Wala mang like

WALA MANG LIKE

batayan ba ng kawalan ng kaibigan

ang isa, dalawa, o walang like sa pesbuk

kung pag-like nila ang isa nating batayan

kung di ka ba ni-like, ikaw ba'y malulugmok

mabuti't may payo si Pilosopo Tasyo

sa Kabanata Dalawampu't Lima, Noli

Me Tangere, pati rosas ay yumuyuko

sa hangin, kundi ito'y mababali, sabi

tanong pa ni Ibarra sa sinulat niyon

sa anyong baybayin o hiyeroglipiko

ani Tasyo, baka sunod na henerasyon

ang makakaunawa sa sulating ito

ang pesbuk ay repleksyon, di iyan ang buhay

kung walang mag-like, huwag sumakit ang loob

tula'y hilig, kahit dama mong tula'y tulay

sa masa, tuloy lang sa pagtulang marubdob

kaya wala mang mag-like sa katha kong tula

o walang kaibigan, di tayo iyakin

sakaling ako'y mababaon na sa lupa

ay baka doon lamang tula ko'y basahin

- gregoriovbituinjr.

03.13.2024

Pagkamatulain

PAGKAMATULAIN

isyu't pangyayari'y sinasariwa

dinaraan sa pagitan ng mangha

habang mga isda'y nakatingala

sa langit na lubos ng talinghaga

may saloobin kahit karaniwan

may saya't lumbay sa nadaraanan

sariwain ang mga nakaraan

baka may talinghagang matuklasan

akyatin man ang matarik na bundok

at bandila'y ititirik sa tuktok

tatanganan ng makata ang gulok

at baka may talinghagang maarok

langit ay tinitigang parang tuod

at diwa'y sa laot nagpatianod

kabundukan ay talagang sinuyod

upang mailarawan sa taludtod

- gregoriovbituinjr.

03.13.2024

* litrato mula sa app na Word Connect

Batang 3-anyos, nasagasaan, patay

BATANG 3-ANYOS, NASAGASAAN, PATAY

"CAVITE - Patay ang isang 3-taong gulang na batang babae makaraang masagasaan ng isang kotse nang hindi mapansin ng driver na naglalaro sa bandang unahan ng sasakyan kamakalawa ng gabi sa Harbour Homes, Brgy. Halang, bayan ng Naic, dito sa lalawigan. Hindi na naisalba pa ang buhay ng biktima na kinilala sa alyas na Len-Len, residente ng nasabing lugar. Sa imbestigasyon ng pulisya, alas-6 ng gabi nang maganap ang insidente." ~ ulat mula sa Pilipino Star Ngayon, Marso 10, 2024, pahina 10

nahan ang magulang ng batang iyon?

na nasagasaan ng kotse roon?

wala? nagpabaya? kaya humantong?

na ang bata'y madaanan ng gulong!

tsuper na walang malay ang may kaso

ngunit ina'y anong ginawa rito?

nasa tsismisan o nasa lababo?

iiyak ang nagpabayang totoo?

gabi na iyon, ayon sa balita

ngunit di pa pinauwi ang bata

tsuper nama'y di kita sa bintana

ng kotse ang batang kaawa-awa

kung ako ang ama, di maitanggi

na pagsisisi'y sadyang nasa huli

pabaya ba't sa barkada nawili?

kaya aksidenteng ito'y nangyari?

- gregoriovbituinjr.

03.13.2024

Pagkatha

PAGKATHA

“Poetry lifts the veil from the hidden beauty of the world, and makes familiar objects be as if they were not familiar.” ~ ayon sa makatang Percy Bysshe Shelley

maraming paksang karaniwan

na binabalewala lamang

di pansin bakit naririyan

ang plastik na palutang-lutang

ano bang meron sa tinidor

kung wala ang ka-partner nito

anong wala sa forever more

sa Raven ni Edgar Allan Poe

anong meron sa bulsang butas

kundi gunita ng kahapon

bakit lagi kang lumalampas

sa bahay mong yari sa karton

bakit ka ba nakikibaka

dahil ba mayroong pangarap

na lipunan para sa masa

nang maibsan ang dusa't hirap

taasnoo tayong titindig

at haharapin ang panganib

tutulain ang nakabikig

upang guminhawa ang dibdib

- gregoriovbituinjr.

