

* litratong kuha ng makatang gala sa Luneta noong Araw ni Rizal, 12.30.2022

Sungkô

SUNGKÔ

minsan, kaibigan, ikaw ay aking susungkuin

at nang makalabas ng bahay upang magpahangin

magkumustahan at pagkwentuhan ang buhay natin

magkape man o sa harap ng tagay o inumin

balita ko, ikaw daw ay magiging isang sungkô

talaga bang sapilitan kang kukunin ng hukbô

upang magsanay, upang mananakop ay masugpô

upang di agad sumukò, kundi dugô'y ibubô

sa Ingles ay draft, sa basketbol din ay magagamit

lalo sa sanaysay, kwento, gansal, tanaga, dalit

upang payabungin ang wikang sa bayan umugit

upang maging karaniwan pag dila ang bumitbit

tulad ng sungkô na isa palang lumang salita

na kung gamitin sa pagkatha'y magiging sariwa

- gregoriovbituinjr.

01.04.2023

* sungkô - [Bikol, Sinaunang Tagalog] 1: pagdalaw sa isang tao upang anyayahang lumabas ng bahay; 2: [Militar] sapilitang pagkuha upang maglingkod sa hukbo, sa Ingles ay DRAFT, 

- mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, p. 1186

Pagdama

PAGDAMA

"Fill your paper with the breathings of your heart.” –William Wordsworth

paminsan-paminsan di man madalas

ay naiiba ang nilalandas

malayo, animo'y walang bukas

na naninilay ay di mabigkas

minsan, sa langit nakatingala

walang maisip, natutulala

habang pinagmamasdan ng dukha

ang buhay na sadyang walang-wala

gayunman, sa kanya'y ipinayo

damhin kung ano ang nasa puso

baka naroroon ang pagsuyo

at pagsinta, di lamang siphayo

kaya ang pluma't kwaderno'y kunin

at isulat ang alalahanin

pagbabakasakali'y isipin

baka may tugon sa suliranin

laman ng akda'y buntonghininga

at sa puso'y nawala ang bara

nakakatulong palang talaga

upang madamang may pag-asa pa

- gregoriovbituinjr.

01.04.2023

Ugat

UGAT

di lang mula sa nagnaknak kong sugat namulaklak

ang mga tulang sa nagdugong puso'y nagsipatak

mas pa'y mula sa paglaban ng mga hinahamak

upang dignidad bilang tao'y kilalaning tiyak

kadalasang nag-ugat diyan yaring iwa't katha

na kung gumaling man ay balantukan pa ring sadya

bakit karapatan ay laging binabalewala?

habang may inaapi, sugat ay nananariwa

at pag narinig ko yaong mga impit at hibik

ng pinagsasamantalahan ng kuhila't lintik

ay agad sasaklolo gamit ang angking panitik

upang ilantad ang kanilang sugat na dinikdik

sa katampalasanan karaniwang nag-uugat

kaya nakakakatha't layon ay makapagmulat

- gregoriovbituinjr.

01.03.2023

Nilay

NILAY

napagbulay-bulay

ang maraming bagay

habang nagninilay

ay di mapalagay

dinamdam ang lumbay

ng walang karamay

dinaan sa tagay

at mata'y pumungay

wika'y malumanay

nang biglang dumighay

pilapil, binaybay

tinawid ang tulay

walang nakasabay

nang malangong tunay

naghikab, humimlay

sa daan lupasay

- gregoriovbituinjr.

01.03.2023

Igalang ang karapatang mag-unyon

IGALANG ANG KARAPATANG MAG-UNYON

igalang ang karapatang mag-unyon
ito'y nasusulat sa Konstitusyon
karapatang niyurak hanggang ngayon
ng mga dorobo't bundat na leyon

ito'y taal na karapatan natin
bilang obrero't sahurang alipin
bakit ipinagkakait sa atin?
ang karapatang dapat nating angkin?

