Paglilibot sa Canramos

PAGLILIBOT SA CANRAMOS
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

wala doong kuryente, mabuti't araw na araw
walang mabilhan ng load, langit ay bughaw na bughaw
katanghaliang-tapat ay dama ang pagkauhaw
habang di makatikim kahit mainit mang sabaw

nilibot muna ang nayong sadyang kalunos-lunos
lubak-lubak man ang ilang bahagi ng Canramos
napapatitig sa mukhang tila ba nauupos
napapatingin sa tahanang nilamon ng unos

pawang tulala pa rin silang mga nangabigla
sa bilis ng pangyayaring buhay na ang tinudla
tila ba paraiso iyong biglang isinumpa
ano't napoot sa kanila ang mga bathala

nagbago na nga ba ang klimang di maunawaan
paraisong iyon ba'y dapat tuluyang takasan
marami'y di mahagilap ang tamang kasagutan
sa kayraming tanong na pilit pinagninilayan

* ang mga litrato'y kuha ng may-akda noong Disyembre 3, 2013 sa mga nadaanang nasalanta ng Yolanda sa Leyte

Mga sulat sa pader

MGA SULAT SA PADER
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

nakatitik ang petsa't pangalan ng nakaligtas
o marahil pangalan iyon ng mga nautas
nilang mahal sa buhay sa daigdig na di patas
tila uling ang panulat sa pader na kalatas

sa kaibutura'y sakbibi ng lumbay ang nayon
di maampat ang dugo ng mga pusong nilamon
ng unos na pinagyapos ng rumagasang alon
ang mga nilalang patungo sa Haring Poseidon

mga natitik sa pader ay may inihahain
mga nangawala'y huwag raw nating lilimutin
na ating paghandaan ang unos na sadyang tulin
kakayahang magtulong-tulong ay agarang gawin

* ang mga litrato'y kuha ng may-akda noong Disyembre 3, 2013 sa mga nadaanang nasalanta ng Yolanda sa Leyte

Ang pagdaluyong ni Yolanda

ANG PAGDALUYONG NI YOLANDA
ni Gregorio V. Bituin Jr.
13 pantig bawat taludtod

tinanggal niyang pilit ang maraming bubong
ng mga kabahayan, tila siya buhong
na tao'y halos lipulin, baha sa silong
ihip ng hangin ay sadyang dumadagundong
kaytaas ng tubig, kaytindi ng daluyong

lunsod ay nagtila pook ng kamatayan
dama ng tao, yaon na ang katapusan
mga Bathala'y tila walang pakialam
sa sinapit nilang nalunod ng tuluyan
walang nagawa kahit ang pamahalaan

mga bangkay ay naglutang, kalunos-lunos
may nakaligtas ding pawang balat ay lapnos
kahit na mayayaman ay pinagpupulbos
lungsod na dating maunlad, ngayon na'y kapos
ang delubyong yao'y tila di matatapos

bakit ba si Yolanda'y kaylupit, kaybangis?
ang usok ba sa atmospera'y labis-labis?
pagbabago ba ng klima'y sadyang kaybilis?
negosasyon sa COP ay di kanais-nais?
ito ba'y walang tugon, tayo'y magtitiis?

ang pagdaluyong ni Yolanda'y isang tanda
upang pag-ukulang pansin ang klima't sigwa
puno't dulo ng isyu'y pag-aralang pawa
pagkasunduin sa tugon ang mga bansa
kung dumaluyong muli, tayo'y maging handa

Ipagpatuloy ang relief sa Yolanda

IPAGPATULOY ANG RELIEF SA YOLANDA
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

relief operation, ititigil daw ng Disyembre
ito ang ipinahayag ng di-es-dobol-yu-di (DSWD)
tumayo raw sa sariling paa, sabi ni Dinky
mga biktima ni Yolanda'y papayag ba dine?
bakit ganyan, di pa napapanahon ang ganire
nasalanta sa Kabisayaa'y milyon, kayrami

apat o limang taon pa, anang mga eksperto
bago bumalik sa dati ang nasalantang todo
kayraming patay, nasaktan, milyon ang apektado
sa ari't buhay, Yolanda'y kaytindi ng epekto
sa psycho-social na kalagayan ng mga tao
wasak ang sakahan, walang maayos na trabaho