03.12.2024

Pabahay at trabaho, hindi ChaCha

PABAHAY AT TRABAHO, HINDI CHACHA

kayganda't pinaghirapang sining
sa plakard na ina'y humihiyaw
doon ay talagang idinrowing
ang hiling nila't isinisigaw

payak na panawagan ng ina
at nakikinig ang kabataan
trabaho't pabahay, hindi ChaCha
dapat unahin para sa bayan

ChaCha ay kapritso lang ng trapo
na gustong mabago'y Konstitusyon
aariing sandaang porsyento
ng dayo ang lupa't term extension

trapo'y walang inisip sa bansa
kundi lumawig lamang ang hanay
ayaw gawin ang asam ng dukha
na trahaho muna at pabahay

trapo'y ChaCha ang nais sayawin
nang sa kapangyariha'y tumagal
binabalewala'y bayan natin
na inihuhulog sa imburnal

- gregoriovbituinjr.
03.12.2024

* litratong kuha ng makatang gala noong Araw ng Kababaihan 2024

Ang seasonal workers ay matuturing na regular na manggagawa, ayon sa SC

ANG SEASONAL WORKERS AY MATUTURING NA REGULAR NA MANGGAGAWA, AYON SA SC

Malayang salin ng ulat at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nais nating bigyang pansin ang balitang pinamagatang "SC: Seasonal workers can be deemed regular employees" na inulat at sinulat ng mamamahayag na si Jane Bautista ng Philippine Daily Inquirer, at nalathala nitong Pebrero 21, 2024 sa nasabing pahayagan.

Mababasa rin ang ulat sa kawing na: https://newsinfo.inquirer.net/1907511/sc-seasonal-workers-can-be-deemed-regular-employees

Subalit nais kong isalin sa wikang Filipino ang kanyang ulat upang mas manamnam pa natin kung bakit nga ba ang seasonal workers ay maaaring ituring na regular na empleyado. Narito ang malayang salin ng ulat:

Maaari bang ituring na regular na empleyadoang isang pana-panahong manggagawa?

Sinabi ng Korte Suprema, na nagdesisyon sa isang labor case noong 2009 na kinasasangkutan ng isang tinanggal na manggagawa sa plantasyon ng asukal sa isang asyenda sa Negros Occidental, na ang isang empleyado ay maaaring ituring na regular na manggagawa kung siya ay gumaganap ng trabaho o mga serbisyong "pana-panahon o seasonal” at nagtatrabaho nang higit sa isang panahon o season.

"Ang katotohanang ang isang empleyado ay malayang gawin ang kanilang mga serbisyo para sa iba ay hindi nagpapawalang-bisa sa regular na katayuan sa pagtatrabaho hangga't sila ay paulit-ulit na tinatanggap para sa parehong mga aktibidad at hindi lamang on at off para sa anumang solong yugto ng gawaing pang-agrikultura," ayon sa Korte Suprema sa isang desisyong ipinahayag noong Nobyembre 13, 2023, ngunit nai-post lamang sa website nito noong Pebrero 16, 2024.

Sisyemang ‘Pakyawan’ 

Sinabi ng korte na ang mabayaran sa ilalim ng isang sistemang “pakyawan” o task basis arrangement (kaayusang batay sa gawain) ay hindi magpapawalang-bisa sa regular na trabaho “hangga’t ang employer ay may karapatang gamitin ang kapangyarihan ng kontrol o pangangasiwa sa paggampan ng mga tungkulin ng isang empleyado, ito man ay talagang nagagampanan o hindi."

Ibinasura ng desisyon ng Korte Suprema ang petition for review on certiorari na inihain ng Hacienda San Isidro/Silos Farms at ng isang Rey Silos Llamado na hinahamon ang desisyon ng Court of Appeals (CA) noong 2013 na nagdeklara kay Helen Villarue bilang regular na empleyado ng plantasyon ng asukal at nag-utos ng pagbabayad ng kanyang back wages at separation pay.

Ang asawa ni Villarue na si Lucito ay pinangalanang respondent sa petisyon.

Noong 2009, nagsampa ng magkahiwalay na reklamo ang mga Villarue sa National Labor Relations Commission (NLRC) para sa illegal dismissal, underpayment ng sahod, at pagbabayad ng service incentive leave pay at attorney’s fees.

Noong 2011, nagpasya ang labor arbiter na ang pagpapaalis kay Lucito ay para sa isang "makatarungang dahilan ngunit walang angkop na proseso (just cause but without due process)" at inutusan ang Silos Farm at si Silos na magbayad ng P5,000 para sa nominal damages. Si Helen naman ay napag-alamang regular na empleyado at idineklara itong legal na tinanggal.