bakit kailangan pang ipaglaban?
kung ito'y sadya nating karapatan?
di lamang may-ari ng pagawaan
at negosyante ang may karapatan

na pulos tubo lang ang nasa diwa
ngunit walang puso sa manggagawa
yaman lang nila ang dinadakila
habang obrero nila'y dusa't luha

ah, panahon nang sistema'y makalos
ng obrerong sama-samang kikilos
pagkat sila lang ang tanging tutubos
sa kanilang kalagayang hikahos

- gregoriovbituinjr.
01.03.2023

* litratong kuha ng makatang gala sa pagkilos sa harap ng DOLE, 11.21.2022

Ligaw na Bala, New Year 2023

LIGAW NA BALA, NEW YEAR 2023

may natamaan muli ng ligaw na bala

ngayong New Year ay may mga bagong biktima

para bang kating-kati ang daliri nila

na kumalabit ng gatilyo't sayang-saya

sinabayan ang putukan ng Bagong Taon

upang mamaril sinuman ang mga iyon

sila kaya'y sino, mayayabang bang maton?

na naglalaway, animo'y gutom na leyon!

minsan, nakakapanginig ang mga ulat

kung batid mong may batang natamaang sukat

noon at ngayon, di ka pa ba mamumulat

kayraming napatay, ang iba'y nagkasugat

kailan ba kulturang ito'y mapipigil?

pag mahal sa buhay na nila ang nakitil?

ng mga ligaw na balang talagang taksil

na kagagawan ng mga palalo't sutil

hustisya sa natamaan ng stray bullet

na di na magmumulat, permanenteng pikit

lalo na't ang mga natamaan pa'y paslit

na yaong buhay ay kay-agang kinalawit

- gregoriovbituinjr.

01.02.2023

* May ulat mula sa:

GMA News Online: Stray bullets injue two people in Abra New Year revelry

Manila Bulletin: Woman wounded by stray bullet in Iloilo City

Phil News Agency: 2 indiscriminate firing incidents 'mar' New Year revelries

The Star: 13-year old boy from Maramag, Bukidnon was wounded by a stray bullet on Christmas Eve

Bagong Taon, Lumang Sistema

BAGONG TAON, LUMANG SISTEMA

may nagbago ba sa Bagong Taon

o petsa lang ang nabago roon

na kung dati'y nasa barungbarong

ay nakatira ka na sa mansyon

kung naturingan kang hampaslupa

kaya ka palaging tinutuya

ngayon ika'y nagkakawanggawa

at tumutulong sa maralita

kung dati'y manggagawang kontraktwal

ngayon ay obrero kang regular

kung dati sa lakad napapagal

ngayon may awtong pinaaandar

kung dati, Bagong Taon mo'y tuyo

na umaasa lang sa pangako

ng mga pulitikong hunyango

ngayon, sa hirap mo na'y nahango

kung dati, sa isyu'y walang alam

ngayon, nais mo nang pag-usapan

kung walang paki sa kalikasan

ngayon ito'y inaalagaan

kung sa iyo'y may nagsamantala

ay dahil luma pa ang sistema

ang nagbago lang naman ay petsa

kaya tuloy ang pakikibaka

- gregoriovbituinjr.

01.02.2023

Ang handog

ANG HANDOG

nitong kapaskuhan

o Bagong Taon man

kayraming bigayan

nag-aginalduhan

sa opis, tahanan

regalo ng puso

para sa kasuyo,

kapalitang kuro;

aginaldong tuyo

ng trapong hunyango

nagbigay sa madla

ayuda'y napala

at nagkawanggawa

sa preso't dalita

na sadyang sinadya

di man nabibitin

tuloy sa mithiin

at laksang gawain

di ko man hintayin

ay naanggihan din

- gregoriovbituinjr.

01.02.2023

Manigo

MANIGO

karaniwang bati na ang Manigong Bagong Taon

ngunit salitang manigo'y luma na nga ba ngayon?

di na raw batid ng kasalukuyang henerasyon

kundi salin ng Happy sa Happy New Year na iyon

di simpleng "masaya" ang "happy" kapag isinalin

kundi "maayos at masagana" yaong hangarin

nagbago lang ang taon ngunit sinasabi nating

"manigo" habang ang taon ay nagpapalit man din

madalas sa Bagong Taon ay gamit na pang-uri

anong sarap pakinggan kung unawa ng kalahi

na sana'y guminhawa ang buhay ng bawat lipi

ngunit sana'y iyon din ang sapitin ng kauri

kailan kakamtin ang "maayos at masagana"?

kapag nabago na kaya ang bulok na sistema?

kapag wala nang mapang-api't mapagsamantala?

kapag nakamit ng bayan ang ginhawa't hustisya?

