Potasyum para sa halamang tanim

POTASYUM PARA SA HALAMANG TANIM

minsan, masarap ding magsaging matapos kumain

lalo na't saging ay potasyum, pampalakas na rin

subalit huwag ibasura ang balat ng saging

kundi ihalo sa lupa kasama ng pananim

sapagkat kahit balat ng saging ay may potasyum

na pampalusog din sa mga tinanim mo doon

pareho kayong panalo, parehong may potasyum

nabusog ka na sa saging, pati tanim mong iyon

magtanim sa paso, maging magsasaka sa lungsod

kamatis, sili, munggo, iba pa't nakalulugod

balat ng latundan at saba animo'y alulod

habang tanim mo'y dinidiligan ng sunod-sunod

sa umaga't dapithapon magdilig ng halaman

at potasyum ng saging sa lupa'y bababa naman

tanim mo'y huwag lang sa tanghaling tapat diligan

upang sa tubig ay di agad iyon matuyuan

potasyum ay kailangan, pampatibay ng buto

kumain ng saging kahit minsan sa isang linggo

subalit huwag basta itapon ang balat nito

kundi gawin mong potasyum sa mga pananim mo

- gregoriovbituinjr.

Ang nais kong iulam

ANG NAIS KONG IULAM

kasama rin ba kita sa aking paninindigan

at prinsipyong isinasabuhay kong kainaman

tulad ng isinasaad sa aking kasuotan

sabi: "I am a vegetarian and a budgetarian."

sadyang iniwasan ko na ang pagkain ng karne

pinili kong buhay tulad sa bayang nagsisilbi

halina't magtanim tayo ng gulay, magparami

upang balang araw may mapipitas tayo, pare

lumaki akong hinahanap ko'y isdang galunggong

na sinasawsaw ko sa kalamunding at bagoong

habang binibili ko sa palengke'y okra't talong

talbos ng kamote, habang sinasangag ang tutong

ang tanong ko lamang: mahilig ka rin ba sa laman

ng baboy, manok, baka, kambing, o katulad niyan

sakali bang makasama mo ako'y igagalang

ang aking tindig kung ano ang nais kong iulam

maraming salamat kung ako'y naunawaan mo

sakali mang di mo ako samahan sa prinsipyo

talbos na sapaw sa kanin, sitaw na inadobo

nilagang okra, ah, ayos na ako sa ganito

- gregoriovbituinjr.

Tinig sa karimlan

narinig mo rin ba ang tinig na aking narinig

na dama kong sa lalamunan ay nakakabikig

panahon pa ba itong punung-puno ng ligalig

na dama mong may aninong sa iyo'y nakatitig

dahil ba may multo o dahil may banta ng tokhang

multo ba'y guniguni't mga patay na nilalang

tokhang naman ay mga buhay na nais mamaslang

sinong dapat katakutan mo kundi mga halang

dapat umuwi na ng bahay pagsapit ng dilim

baka sa disoras ng gabi'y dumatal ang lagim

di pa dahil sa multo pag natulog ng mahimbing

kundi sa tokhang na krimen ngang karima-rimarim

kanino ka matatakot, sa patay o sa buhay

sa multong likha lang ng guniguni nilang tunay

o sa buhay na sadya namang kaya kang mapatay

kayrami nang tinokhang at naghambalang na bangkay

muli, pakinggan ang tinig na iyong naulinig

sumisigaw ba ng hustisya ang iyong narinig

o baka kasa na ng baril ay di mo pa dinig

ikaw na pala'y puntirya, dapat silang mausig

sadyang anong lupit ng may-atas, bu-ang talaga

kahit tanungin mo ang mga namatayang ina

naghihinagpis sa pagkawala ng mahal nila

silang nananawagan ng panlipunang hustisya

- gregoriovbituinjr.

Parusa sa di nakadalo

PARUSA SA DI NAKADALO

ano kayang parusa sa mga di nakadalo

sa anumang aktibidad tulad ng pulong dito

paano pag organisasyon ay nagkokongreso

anong parusa sa mga pinunong wala rito

sakanian daw, ayon sa isang talatinigan

sakantan naman kung tawagin sa bayan ng Lucban

pagluhod kaya sa balatong ang kaparusahan

o pagmumultahin lang yaong sa pulong lumiban

kaya ba di dumalo'y may di maiwasang sanhi?

baka namatayan o may aksidenteng masidhi?

di ba makalakad, mahina ang tuhod at binti?

pag naparusahan ba'y mananatiling kasapi?

masusing pananaliksik ang kakailanganin

upang mabatid bakit may sakanian sa atin

anong batas ang nakasasakop dapat alamin

sinong datu o raha ang nag-atas upang tupdin

- gregoriovbituinjr.

* mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, p. 1080

Pagtatanim sa paso

PAGTATANIM SA PASO

patuloy pa rin ang pagtatanim sa munting paso

ng mga gulayin bakasakaling mapalago

kaya laging dinidiligan ng buong pagsuyo

at alagaang mabuti upang di mangatuyo

nagtanim-tanim na rin sa panahong may pandemya

kahit nasa kalunsuran ay naging magsasaka

upang balang araw ay may mapipitas na bunga

may pang-ulam tulad ng alugbati, talong, okra

dapat lang talagang tayo'y magsipag at magsikap

upang magbunga ang ating mga pinapangarap

at maaalpasan din ang nararanasang hirap

pag nagbunga ang tinanim ay sadyang anong sarap

may makakain sakali mang nawalan ng sahod

sa mga community pantry'y di basta susugod

ipagmalaki mong naging magsasaka sa lungsod

kaya pagtatanim sa paso'y ating itaguyod

habang nagpapatuloy pa rin sa bawat adhika

upang makataong lipunan ay itayo ngang sadya

sama-samang pagkilos at nagkakaisang diwa

ng karaniwang tao, ng dukha, ng manggagawa

- gregoriovbituinjr.

Balintataw

gising pa rin ang diwa kahit sa madaling araw

kahit pinatay na ang ilaw at wala nang tanglaw

animo'y naglalakbay pa rin sa gitna ng araw

datapwat nasa karimlan, nanunuot ang ginaw

nakamulagat, di makapikit ang mga mata

pakamut-kamot, walang kumot, tila nangangamba

habang sumasayaw ang alitaptap na may dala

ng ilawan na sa gabi'y tila baga estrelya

sino ang bida sa munting nobelang kinakatha

anong prinsipyong taglay sa aba kong inaakda

walang superman o batman o kung sinumang mama

kundi ang bayani ay ang nagtutulungang madla

kontrabida'y ang sistema, ang masa ang bayani

kolektibong pagkakaisa ang namamayani

kalaban ng mga sakim at tusong nawiwili

sa kinagisnang pagsasamantala 't pang-aapi

walang iisang bayani kundi ang taumbayan

na sama-samang nagdadamayan, nagtutulungan

upang itayo ang isang makataong lipunan

kung saan wala nang magsasamantala sa tanan

- gregoriovbituinjr.

Ang buwan

ANG BUWAN

naroon ang buwan sa di pusikit na karimlan

animo'y nagbabalak hulugan ako ng sundang

habang naritong nakatitig pa rin sa kawalan

at ginagambala ng anumang namumutawi

sa labi ng diwatang lagi nang nananatili

sa pusong may adhikaing tunay na minimithi

tandang ang sikat ng buwan na ating naaninag

ay tanglaw sa bawat karimlang nakakabagabag

na sa bawat salimuot ay nagpapaliwanag

natutulog man ang mga paruparo't tutubi

naririyan pa rin ang mga ibong humuhuni

at nasa panagimpan ang tulang hinabi-habi

sinasaulo na ang mga taludtod at saknong

lalo't pluma'y nawalan ng tinta, bubulong-bulong

bakasakaling isulat ng nagdaraang pagong

nakatulala, makata'y naroroong tulala

nakakatula, makata'y naroong tumutula

sa ilalim ng buwan, patuloy na kumakatha

- gregoriovbituinjr.

Ang kanyang nakita

nakita ko raw ang hinaharap sa panagimpan

kung saan patungo sa buwan ang aking nasakyan

habang tanaw ang mga bituin sa kalawakan

tila umiindak, nagniningning, nagkikislapan

nakita kong ang tangi kong nobela'y nalathala

nobelang hinggil sa pagwawagi ng manggagawa

laban sa sistemang mapagsamantala sa madla

nakita kong kapwa ko'y nanindigan sa adhika

nakita kong ako'y kasamang sumisid sa laot

kailaliman na'y di malinis, nakakalungkot

plastik at upos na naglipana'y katakot-takot

dagat na'y naging basurahan, kahila-hilakbot 

nakita kong nagbubulag-bulagan ang may mata

nakita kong nabibingi-bingihan ang may tenga

walang pakialam kahit naaapi ang iba

di magsasalita basta't marami silang pera

nakita kong ako'y napunta doon sa kawalan  

habang aking mga tula'y binabasa ng tanan

di ko lubos maisip bakit sila'y tinitigan

gayong naroroon lang nakikinig ng mataman

marami akong nakita kahit mata ko'y wala

dahil pisikal na bulag mula pa pagkabata

subalit dama kong may buti sa puso ng madla

na siya nilang ginamit laban sa masasama

- gregoriovbituinjr.