dumating si Yolanda, ikawalo ng Nobyembre
relief operation, ititigil daw ng Disyembre
isang buwan lang ang pagitang iyan, di ba, Dinky?
kapos sa panahon, gayong si Yolanda'y kaytindi
ang totoo, tumayo sa sariling paa dine
yaong tao, pagkat gobyerno'y di agad nagsilbi

relief ng ibang bansa'y di sapat sa milyon-milyon
bansa'y nagbayanihan, mga grupo'y nagsitulong
di-es-dobol-yu-di, pangunahing ahensya ngayon
ito ang sa inyo'y aming hinihiling at hamon
huwag munang itigil iyang relief operation
mga ilang buwan pa, hanggang tao'y makaahon

Ang mga itim na body bags

ANG MGA ITIM NA BODY BAGS
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

di ko alam kung nakapaloob ay tent o bangkay
sa mga itim na body bags na nakitang tunay

doon sa liwasang kaylawak na animo'y ilang
kayraming body bags ako'y napamulagat na lang

sa biglang tingin sa malayo'y kayraming nilibing
na ang mga bangkay ay pinagsamang siping-siping

kwento ng tagaroon na sa plasa'y pinagtipon
ang laksa-laksang bangkay upang kilalanin iyon

ng mabigyan ng maayos na libing ng pamilya
mabilang ilan ang namatay, at di pa makita

sa kayraming body bags balahibo ko'y tumindig
tila baga ako'y napatda't may katal sa bisig

* ang mga litrato'y kuha ng may-akda noong Disyembre 3, 2013 sa Brgy. Canramos, Tanauan, Leyte, na nakaranas ng daluyong ni Yolanda

Lanos pati bubong ng paaralan

LANOS PATI BUBONG NG PAARALAN
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

sa Tanauan I Central School kami'y napadako
walang atip ang paaralan, talagang naglaho
nilipad ng hangin, buti't ang buo'y di gumuho
pag iyong kinatitigan, puso mo'y magdurugo

mga librong naroroon marahil ay nilipad
kagamitan ng guro'y kung saan-saan napadpad
tila baga buong paaralan ay binaligtad
guro't estudyante'y paano na muling uusad

halina't magtulungan tayong makabangon sila
magkaroon muli ng bubong ang buong eskwela
mag-ambag tayo ng aklat, kwaderno, tsok, pisara
proyektuhin nating magkalapis, papel, krayola

nawa'y matanaw sa ilalim ng langit na asul
ay muling babangon ang Tanauan I Central School

(kuha ng may-akda ang litrato noong Disyembre 3, 2013 sa Brgy. Canramos, Tanauan, Leyte, na nakaranas ng daluyong ni Yolanda)

Maraming Salamat, Yeb Saño

MARAMING SALAMAT, YEB SAÑO
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

malaki ang tinulong mo upang maunawaan
ang mensahe ng nagbabagong klima't kalagayan
ng daigdig na doon ay inyong pinag-usapan
ang talumpati mo sa harap ng mga dayuhan
ay sadyang madamdamin, tagos sa puso't isipan

sa negosasyon sa COP 19, di ka nakatiis
hinamon ang mga delegado kung anong da best
na dapat gawin nilang malalaking bansa't burges
at ang mahalaga mong panawagan: climate justice!
common but differentiated responsibilities!

ang pagpatak ng luha mo'y tanda ng katapatan
sa kababayan mo, sa prinsipyo't katotohanan
ang sinimulan mong hunger strike doon sa Poland
ay malaki nang pagmumulat sa sangkatauhan
dakila ka, Yeb Saño, sa maraming mamamayan!

maraming salamat sa iyong mga sakripisyo
dayuhan at Pilipino'y sumuporta sa iyo
salamat sa ginawa mo, Commissioner Yeb Saño!
para sa kababayan natin at sa buong mundo
kami rito'y nagpupugay sa iyong taas-noo!