- gregoriovbituinjr.

01.01.2023

* manigo - maayos at masagana, - mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, p. 756

Sa pagsalubong sa Bagong Taon

SA PAGSALUBONG SA BAGONG TAON

7 X 289 = 2023

17 X 119 = 2023

ngayong Bagong Taon ay magnilay

ano na ang susunod na pakay

paano susundin ang patnubay

upang umayos ang pamumuhay

panghawakan pa rin ang prinsipyo

patungo sa pangarap sa mundo

na mahalagang kamting totoo

itayo'y lipunang makatao

sana'y walang mga naputukan

sa mga kamay o natamaan

ng ligaw na bala, ah, na naman?

na sanhi ng biglang kamatayan

bati ko'y Manigong Bagong Taon

patuloy tayo sa ating misyon

kung saan man tayo pumaroon

ay maging matagumpay sa layon

- gregoriovbituinjr.

01.01.2023

Sa pagyao ng Lumang Taon

SA PAGYAO NG LUMANG TAON

siyang tunay, napakarami ng sana

sana walang maputulan ng daliri

at walang tamaan ng ligaw na bala

sana walang disgrasya o aksidente

halina't iwanan na ang Lumang Taon

nang pag-iingay nang di nagpapaputok

salubunging masaya ang Bagong Taon

kahit usok dito'y nakasusulasok

ang Lumang Taon na'y talagang lilisan

at Bagong Taon bukas ay isisilang

sana'y wala nang mga trapo't haragan

na nagsasamantala sa sambayanan

pag Bagong Taon ba'y dapat Bagong Yugto?

tulad ng magsintang puno ng pagsuyo

kahit mga problema'y di pa maglaho

lipunang makatao sana'y matayo

- gregoriovbituinjr.

12.31.2022

* litrato mula sa google

Opo, may bayad na ang bus carousel

OPO, MAY BAYAD NA ANG BUS CAROUSEL

hanggang ngayon na lang ang libreng sakay

sa bus carousel na nagsilbing tunay

sa pasahero, madlang mananakay

at bukas may bayad na ang pagsakay

kaya maghanda na ng pamasahe

iyan ngayon ang kanilang mensahe

sana'y makaupo ng kumportable

tungong trabaho't nais bumiyahe

opo, may bayad na ang bus carousel

tulad ng dati't di na mapipigil

sangkatutak man ang dusa't hilahil

tuloy pa rin ang buhay, walang tigil

- gregoriovbituinjr.

12.31.2022

Magtangkilikan

MAGTANGKILIKAN

patuloy na tinatangkilik

dahil sa mga akda'y hitik

at sa diwa'y namumutiktik

kaya ito'y nakasasabik

katulad din ng tangkilikan

sa produktong likha'y tulungan

magkaalaman, magpalitan

tangkilikan ay bayanihan

ang akda mo'y babasahin ko

ang tula ko'y tutunghayan mo

magpalitan ng kuro-kuro

at magbalitaan ng isyu

manghaharana sa diwata

baka sagutin na ng mutya

at kahit ako man ay lupa

lalambot din sa kanyang luha

panitikan pa'y paunlarin

mga awtor ay tangkilikin

narito'y pamana sa atin

at sa panahon pang darating

- gregoriovbituinjr.