Banta ng init

BANTA NG INIT

ingat po kayo, mga kapatid at kababayan

tiyaking may dala laging tubig sa kainitan

at kung maglalakad sa init ay magpayong naman

tiyaking alagaang lagi ang inyong katawan

init ng panahon ay nadarama nating sadya

na maaaring maging dahilan ng panghihina

may banta ng heat istrok, ayon sa mga balita

mataas na temperatura'y layuan mong kusa

huwag basta lumabas, baka kutis mo'y mangitim

lalo't tirik ang araw, baka madama'y panimdim

ah, mahirap maglakad ng walang punong malilim

lalo't nasa lungsod na init na ang nasisimsim

nilalagnat na ang mundo, kay-init ng panahon

nakakapangamba kung basta lang maglilimayon

pag-ingatan ang katawan at maging mahinahon

upang makapag-isip mabuti sa bawat hamon

- gregoriovbituinjr.

Pagtahak sa talampas at talibis

nakakasalubong kita sa panaginip

habang sa kalumbayan, ako'y iyong sinasagip

masaya man sa buhay, minsan ako'y naiinip

pagkat magandang diwata ang laging nasa isip

nilalakbay ko ang iba't ibang lugar sa mundo

nang di dahil sa pagsakay sa barko't eroplano

kundi sa pagbabasa lang ng samutsaring libro

na sa maraming dako nga'y inihahatid ako

naroroong susulatin ang bawat karanasan

habang sa dagat, basura't upos ay naglutangan

kapwa tao ba'y atin pa bang nauunawaan

bakit ba tahanang mundo'y ginagawang tapunan

sa aking paghimbing, nakikita ko ang diwata

kaysarap kasama habang sa ganda niya'y tulala

sa aking paggising, hinahanap-hanap ko ang mutya

tulad ng anghel na inaabangan kong bumaba

narito pa ring isang nobela ang binabalak

habang talampas at talibis yaong natatahak

ginagabi'y naglalakad pa rin sa isang lambak

nang bagong kabanata ng nobela'y pinanganak

- gregoriovbituinjr.

Iilang babasahin

sadyang tinipon ko ang ilang babasahin doon

pagkat makasaysayang sulatin ang mga iyon

tungkol sa pakikibaka, tungkol sa rebolusyon

tungkol din sa pagbabago ng sistema't pagbangon

tatlong taon akong naging regular na obrero

at naging tibak mula sa dyaryo sa kolehiyo

binasa noon sina Che Guevara't Fidel castro

at natuto bakit makatwiran ang sosyalismo

dahil kina Lenin, lipunang makatao'y mithi

ang kaapihang pribadong pag-aari ang sanhi

kaya sa aming bibig ay laging namumutawi:

pagsasamantala ng tao sa tao'y mapawi

kongkretong pagsusuri sa kongkretong kalagayan

sarili'y tanungin: bakit may dukha at mayaman

pag-aralan ngang mabuti't suriin ang lipunan

anong nagdulot ng kaapihan ng sambayanan

bakit dapat pawiin ang pag-aaring pribado

na siyang sanhi ng kahirapan sa buong mundo

ah, dapat ngang itayo ang lipunang makatao

maraming salamat sa mga babasahing ito

babasahing nagpaunlad nitong puso't isipan

upang sistema ng lipunan ay maunawaan

upang mabatid din ang dahilan ng karukhaan

kaya dapat lumaya rito ang sangkatauhan

- gregoriovbituinjr.

Tuloy ang laban

TULOY ANG LABAN

di pa rin nagbago ang nabitiwang pangungusap

na ipagpapatuloy ang niyakap kong pangarap

bilang kasangga ng uring obrero't mahihirap

dahil sa mga pagsasamantalang nagaganap

pawiin ang dahilan ng kaapihan sa mundo

pati na pagsasamantala ng tao sa tao

itayo ang gobyerno ng masa't uring obrero

habang tangan ang isinasabuhay na prinsipyo

simpleng pamumuhay at puspusang pakikibaka

habang nagsisikap pa ring mabago ang sistema

pinanghahawakan ang kinabukasan ng masa

pagbaka upang kamtin ang panlipunang hustisya

isa lang akong simpleng tibak sa mundong nagisnan

na sana kahit munti'y may maiambag sa bayan

nagnanasang itayo ang makataong lipunan

na walang burgesya't mapagsamantalang iilan

tuloy ang laban habang tinutupad ang pangarap

upang tuluyang lumaya ang kapwa mahihirap

sa bulok na sistema ng burgesyang mapagpanggap

upang pangarap na sistema'y tuluyang malasap

- gregoriovbituinjr.

Pag wala nang tula

pag wala nang tulang na-upload, ako'y hanapin na

tanungin kung anong nangyari, ako ba'y buhay pa?

ako ba'y may karamdaman o kaya'y nadisgrasya?

o makata'y nakulong muli sa rehas na hawla?

tandang buhay pa ako pag may pinadalang tula

tandang kumikilos pa ako kahit walang-wala

tandang malinaw pa rin ang isipan at adhika

tandang kumakatha pa rin kahit laging tulala

sa malao't madali'y baka ako na'y mamatay

lalo't nasa pandemya'y di natin masabing tunay

di na makatula lalo't naroon na sa hukay

tanungin mo, nahan ang makata ng saya't lumbay

malalaman din ng masa kung nawala na ako

dahil wala na ang mga tulang nagseserbisyo

sa tao, sa bayan, sa dukha, sa uring obrero

hanapin baka ako lang ay nasa kalaboso

maraming salamat, taos-pusong pasasalamat

sa kapwa dukha, sa manggagawa, sa lahat-lahat

at nakasama kayo sa gawaing pagmumulat

upang lipunang makatao'y pangaraping sukat

- gregoriovbituinjr.