Mas mahalaga ang dangal kaysa buhay

MAS MAHALAGA ANG DANGAL KAYSA BUHAY
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

magpakatao'y turo ng mga Katipunero
pangalagaan ang iyong prinsipyo't pagkatao
labanan ang sinumang magtangkang dumungis nito
at kung kailangan, tigpasin ang kanilang ulo

sapagkat mahalaga sa bawat tao ang dangal
isa itong matibay na iniwan nilang aral
naroon sa Kartilya't dekalogong pinairal
nasa talaan din ito ng disiplinang bakal

halos buong buhay ko, ito’y aking sinusunod
mula pagkabatang sa mga estatwa'y lumuhod
hanggang ang diyalektika'y niyapos nang malugod
kahit hirap, kapos at sa pagkilos ay pilantod

di kami sa aming kapwa'y nagsasamantala
mga hiniram ay marapat ibalik sa masa
sa pagsasalita'y may respeto sa bawat isa
araw at gabi'y nagpapakatao sa tuwina

malalim ang pagpapahalaga namin sa puri
mas mahalaga ang dangal kaysa buhay na mithi
sa sinumang dudungis sa aming dangal na iwi
lalaban kami katawan ma'y magkangiwi-ngiwi

pag dangal nami'y niyurakan, babaha ng dugo
sisingilin namin ang yumurak sa puri't puso
di kami patatalo, basagin man itong bungo
sa kahit kanino'y di kami susuko't yuyuko

Itayong muli ang mga nasirang paaralan

ITAYONG MULI ANG MGA NASIRANG PARAALAN
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

sa pagdaluyong ni Yolanda'y pawang nangasira
ang maraming paaralan, mga ito'y binaha
atip ay tuklap, dingding at gamit ay nangabasa
ang matikas na paaralan ay naging dalita

ngunit di nagiba ni Yolanda ang diwang banal
ng guro upang mga bata'y lumaking marangal
gusali lang ang nasira, hindi ang pag-aaral
paarala'y tatayo pa ring kapara'y pedestal

tunay ngang mahalaga kaysa gusali ang buhay
kaya buhay ng tao'y dapat manatiling tunay
gayunman, gunitain natin ang mga namatay
pati na nakaligtas, tayo'y kanilang karamay

itayo muli ang mga nasirang paaralan
muli tayong bumangon para sa kinabukasan
edukasyon ng mga bata'y tunay na puhunan
lalo ang damayan sa sandali ng kagipitan

* ang mga larawan ay kuha noong Disyembre 3, 2013 sa Brgy. Canramos, Tanauan, Leyte, na nakaranas ng daluyong ni Yolanda

Pagdatal sa St. Vincent Ferrer Parish sa Canramos, Tanauan, Leyte

PAGDATAL SA ST. VINCENT FERRER PARISH SA CANRAMOS, TANAUAN, LEYTE
(Disyembre 3-4, 2013)
ni Gregorio V. Bituin Jr.
13 pantig bawat taludtod

pangatlong araw ng malayong paglalakbay
sakay ng trak, narating din namin ang pakay
isa sa ni-Yolanda't wasak na barangay
na kung naroon ka'y mapaluluhang tunay

maluwalhati namang nakarating kami
sa barangay Canramos sa Tanauan, Leyte
sinalubong agad ng kura na si Padre
Joel na tumanggap sa aming anong buti

nakawawarat ng puso ang mga kwento
ng mga nakaligtas sa dumagsang bagyo
maya-maya'y nagtulungan ang mga tao
sa paghakot sa trak ng mga kargamento

kaban-kaban, may maisasaing na bigas
may tubig, delatang karne norte't sardinas
di dapat magutom, may malulutong sopas
may mga timba, kumot, banig, at tsinelas

tila isang bangungot kung iyong pagmasdan
ang buhay at bahay nila't kapaligiran
kayrami ng kwentong sadya kang masasaktan
pagkat nagdulot ng siphayo't kamatayan

doon sa simbahang iyon kahit maliit
may samutsaring kwentong sa puso'y pupunit
kinabukasan, nagpaalam na masakit
ang puso sa danas na di dapat mawaglit