12.30.2022

Sa Rizal Park

SA RIZAL PARK

nagtungo kanina sa Luneta
upang maging saksi, nakiisa
sa paggunita o pag-alala
kay Rizal, bayani't nobelista

doon binitay sa Bagumbayan
na Rizal Park na ngayon ang ngalan;
may dumating ding talaga namang
isinagawa'y palatuntunan

sa diwa tumagos ang mensahe
ng nagwika tungkol sa bayani;
naglitratuhan, pa-selfie-selfie
bilang patunay, ako'y narine

talagang inagahan ang gising
nang sa diwa historya'y tumining
nang magbangon sa pagkagupiling
ang mga anak na nahihimbing

- gregoriovbituinjr.
12.30.2022 (sa ika-126 anibersaryo ng pagbitay kay Gat Jose Rizal)

Pagtakbo

PAGTAKBO

tuloy ang pagtakbo ng panahon

lalo't parating ang bagong taon

alaala na lang ang kahapon

habang sinasalubong ang ngayon

di sapat ang maghanap sa ulap

ano bang bigay ng alapaap

kundi ulan, di makahagilap

ng gintong magwawakas sa hirap

magpatuloy tayo sa pagtakbo

magpahinga pag nahapong todo

mararating din natin ang dulo

habang tangan pa rin ang prinsipyo

ganyan ang buhay ng maralita

umaasa't patuloy ang gawa

panibagong mundo'y malilikha

ng mga kamay na pinagpala

- gregoriovbituinjr.

12.30.2022

Hayop

HAYOP

noong minsang mapunta sa gubat

hayop doon ako'y kinausap

ang agad nilang tanong sa akin

ako ba kaya'y isang hayop din

hayop akong walang kahayupan

pagkat ang nais ko'y kabutihan

ng aking kapwa, anuman sila

basta't may buhay kinikilala

ngunit mayroon pa silang tanong

kilala ko ba ang Haring Leon

o kaya'y ang Dambuhalang Tigre

na nais nilang bigyang mensahe:

kami'y mga hayop ding totoo

maggalangan naman sana tayo

- gregoriovbituinjr.

12.29.2022

Huwag magpaputok ng baril sa Bagong Taon

HUWAG MAGPAPUTOK NG BARIL SA BAGONG TAON

huwag pong magpaputok ng baril sa pagsalubong

sa Bagong Taon, samo sa mayayabang na maton

huwag pong kalabitin ang gatilyo ng gloc, magnum,

kwarenta'y singko, beretta, sumpak, paltik man iyon

magtorotot na lang, o tansan ay pakalansingin

sa ganito na lang ang paligid ay paingayin

maging ligtas, sarili't pamilya'y ingatan man din

huwag magpaputok upang kapwa mo'y pasayahin

kayrami nang nawalan ng buhay nang matamaan

ng balang ligaw, hiyaw ng pamilya'y katarungan

kung sino ka mang may baril, makonsensya ka naman

baril ay huwag iputok para lang masiyahan

nandyan ang batang sina Stephanie Nicole Ella,

Vhon Alexander Llagas at Rhanz Angelo Corpuz pa

tinamaan ng ligaw na bala, walang hustisya

sinumpak si Ranjelo Nimer, suspek ay huli na

ah, bakit nga ba katarungan ay sadyang kay-ilap

lalo't nabibiktima'y pawang mga mahihirap

huwag balewalain itong simpleng pakiusap

baka may matamaan ka't problema itong ganap

- gregoriovbituinjr.

12.29.2022

Mga pinaghalawan:

https://newsinfo.inquirer.net/1378231/new-year-casualty-stray-bullet-kills-12-year-old-girl-in-lanao-del-norte

https://newsinfo.inquirer.net/333953/shooter-seeks-forgiveness-for-death-of-4-year-old-boy

https://www.ucanews.com/news/girl-killed-by-new-years-eve-stray-bullet/66998

https://www.philstar.com/headlines/2015/01/02/1408601/stray-bullet-kills-girl-another-fights-life

https://www.manilatimes.net/2014/01/01/news/top-stories/infant-killed-by-stray-bullet/64437

Tsapa

TSAPA

pribadong pagmamay-ari ng mga kasangkapan

sa produksyon ang talagang ugat ng kahirapan

iyan lang ang tsapa ng may-ari ng pagawaan

upang obrero'y maapi't mapagsamantalahan

dapat itong mapagtanto ng manggagawa't dukha

upang pagsasamantala'y tuluyan nang mawala

upang sila'y magsikilos sa layuning dakila:

ang itayo ang lipunan ng uring manggagawa

- gregoriovbituinjr.