Ang pagtigil kong kumain ng karne

ANG PAGTIGIL KONG KUMAIN NG KARNE

nakita na nila sa tshirt ang paninindigan

kung bakit karneng manok pa ang nais ipaulam

doon sa pulong na kinailangan kong daluhan

o ang nakatatak sa tshirt ay balewala lang

buti't nakakain na sa labas dahil nagutom

sa munting talipapa'y nag-ulam ng tortang talong

gulay at isda na lang ang madalas kong malamon

ah, di pa ako maunawaan ng masang iyon

tingnan: "I am a vegetarian and a budgetarian."

tatak lang ba't sa makakakabasa'y balewala lang?

na kaya pala sinuot ko ang damit na iyan

ay dahil iyan ang prinsipyo ko't paninindigan?

vegetarian nga, eh, bibigyan pa ng karneng manok?

sa ngayon sila'y aking pinapatawad sa alok

dahil di nila unawa ang nasa aking tuktok

di pa kasi nila buhay ang buhay kong pinasok

buhay ng mga tulad kong tibak ay mahirap man

na pag walang pera'y talagang nasa kagipitan

naisip kong sa pulong, dalhin na'y sariling ulam

batay sa prinsipyo't aming mapagsalu-saluhan

sa ganito, problema'y nalutas at napabatid

kahit mahaba-habang tulay pa'y dapat matawid

upang ang paninindigang ito'y di na malingid

sa iba pagkat sinasabuhay ko nang matuwid

- gregoriovbituinjr.

Huwag magkalat

HUWAG MAGKALAT

nagkalat ang upos at plastik sa mga lansangan

mga di na magawang itapon sa basurahan

pagkat samutsaring putakti ang nasa isipan

kaya napabayaan ang daigdig na tahanan

di ba nakagagalit na noong tayo'y bata pa

tinuruan na saan itatapon ang basura

subalit nang tayo'y magsilaki't nagkaasawa

inaral na'y balewala, basura'y naglipana

anong dapat gawin, mula ibaba hanggang tuktok

ihiwalay ang nabubulok sa di nabubulok

sa karagatan, basura'y itigil nang isuksok

daigdig ay di basurahan, huwag maging bugok

disiplina nga lang ba ito o pagbalewala

sa kapaligiran ng mga matatanda't bata

paanong malinis na daigdig ay maunawa

ay sa tahanan naman talaga nagsisimula

ayaw nating maging basurahan ang bansa natin

ng bansang Canada, Korea't iba pang bansa rin

sila'y ating ipinrotesta't nais pang sipain

kahiya-hiya kaya bansa'y atin ding linisin

di basurahan ang daigdig na ating tahanan 

ang tahanan at kalikasan ay di basurahan

at di rin basurahan ang ating kapaligiran

mga prinsipyong gabay at gawing paninindigan

- gregoriovbituinjr.

Sa paglalakad

SA PAGLALAKAD

naglalakad-lakad basta't huwag lang matalisod

at magbubunga rin ang bawat pagpapakapagod

marahil, ilang taon pa'y tatangan na ng tungkod

habang mga obrero'y mababa pa rin ang sahod

tila walang katapusang paglalakad sa buhay

na sa bawat hakbang ay patuloy na nagninilay

natatandaang bilin ng mga bayani'y gabay

magpakatao't makipagkapwa'y gawin mong tunay

sa Kartilya ng Katipunan ay naroon ito

pati na rin sa Liwanag at Dilim ni Jacinto

gabay sa kinabukasan, gabay sa kapwa tao

habang itinatakwil ang pag-aaring pribado

tila raw ibang daigdig ang aking nililikha

pagkat atang na tungkulin ang isinasagawa

gayunman, patuloy ang lakad tungo sa adhika

tutupdin ang payo ng mga bayaning dakila

bagamat ako'y tila anino lamang sa iba

umano'y walang magagawa pagkat nag-iisa

subalit di lang ako ang naglalakad mag-isa

baka may mas magawa nga kung kami'y sama-sama

di natin madadala sa hukay ang kayamanan

kaya mabuti pa ang pangalan at karangalan

ipaglaban ang dignidad ng kapwa mamamayan

pati ang inaasam na hustisyang panlipunan

- gregoriovbituinjr.