Nagsampa naman ang mga petitioner ng isang memorandum of partial appeal sa NLRC, na pumanig sa kanila at binago ang desisyon ng labor arbiter—na si Lucito ay nabigyan ng due process noong siya ay tinanggal at si Helen ay hindi isang empleyado ng asyenda.

Iniutos din ng NLRC na kanselahin ang P5,000 award para sa nominal damages.

'Kapangyarihan ng kontrol'

Naghain ang mga Villarue ng motion for reconsideration, na pinagbigyan ng NLRC noong 2012 at nagresulta sa pagbabalik ng inisyal na desisyon ng labor arbiter. Nagdesisyon ang NLRC na ang mag-asawa ay iligal na tinanggal at inutusan ang mga petitioner na bayaran sila ng kabuuang P481,035.23 para sa separation pay, back wages, wage differential, 13th month pay at attorney’s fees.

Ito ang nag-udyok sa mga petitioner na iangat ang kaso sa CA, na sa una ay nagpasya na "Nabigo si Helen na patunayan ang pagkakaroon ng lahat ng mga elemento upang matiyak ang relasyon ng employer-empleyado sa pagitan niya at ng mga petitioner, partikular na ang mahalagang elemento ng kapangyarihan ng kontrol."

Gayunpaman, sa paghahain ng mosyon para sa muling pagsasaalang-alang noong 2013, binawi ng CA ang dati nitong desisyon at pinagtibay ang mga desisyon ng labor arbiter at ng NLRC na si Helen ay isang regular na empleyado ng mga petitioner batay sa Article 280 (ngayon 295) ng Labor Code.

Palagiang kinukuhang magtrabaho

Sinabi ng CA na itinuring nito na kaswal na empleyado si Helen "ngunit maaaring ituring na isang regular na empleyado dahil sa pagbibigay ng serbisyong hindi bababa sa isang taon, na patuloy na tinatanggap sa trabaho hanggang sa pagkatanggal sa kanya."

Binanggit ng CA ang ikalawang talata ng Artikulo 295 ng Labor Code na nagsasaad na “ang sinumang empleyado na nakapagbigay ng serbisyong hindi bababa sa isang taon, kung ang naturang serbisyo ay tuluy-tuloy o putol-potol, ay dapat ituring na isang regular na empleyado na may kinalaman sa aktibidad kung saan siya ay nagtatrabaho at ang kanyang trabaho ay magpapatuloy habang umiiral ang ganoong aktibidad.”

Sa petisyon nito sa mataas na tribunal, nangatuwiran ang mga amo na si Helen ay “bahagyang nagtrabaho sa asyenda sa batayang pakyawan,” at wala silang anumang kontrol sa paraan ng kanyang pagtatrabaho.

Idinagdag nila na si Helen ay malayang magtrabaho saanman, na binanggit na siya ay paulit-ulit na kinukuha, na nagbibilang ng "patdan" (maliit na pinagputulan ng tubo) at namamahala't nagpapatakbo rin ang sarili niyang tindahang sari-sari.

Ngunit dahil napag-alaman ng labor arbiter, ng NLRC at ng CA na si Helen ay isang regular na empleyado ng mga petitioner, sinabi ng Korte Suprema na itinuring nito ang desisyon nang may paggalang at pinal.

Gayunpaman, itinuwid ng mataas na hukuman ang katwiran ng CA sa pagtungo sa konklusyon na si Helen ay isang regular na empleyado, na nagsasabi na ito ay "mali" para sa CA na ikategorya siya bilang kaswal na empleyado sa pamamagitan ng paglalapat ng ikalawang talata ng Artikulo 295 ng Labor Code.

Ayon sa Korte Suprema, dapat ang batayan ay ang eksepsiyon na nakasulat sa unang talata ng batas na iyon, na nagsasaad na ang mga hindi sakop ng regular na trabaho ay ang mga pana-panahong manggagawa lamang na ang trabaho ay "para sa durasyon ng panahon o season."

"Kaya, ang mga pana-panahong empleyado na nagtatrabaho nang higit sa isang panahon sa trabaho o serbisyo na pana-panahong ginagawa nila ay hindi na nasa ilalim ng eksepsiyon sa unang talata, subalit nasa ilalim ng pangkalahatang tuntunin ng regular na pagtatrabaho," sabi nito.

Binanggit ng mataas na hukuman na habang ang mga manggagawang bukid sa pangkalahatan ay nasa ilalim ng kahulugan ng mga pana-panahong empleyado, palagi nitong pinanghahawakan na ang mga pana-panahong empleyado ay maaaring ituring na mga regular na empleyado.