12.28.2022

* litrato mula sa google

Paghahanap ng sagot

PAGHAHANAP NG SAGOT

kung di magbasa'y nakatingala

sa langit ng kawalan at sumpa

paano ba tayo sasagupa

kung wala tayong alam sa hidwa

ng nagtutunggaliang puwersa

nitong uring mapagsamantala

marapat lang tayong makibaka

nang mabago ang imbing sistema

nais kong magbasa sa aklatan

ng matematika o sipnayan

ng kasaysayan ng sambayanan

ng paksang ekonomya't lipunan

pormula ba'y dapat sauluhin?

isyu't paksa ba'y kabisaduhin?

o mas dapat itong unawain?

kung bakit may ganyang suliranin?

nagbabakasakaling masagot

ang mga dahilan ng sigalot

nang baya'y mapalaya sa salot

na sistemang bulok at baluktot

- gregoriovbituinjr.

12.27.2022

Palaisipan

PALAISIPAN

samutsaring palaisipan

na sagot ay di na malaman

kailangang imbestigahan

bakit ganito'y nagsulputan

sinisira yaring daigdig

ng gahama't mapangligalig

paano sila mauusig

kung wala sa ating titindig

paano gaganda ang klima

kung coal plants ay tuloy ang buga

patuloy pa ang pagmimina

pagsunog ng fossil fuel pa

kinakalbo ang mga bundok

usok ay nakasusulasok

mga pulitiko ba'y bugok?

dahilan ng sistemang bulok?

ah, pangalagaan ang mundo

na tanging tahanan ng tao

kinabukasan ng kapwa mo

ay pag-isipan ding totoo

- gregoriovbituinjr.

12.27.2022

Malay

MALAY

bakit lagi kang nakikita sa tabi ng parang?

na mga likhang pain ay naroong nakaumang

bakit ka natumba, dahil ba sa bigat ng timbang?

kaya nilanggas ang sugat ng kawalan sa ilang

bakit laging nararanasan ay pagkatuliro?

dahil ba sa maghapong gawain at hapong-hapo?

bakit ang paraluman ay di mo na sinusuyo?

dahil ba naramdaman ay dusa't pagkasiphayo?

bakit nagbabagong klima'y nagdudulot ng sigwa?

tumitindi ang bagyong sa lungsod nagpapabaha

bakit kayraming pulitikong nagpapakatuta?

at sa buwis ng madla'y sadyang nagpapakataba

kayraming tanong na di agad basta nasasagot

lalo kung mapagsamantala ang nakapalibot

na sa salapi't kapangyarihan ay mapag-imbot

kaya bayan ay di makaahon, nakalulungkot

- gregoriovbituinjr.

12.27.2022

Tamis

TAMIS

patuloy ang pagkatha't pagsasaling-wika

habang kasama ang mahal kong minumutya

animo'y langgam sa pagsasamang dakila

kung may sulirani'y di na pinalulubha

huwag lamang sanang magkaka-diabetes

ang dalawang pusong pagsinta'y ubod tamis

sa hirap at ginhawa'y magsama't magtiis

habang kinakatha'y nagkapuso ang hugis

- gregoriovbituinjr.

12.26.2022

Pagdalaw sa mga bilanggong pulitikal

PAGDALAW SA MGA BILANGGONG PULITIKAL

sumama kami tungong bilibid

binisita ang mga kapatid

at kasamang doon nangabulid

pamaskong handog ang inihatid

at kami'y nakipagkumustahan

sa loob ano nang kalagayan

pagkain, inumin, kalusugan

mga gamot nilang kailangan

nag-iisip din ng security

silang persons deprived of liberty

upang ipagtanggol ang sarili

sa hirap at sa dusa'y sakbibi

kaunti man ang pamaskong handog

problema yaong mas iniluhog

walang dalaw, puso'y nadudurog

tila buhay nila'y papalubog

nagsiuwian man kami ngayon

subalit di pa tapos ang misyon

paano susulong at tutulong

upang laya'y makamit paglaon

- gregoriovbituinjr.