* litratong kuha ng makatang gala habang naglalakad kung saan-saan

Ulam na sibuyas, bawang at kamatis

ULAM NA SIBUYAS, BAWANG AT KAMATIS

simpleng pamumuhay at puspusang pakikibaka

at sa kamatis, bawang at sibuyas na'y nagkasya

paminsan-minsan, sa umaga't tanghali'y ulam na

pampalakas ng katawan at masarap talaga

ulam na ito'y hinaluan ko rin ng bagoong

na lunas na rin sa pagkagutom at pagkaburyong

pagbaka rin, ani Balagtas, sa kutya't linggatong

upang anumang banta't panganib ay masusuong

kayganda raw ng kamatis, pampakinis ng kutis

sa sibuyas naman, bawat pagluha'y matitiis

at sa bawang, mga aswang ba ang mapapaalis

sa bagoong, lasa'y tila masarap na tawilis

pampalakas ng tuhod sa malalayong lakaran

pampatibay kahit akyatin man ang kabundukan

pampalusog kahit na sisirin ang karagatan

habang lumulutang ang isip tungong kalangitan

ganyan kasarap ang kamatis, bawang at sibuyas

sahog lang nila sa ulam, sa akin pampalakas

habang makataong sistema itong nilalandas

tungo sa lipunang lahat ay parehas at patas

- gregoriovbituinjr.

Sa pagdilim ng kalangitan

SA PAGDILIM NG KALANGITAN

aking pinagmamasdan ang malabong panginorin

habang nagninilay sa kabila ng paninimdim

katatapos lamang ng bagyo't kaylakas ng hangin

habang di nalilimot ang diwatang naglalambing

pugad ng mandaragit ang tinitimbang sa ulap

at unti-unting tinutupad ang mga pangarap

bagamat nababata ang nararanasang hirap

ang nakikitang pag-usbong ay di naman mailap

dinggin mo ang tinig ng iyong makataong budhi

at mababatid mo bakit gayon ang aking mithi

nais kong kapayapaan sa puso'y manatili

upang wala nang pagsasamantala pang maghari

minsan, nakita ko ang lambanang lilipad-lipad

habang naroroon ang pagong na sadyang kaykupad

tatalunin daw ang kunehong bigla sa pagsibad

at tunay nga, mas mabilis kaysa takbo ang lakad

pinagmasdan ang kalangitan sa kanyang pagdilim

at maririnig mo na ang nag-aawitang lasing

milyun-milyon na ang apektado ng COVID-19

iba'y di na nakita ang mahal bago ilibing

- gregoriovbituinjr.

* litratong kuha ng makatang gala sa lalawigang napuntahan

Katarungan

KATARUNGAN

mula salitang ugat na tarong ang katarungan

mula rin sa Hiligaynon, Sebwano't Kapampangan

pagbibigay ng tamang pasiya ang kahulugan

o wastong pag-iral ng batas, batay sa katwiran

ito rin ang pagsalin sa Espanyol na hustisya

sa Ingles ay justice, nauunawaan ng masa

batay din sa golden rule, ang sabi naman ng iba

ayaw mong gawin sa iyo'y huwag gawin sa kapwa

pag buhay ang inutang, buhay din ang kabayaran?

o pag buhay ang inutang, dapat kang parusahan?

batay sa Konstitusyon, batay sa batas ng bayan

upang kamtin ng mga biktima ang katarungan

sadyang masalimuot, paano ito kakamtin?

mahalaga'y parusahan ang gumawa ng krimen

halimbawa'y E.J.K. ang ginawa ng salarin

pagkat utos ng pangulo'y dapat nang patalsikin?

sa mga nangyayaring krimen, sinong mananagot?

yaong nakagawa lang, o pati utak ay sangkot?

sigaw ng katarungan sa ugat ay nanunuot

utak ay di dapat maabsuwelto o makalusot

pag hustisya'y nakamit, kalooban na'y tiwasay?

kahit di na naibalik ang buhay ng pinatay?

hustisya'y nakamit pag napanagot ang pumatay?

pag loob na'y payapa, hustisya'y nakamtang tunay?

- gregoriovbituinjr.

* E.J.K. - extrajudicial killing, pagpaslang

* kahulungan ng katarungan, mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, pahina 594

Libre at ligtas na bakuna, ngayon na!

LIBRE AT LIGTAS NA BAKUNA, NGAYON NA!

"libre at ligtas na bakuna, ngayon na" ang sigaw

ng mga obrero, ito'y tindig nila't pananaw

dapat libre't ang para sa pamilya'y di magalaw

dapat ligtas, ang negatibong epekto'y balaraw

dumating na ang libu-libong bakuna sa bansa

ngunit mababakunahan kaya ang manggagawa?

silang gumagawa ng ekonomya nitong bansa

at nagpapakain sa korporasyong dambuhala

ito rin ang panawagan ng mga mahihirap

umaasang ang gobyerno'y tunay na mapaglingap

lalo na't buhay ng maralita'y aandap-andap

sa kabila ng para sa pamilya'y nagsisikap

panawagan na rin ng karaniwang mamamayan

na iniisip na rin ang kanilang kalusugan

habang inuuna pang lutasin ang kagutuman

lalo na't lockdown at curfew ang laging patakaran

tiyakin ding ayusin ang Philippine health care system

pangkalahatang pagpapaunlad ang adhikain

lumiit ang bilang ng biktima ng COVID-19

kalusugan ay karapatan, makatao'y gawin

- gregoriovbituinjr.