* ang mga larawan ay kuha noong Disyembre 3, 2013 sa Brgy. Canramos, Tanauan, Leyte, na nakaranas ng daluyong ni Yolanda

Wasak din kay Yolanda ang paliparan

WASAK DIN KAY YOLANDA ANG PALIPARAN
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

nadaanan namin ang paliparan sa Tacloban
dinaluyong din at ilang bahagi'y natuluyan
sira ang paligid, tila tanggal din ang bubungan
ngunit buong istruktura'y nakatayo pa naman
habang tanaw ang eroplano sa di kalayuan

ayon sa tagaroon, tigil daw pansamantala
ang serbisyo ng paliparan dahil na-Yolanda
kailangang mag-ayos at baka isang buwan pa
bago daw muling gamitin at magsilbi sa masa
nangyari'y sadyang panimdim subalit may pag-asa

* ang mga litrato'y kuha ng may-akda noong Disyembre 3, 2013 sa Tacloban, Leyte, na nakaranas ng daluyong ni Yolanda

Nagliparang bubong

NAGLIPARANG BUBONG
ni Gregorio V. Bituin Jr.
13 pantig bawat taludtod

kayraming walang bubong na mga tahanan
pagkat nilipad ng unos kung saan-saan
nawa'y walang sinumang taong natamaan
nang sugat ng siphayo'y di na madagdagan

kaylakas ng ihip kaya atip ay tangay
na nagdulot sa tahanan ng dusa't lumbay
saksi yaong bubong sa laksang luha't lamay
at lupit ni Yolandang sa bayan lumuray

* ang litrato'y kuha ng may-akda noong Disyembre 3, 2013 sa mga nadaanang nasalanta ng Yolanda sa Leyte

Mga posteng itinumba ni Yolanda

MGA POSTENG ITINUMBA NI YOLANDA
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

sadyang kaytindi at kaylakas ng ihip ng hangin
ni Yolandang humaginit sa Taclobang lupain

nawalan ng kuryente, walang load, walang internet
apektado pati telepono't iba pang gadget

kaya paghingi ng saklolo't talagang kayhirap
sa butas pa ng karayom dadaan ang paglingap

kung walang kandila o sulo'y kaydilim ng gabi
karimlang di batid sinong gumagala sa tabi

* ang mga litrato'y kuha ng may-akda noong Disyembre 2-3, 2013 sa mga nadaanang nasalanta ng Yolanda sa Leyte

Paghahanda sa People's Caravan patungong Leyte

PAGHAHANDA SA PEOPLE'S CARAVAN PATUNGONG LEYTE
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

umagang-umaga ng unang araw ng Disyembre
nang kami'y naghandang maglakbay patungo sa Leyte

sa Caritas, Maynila'y gumayak kaming lilisan
nilagyan ng tarp ng People's Caravan ang sasakyan

dala ang relief goods sa isang van at dalawang trak
mahaba-habang lakbayin ang aming itatahak

upang dinggin ang hinaing ng mga nasalanta
tubig, pagkain, damit, kumot, kalan, pati delata

upang maibsan bahagya man ang kalunos-lunos
nilang sinapit dahil sa napakatinding unos

nawa'y maluwalhati naman kaming makarating
doon sa Taclobang sentro ng Yolandang humaging

* humaging - humaginit

* ang mga litrato'y kuha ng may-akda noong Disyembre 1, 2013 sa Caritas sa Maynila

Sa barko mula Matnog hanggang Allen

SA BARKO MULA MATNOG HANGGANG ALLEN
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

umaga'y lumisan, gabi'y dumatal sa pantalan
sa Matnog, kayhaba ng pila ng mga sasakyan
mga kasama'y naghuntahan habang nag-aabang
sabik subalit dama sa puso'y kayraming patlang

madaling araw, dalawang trak at van na'y sumakay
barkong patungong Allen ay naghanda nang maglakbay
kain, toma, pahinga hanggang magbukangliwayway
sarili'y inihanda sa mga daratnang lumbay

* ang mga litrato'y kuha ng may-akda noong Disyembre 2, 2013 bilang bahagi ng People's Caravan for the People of Samar and Leyte na nasalanta ng matinding bagyong Yolanda