12.26.2022

Ngiti sa ham

NGITI SA HAM

kaysarap sa puso ang ngiti

animo'y sadyang bumabati

aniya: Maligayang Pasko!

di man ito mula sa labi

o di man mula sa kalahi

hinati lang ni misis ang ham

na talagang katakam-takam

nang mapansin ang korteng ngiti

tila ba dusa'y mapaparam

at gaganda ang pakiramdam

pag ganito ang nakita mo

isang ngiting tila totoo

habang nakipagtalamitam

kay misis, napangiting todo

tila nga kayganda ng mundo

- gregoriovbituinjr.

12.25.2022

Karraang at karso

KARRAANG AT KARSO

sa pagitan ng wikang Ingles at Kastila

mayroong dalawang Ilokanong salita

na maganda rin namang ating maunawa

nang maibahagi't magamit din ng madla

pugon na hinukay sa lupa ang karraang

sa bukid, ang karso ay kubong pahingahan

dalawang salita, buhay sa lalawigan

na sa mga makata'y dagdag-kaalaman

wikang banyaga'y may katumbas pala rito

kaya gamitin ang mga salitang ito

halina't itula ang karraang at karso

upang payabungin ang wikang Filipino

- gregoriovbituinjr.

12.25.2022

* mula sa pahina 585 ng UP Diksiyonaryong Filipino

Pagsasalin

PAGSASALIN

ako'y nagsisikap na makatapos

ng pagsasalin ng marubdob, taos

salit-salit, panaho'y binubuhos

upang magawa ang salin ng lubos

maraming nakalinyang pagsasalin

akda nina Fidel, Che, Marx at Lenin

akda ni Engels ngayon tatapusin

gawing aklat pag natapos isalin

pati tula ng Ingles, Ruso, Pranses

Shakespeare, Mayakovsky, Rimbaud, endares

binabasa't inuunawang labis

may editing, proofreading, kinikinis

pangarap sa mambabasang madla

ang salin ng mga paksa't may-akda

handog sa maralita't manggagawa

upang sa hinaharap maging handa

- gregoriovbituinjr.

12.25.2022

Romantik

ROMANTIK

patuloy ang aking paglalambing

nang niyakap ang napiling sining

kahit wala man sa toreng garing

kumakatha kahit nahihimbing

pagkat naroon sa panaginip

ang diwatang walang kahulilip

na ilang beses aking nahagip

na ilang ulit akong nasagip

mula sa pagkalunod at putla

mula sa sumalubong na sigwa

mula sa posas ng pagkadukha

mula sa sugat na nanariwa

salamat sa musa ng panitik

nakakakatha, kunwa'y romantik

kahit ang paksa'y pabalik-balik

kahit na nakaw ang mga halik

lalamunan man ay nanunuyo

sa mutya'y tuloy ang panunuyo

naiibsan ang mga siphayo

habang patuloy lang sa paghayo

- gregoriovbituinjr.

12.24.2022

Laking National

LAKING NATIONAL

bata pa'y doon na bumibili ng aklat

iba't ibang paksa yaong nabubulatlat

napaka-interesante ng nabubuklat

kaya sa aking kapaligiran namulat

may tungkol sa agham, pisika o liknayan,

paboritong matematika o sipnayan,

mga usaping pambayan o panlipunan,

Balagtasan, maikling kwento, panitikan

mga kwentong pambata, Liwayway magazine,

doon ay nagsasaliksik pag may assignment,

doon ang tambayan, sa libro tumitingin

doon ang kitaan pag may kapulong man din

doon nasilayan ang sintang binibini

doon nakita ang guro ko't crush na madre

doon piniling pumunta, imbes sa sine

ngayon ay alam mo na ang aking library

tila nakatuntong ako sa alapaap

pagkat doon nabuo ang mga pangarap,

saknong, talata, taludtod, at pangungusap

kaya dama'y mayaman, kahit naghihirap

- gregoriovbituinjr.

12.24.2022