* litratong kuha ng makatang gala sa pagkilos noong Araw ng Paggawa 2021

Bakuna

BAKUNA

dapat magpabakuna nang sakit ay maiwasan

subalit ilan lang kaya ang mababakunahan

sa ating higit isang daang milyong mamamayan

kung libo lang, di milyon, ang bakunang dumarating

kung ito'y milyong utang na namang tumataginting

kung sa Dengvaxia'y kayrami nang batang di nagising

tumitindi ang pananalasa ng COVID-19

kaya bansa'y bumili na ng samutsaring vaccine

nariyan ang Pfizer, Sinovac, Sputnik V, Janssen

pati na ang Covaxin, Moderna't Astrazeneca

at may Emergency Use Authorization na sila

ano pang hinihintay ninyo, magpabakuna na

di sapat ang isang turok kundi dalawa ito

unang dows muna, ilang araw pa't babalikan mo

para sa ikalawang dows, bakuna'y makumpleto

medical frontliners daw ang kanilang uunahin

isasabay sa kanila'y mga senior citizen

ngunit sapat nga ba ang mga bakunang dumating?

paano ang mamamayan sa malayong probinsya?

sa liblib na pook ba'y may nakalaang bakuna?

sa populasyon, ilang mababakunahang masa?

dalawang beses pa ang bakuna sa bawat tao

sa sanlibong bakuna, limang daang tao ito

mababakunahan lang ba'y walang limang porsyento?

- gregoriovbituinjr.

Pagkakape

PAGKAKAPE

una kong tikim ng kapeng barako'y sa Batangas

sa nayon ni Ama, na umagang-umaga'y lunas

sa panimdim o anumang nadamang alingasngas

pakiramdam mo'y gagaan, dama'y maaliwalas

di na bago sa akin ang barakong Liberica

nang kinasal na'y nakatikim naman ng Robusta

naiiba rin ang aroma ng kapeng Excelsa

natikman ko rin sa wakas ang kapeng Arabica

kailangan din ang paminsan-minsang pagkakape

lalo't kayraming trabahong tinatapos sa gabi

madaling araw na'y di makatulog, nagmumuni

magkakape hanggang mapapikit na lang sa tabi

kape nga ba'y maganda sa ating pangangatawan?

o huwag araw-arawin ang pagkakapeng iyan?

pampagising daw ang kape lalo't napupuyatan

upang trabaho'y matapos ng walang alinlangan

sa kape'y magigising ang diwa, di ka tutulog

subalit mata ko naman ay talagang lulubog

kung di lang dahil sa trabaho't ramdam na ang antok

ako'y tutulog na upang di tuluyang malugmok

- gregoriovbituinjr.

Pagtitig sa babae't daigdig

"A poet looks at the world the way a man looks at a woman." ~ Wallace Stevens

sinabi ni Wallace Stevens ay aking narinig

tinitingnan daw ng makata ang ating daigdig

tulad ng lalaki sa babae kung makatitig

tulad din ng makatang sa diwata'y umiibig

kaya marahil kami ni misis ay magkatuwang

sa iba't ibang isyu hinggil sa kapaligiran

magkasama sa pangangalaga ng kalikasan

mula sa ekobrik at iba pang isyu ng bayan

ang laot ay nalulunod na sa mga basura

na dapat linisin upang bukas ay may biyaya

dapat nga bang maganda sa mata ang kapareha

tulad ng mundong dapat pangalagaan tuwina

paano tatanggalin ang naglulutangang plastik

microplastic na'y kinain ng isdang humihibik

at kakainin natin ang isda, kahindik-hindik

kaya kami ni misis sa ganito'y umiimik

mag-ekobrik, magyosibrik, gumawa ng paraan

upang alagaan ang iisa nating tahanan

ang ating daigdig ay huwag gawing basurahan

tulad din sa babaeng anong rikit kung titigan

nais naming mabuo'y daigdig na makatao

na karapatang pantao'y sadyang nirerespeto

lahat ay nakikipagkapwa't nagpapakatao

tulad ng babaeng marikit, kayganda ng mundo

- gregoriovbituinjr.