“Paulit-ulit na kinukuhang magtrabaho [si Helen] para sa parehong mga aktibidad, ibig sabihin, pagtatanim ng tubo, pagbibilang ng patdan, atbp. Kaya naman, kung malaya siyang ibigay ang kanyang mga serbisyo sa ibang mga may-ari ng sakahan ay walang kaugnayan dito. Ang katotohanan na siya ay nagpapanatili ng isang sari-sari store ay hindi rin mahalaga at hindi tugma sa kanyang regular na katayuan sa pagtatrabaho sa mga petitioner," sabi nito. INQ

MANGGAGAWANG REGULAR SI HELEN

paulit-ulit kinukuhang magtrabaho

si Helen, isang pana-panahong obrero

ibig sabihin, pag tag-ani na ng tubo

pinakikinabangan ang kanyang serbisyo

kada tag-ani, manggagawa'y nakahanda

at nagtatrabaho nang walang patumangga

lalo't higit isang taon nang ginagawa

dapat turing na'y regular na manggagawa

ang balita pag inaral mo'y lumilitaw

ang sinabi ng Korte na sadyang kaylinaw

regular ang nagtatrabahong araw-araw

nang higit isang taon, ito ma'y may laktaw

regular ang manggagawang pana-panahon

tuloy-tuloy o putol-putol pa man iyon

pag-aralang tunay ang nasabing desisyon

ng Korte Suprema't baka magamit ngayon

03.12.2024

Tarang magkape

TARANG MAGKAPE

tarang magkape ngayong gabi

sa isang katoto ay sabi

habang narito't nawiwili

sa mga kwentong namumuni

magpalitan ng kuro-kuro

katulad nitong ChaCha't sweldo

kumusta ang mga obrero

na kontraktwal pa rin ang isyu

tarang magkape at mag-usap

ng lipunang pinapangarap

paano ginhawa'y malasap

ng kapwa natin mahihirap

tarang magkape, kaibigan

habang tayo'y nagkukwentuhan

ng nasa diwa't kalooban

at sa problema'y kalutasan

- gregoriovbituinjr.

03.11.2024

"Karahasan, Wakasan!" ~ Oriang

"KARAHASAN, WAKASAN!" - ORIANG

"Karahasan, Wakasan!" ang panawagan ng Oriang
sa plakard na bitbit ay malinaw na makikita
ito'y mensaheng sa puso't diwa'y dapat malinang
nang karapata'y maipaglaban natin at nila

sadyang dapat wakasan ang anumang pandarahas
sa kababaihang kalarawan ng ating nanay
kaya dapat matayo ang isang lipunang patas
nagpapakatao't palakad ay sistemang pantay

iyon ay napapanahong mensaheng hindi kapos
kundi pangungusap na palaban, tagos sa diwa
na nananawagang tapusin ang pambubusabos
sa kababaihan, sa bata, dukha't manggagawa

mensahe iyong taaskamao nating yakapin
patuloy na mag-organisa, masa'y pakilusin

- gregoriovbituinjr.
03.10.2024

* litratong kuha ng makatang gala sa Araw ng Kababaihan, Marso 8, 2024, sa Morayta, Maynila

Tulad ng ligaw na halaman

TULAD NG LIGAW NA HALAMAN

saanman mapadpad ang tibak na tulad ko

parang ligaw na halaman, tutubo ako

itatanim ko ang binhi ng sosyalismo

sa matabang lupa'y patutubuin ito

nais kong lipunang makatao'y malikha

habang nililipol bawat damong kuhila

sasagipin ang mga inang lumuluha

na mahal na anak ay in-EJK sadya

oorganisahin ang kapwa mahihirap

upang maitayo ang lipunang pangarap

lipunang ang lahat ng tao'y nagsisikap

nagpapakatao't sa kapwa'y mapaglingap

ganito mangusap ang tibak na Spartan

di dungo, masa'y tinuturuang lumaban

para sa kinabukasan at karapatan

upang makamit ang hustisyang panlipunan

- gregoriovbituinjr.

03.10.2024

Ulat: Pagkitil ng buhay

ULAT: PAGKITIL NG BUHAY

dalawang magkatabing ulat ang natunghay

sa di pa panahong pagkawala ng buhay

edad siyam, ni-rape/slay ng kapitbahay

may nagbigti sa puno at nagpakamatay

nakitang patay ang isang batang babae

puno ng pasa, panggagahasa'y posible

sa isang compound, isang lalaki'y nagbigti

baka doon pa ang trabaho ng lalaki

may foul play o sadyang nagbigti? aking tanong

dapat imbestigahan, sinong isusuplong?

marahil ay pinaslang ng sa droga'y lulong

ang batang babae, hustisya ay isulong!

nawa'y magkaroon ito ng kalutasan

upang damhin ng pamilya'y kapanatagan

- gregoriovbituinjr.