Pagkatha

patuloy ang ating paglikha

ng kahit isang daang tula

upang anumang nasa diwa

ay maibabahaging kusa

kahit anong lungkot o lumbay 

ang sa pag-iisa'y nanilay

buo pa rin naman ang tulay

sa lunas sa problemang taglay

sumukob sa punong malilim

baka may ginhawang makimkim

dinaanan man ay madilim

na idinulot ay panimdim

bawat pahina'y may numero

titik man ang marami rito

sa tag nakalagay ang presyo

kung magkano ang pangregalo

isang daan at isang likha

ay maaari mang magawa

subalit mahalagang sadya

na nakakagawa ng tama

di mo man makitang madalas

saanmang gubat ay may ahas

pakinggan mo ang mga anas

baka ikaw ay makalampas

ang pagkatha'y tunay na sining

may inaakda kahit himbing

at kung wala sa toreng garing

sa masa'y may silbing magaling

isulat lamang ng isulat

anumang nais isiwalat

at kung kailangang bumanat

ay gawin kung ito'y marapat

- gregoriovbituinjr.

Di pa matatapos ang paggawa ng ekobrik

DI PA MATATAPOS ANG PAGGAWA NG EKOBRIK

muling nakatipon ng mga ginupit na plastik

sa panahon ng pandemya'y di nagpatumpik-tumpik

kaysa walang ginagawa't mata'y biglang tumirik

mabuting magpatuloy sa paggawa ng ekobrik

napupuno na kasi ng plastik ang karagatan

ang buong daigdig na'y ginagawang basurahan

sa laot, upos, plastik at basura'y naglutangan

ito ba ang pamana natin sa kinabukasan?

nag-eekobrik sa ibang bansa'y marami na rin

nauunawaan din nila anong suliranin

batid na lugmok na sa plastik ang daigdig natin

kaya ito, mga plastik ay gugupit-gupitin

plastik ay isusuksok sa loob ng boteng plastik

magpasok ng magpasok at magsiksik ng magsiksik

hanggang sa pag pinindot mo'y kaytigas nang parang brick

gawing lamesa't upuan ang nagawang ekobrik

nag-aambag nang pilit munti man ang ginagawa

bakasakaling sa kalikasan ay mangalaga

sa pamamagitan ng pag-eekobrik ng kusa

pagkat mundong ginawang basura'y kasumpa-sumpa

- gregoriovbituinjr.

Bangketa

BANGKETA

minsan ang nadaanan ko'y malinis na bangketa

marahil dahil sa init kaya walang nagtinda

marahil kaya walang nagtinda'y tinaboy sila

wala na bang karapatang buhayin ang pamilya

malinis ang bangketa dahil masipag magwalis

ang mga metro aide kahit sa init nagpapawis

maliit man ang sweldo't bagang nila'y nagtatagis

ay wala pa silang magawa kundi ang magtiis

buti't may munting puno kahit paano'y malilim

nakakapahinga sa panahon ng paninimdim

kahit walang mga bulaklak doong masisimsim

sa ilalim ng puno'y nagninilay ng malalim

sabi: doon ka sa bangketa, huwag sa kalsada

na madalas makita sa luntiang karatula

subalit sa bangketa, pinagbawal nang magtinda

kung ganito'y dapat tulungan yaong manininda

gawan sila ng makataong mapagtitindahan

kung bawal sa bangketa'y sa mataong pamilihan

tandaang sila'y kapwa din nating may karapatan

tulong nila'y sa pamilya, ekonomya't lipunan

- gregoriovbituinjr.

Tayo ang kalikasan

TAYO ANG KALIKASAN

"Tayo ang kalikasan" sa tarpolin ay pamagat

ng tulang naroon, sa pitong taludtod nasulat

talab sa puso't diwa ang mensaheng nadalumat

tayo raw ang kalikasan ang isinisiwalat

gawin ang marapat, isa lang ang ating daigdig

sa pangangalaga nito, tayo'y magkapitbisig

mga sumisira nito'y dapat nating mausig

at kung kinakailangan, sila'y ating malupig

pasasalamat sa makabagbag-damdaming tula

kaya sa tarpoling ito'y nag-selfie ang makata

salamat sa mensahe at kayraming natutuwa

dahil sa prinsipyado't makatuturang adhika

salamat sa makatang kumatha ng tulang iyon 

kung sino man siya'y isa iyong pagkakataon

upang madla'y magsikilos, magkaisa't bumangon

upang tahanang daigdig ay saklolohan ngayon

- gregoriovbituinjr.

* selfie sa aktibidad ng mga grupong makakalikasan sa QC Memorial Circle bandang 2017 o kaya'y 2018

Sa ika-124 na anibersaryo ng pagpaslang sa Supremo

SA IKA-124 NA ANIBERSARYO NG PAGPASLANG SA SUPREMO

sa kasaysayan ay kilala ang Diyes de Mayo

na araw ng pagpaslang kay Gat Andres Bonifacio

siya'y kilala bilang bayaning Katipunero

ngunit di mananakop ang pumaslang sa Supremo

siya'y pinaslang ng may nasa rin ng kalayaan

pinaslang ng kapwa rin niya mga kababayan

siya'y pinaslang ng kapanalig sa Katipunan

ang pumaslang ay mga karibal sa himagsikan

nakatala sa kasaysayan kung paano nalugmok

ang Supremo't ang kanyang kapatid sa isang bundok

may nagsabing siya'y binaril, tinaga ng gulok

dahil daw kinalaban ang naghahangad sa tuktok

ngunit sa bayan, kayraming ambag ni Bonifacio

na pinamunuan ang laban ng Katipunero 

upang lumaya ang bayan, nakibakang totoo

ngunit siya nga'y pinaslang, kasama si Procopio

naiwang sulatin ng Supremo'y pinag-aralan

kanyang mga tula't sanaysay ay makasaysayan

sinalin niyang tula ni Rizal ay kainaman

patunay ng talino niya't mga kaalaman

Diyes de Mayo, sa anibersaryo ng pagpaslang 

kay Maypagasa o kay Agapito Bagumbayan

siya'y inspirasyon sa may nais ng kalayaan

taos na pagpupugay sa kanyang kadakilaan

- gregoriovbituinjr.

05.10.2021

Sa kaarawan ni Sir Ding

SA KAARAWAN NI SIR DING

maligayang kaarawan sa yumaong Ding Reyes

araw din ng pagpaslang sa bayaning si Gat Andres

dalawang Katipunerong talagang magkaparis

na pananakop sa bayan ay di nila matiis

si sir Ding ay historyador, kaibigang matalik

sa kasaysayan ay gabay ko sa pananaliksik

isa ring guro't manunulat na sinasatinig

ang kultura, at anumang ang masa'y hinihibik

magkasama sa grupong Kamalaysayan na hangad

Karilya'y isapuso, sa kasaysayan mamulat

sa tulong niya ay nakagawa ako ng aklat

libro kong Macario Sakay sa U.P. inilunsad

kayrami niyang pinamunuang organisasyon

at tagapagtaguyod din ng makataong layon

tulad ng Kamayan para sa Kalikasan Forum

na higit tatlong dekada na'y patuloy pa ngayon

kayrami niyang librong sinulat at nalathala

may tungkol sa kalikasan, may tungkol sa adhika

may kooperatiba, may kasaysayan ng bansa

may libro siya ng sariling tula't ibang paksa

marami pong salamat, maligayang kaarawan

mabuhay ka, Sir Ding Reyes, na aming kaibigan

mananatili kang patnubay ng Kamalaysayan

at di ka mawawala sa aming puso't isipan

- gregoriovbituinjr.05.10.2021

* kuha ang litrato sa paglulunsad ng aklat na "Macario Sakay: Bayani" ni Gregorio V. Bituin Jr. sa UP Manila noong sentenaryo ng pagbitay kay Macario Sakay, Setyembre 13, 2007; ang nasabing aklat ay inilathala ng Kamalaysayan

Ang papel ng papel

ANG PAPEL NG PAPEL

papel ang arbitrary ruling, pwedeng ibasura

ani Mang Kanor na namamanikluhod sa Tsina

di ba't papel din lang ang ipinanalong balota

sa halalan, balotang pwede ring maibasura?

kung papel lamang ang turing sa arbitrary ruling

na pwedeng kuyumusin at ibasura ng praning

ang pagkapanalo sa pagkapangulo'y ano rin?

di ba't balotang patunay ng panalo'y papel din?

panalong arbitrary ruling na ibabasura?

dahil papel tulad ng ipinanalong balota?

lukutin kaya ng masa't balota'y ibasura

upang maunawaan niyang di tanga ang masa

kung balewala ang papel, gayon din ang titulo

ng lupang pinag-aawayan ng kamag-anak mo

birth certificate at sedula'y papel ding totoo

papayag ka bang lamukusin lang ang mga ito?

ang soberanya ng bansa'y nakasulat sa papel

ang Konstitusyon ng bansa'y nakasulat sa papel

ang diploma mo ng pagtatapos ay nasa papel

pinanalong arbitrary ruling ay nasa papel

dahil lamang may utang na loob siya sa Tsina

ay binabalewala na niya ang soberanya

balintuna ang utak, dinadala na ang masa

upang sariling bansa'y gawing probinsya ng Tsina

ilang beses na ba niyang pinagsasabi iyan

baka managot pa siya sa atas na pagpaslang

ng walang due process sa ilang libong mamamayan

ngunit may ibang panahong singilin siya diyan

kayang mag-atas na karaniwang masa'y paslangin

sa ngalan ng War on Drugs ay kayraming pinatay din

subalit bahag ang buntot sa Tsina't pupurihin

kulang na lang ay lantaran niya itong sambahin

papel lang pala ang arbitrary ruling na ito

papel din lang ang balotang kanyang ipinanalo

subukan din kayang ibasura ng mga tao

upang mapalitan ito ng matinong gobyerno

na karapatang pantao'y talagang igagalang

na panlipunang hustisya'y makakamtan ng bayan

na maitatayo'y isang makataong lipunan

na mananagot ang may atas ng mga pagpaslang

- gregoriovbituinjr.