03.10.2024

* ulat mula sa pahayagang Pang-Masa, Marso 9, 2024, p.2

3 endangered species, nasagip sa Quezon

3 ENDANGERED SPECIES, NASAGIP SA QUEZON

mabuti't nasagip ang tatlong endangered species

nakitang pawikan sa aplaya ng Tayabas Bay

olive ridley sea turtle sa Barangay Dalahican

ang Eastern Grass Owl sa Awasan, Tabang, Tagkawayan

endangered species dahil sila na'y nanganganib

mawala dahil kaunti na lang sila sa liblib

ang extinction nila'y baka di na natin malirip

mabuti't ngayon pa lang, ispesyi nila'y nasagip

nasabing pawikan ay may tatlumpung kilong bigat

pagong ay animnapu't walong sentimetrong sukat

ang kuwago naman sa Sitio Awasan nasipat

ngayo'y ibinalik sa natural nilang habitat

maraming salamat sa nakasagip sa kanila

ibig sabihin, daigdig pa rin ay may pag-asa

- gregoriovbituinjr.

03.10.2024

* balita mula sa pahayagang Pilipino Star Ngayon, Marso 9, 2024, pahina 9

Sahod ng manggagawa, itaas! Sahod ng SSS executives, bawasan! Ibahagi sa manggagawa!

SAHOD NG MANGGAGAWA, ITAAS! SAHOD NG SSS EXECUTIVES, BAWASAN! IBAHAGI SA MANGGAGAWA!

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Sa loob ng pabrika o anumang pagawaan, ang usapin ay sahod versus tubo. Pag itinaas ang sahod ng manggagawa, mababawasan ang tubo. Kaya binabarat ang sahod ng manggagawa, dahil upang hindi mabawasan ang tubo, pati na ang kinikita ng mga malalaking negosyante o mga matataas na namumuno sa isang kumpanya o ehekutibo.

Pag nanawagang itaas ang sahod ng manggagawa, umaangal ang mga employer na maaapektuhan sila. At madalas iniuugnay ito sa pagtaas ng presyo ng bilihin. Pag tumaas daw ang sahod ng manggagawa, magmamahal din daw ang pangunahing bilihin. Kaya ayaw itong itaas. Kinakailangan pa ng mga manggagawa na ipaglaban na itaas ang kanilang sahod.

Subalit pag tumaas ang kinikita ng mga kapitalista, negosyante, o pinuno ng mga ehekutibo, hindi nila sinasabing magmamahal ang presyo ng mga bilihin.

Ang manggagawa sa NCR ay may minimum wage na P610.00 kada araw, at sa isang buwan ay P610 x 26 days = P15,860. Sa loob ng isang taon, ito ay P15,860 x 12 = P190,320.

Nagsaliksik tayo ng mga sahod o kinikita ng mga negosyante, kapitalista, o ehekutibo ng isang kumpanya. Nasaliksik natin ang sa SSS, kaya ito ang binigyang-pansin natin sa artikulong ito.

Gayunman, ang trabaho bang walong oras ng manggagawa ay hindi maipapantay sa trabahong walong oras ng mga ehekutibo ng SSS? Natatandaan ko, may panawagan noon na ipantay sa sahod ng manggagawa ang sahod ng mga lingkod bayan. Alam nating magkaiba ang sistema sa gobyerno kumpara sa kumpanya. Subalit sa punto na parehong nagtatrabaho ng walong oras ang manggagawa at taong gobyerno, tulad ng taga-SSS, na bibigyang halimbawa natin dito, bakit mas mataas ang sahod ng taga-SSS kumpara sa isang regular na manggagawang tumatanggap ng minimum wage? Naaapektuhan ba talaga ng dagdag-sweldo ang presyo ng bilihin?

Tingnan natin ang monthly salary ng mga SSS officials, na nasa kawing na: https://www.sss.gov.ph/sss/DownloadContent?fileName=SSSCOMPACKDEC16_final.pdf

Ang buwang sahod at alawans sa isang buwan ng Branch Head / Department Head/Asst. Branch Head ay P50,919.00 at sa isang taon ay 611,028.00. May benepisyo kada taon ay P152,738.00. Sumatotal ay P763,766.00. Meron pa silang Provident fund na ibig sabihin ay employer share na 40% ng monthly salary, na P16,347.60.

Sa sumunod na kolum, ang sahod at alawans ng isang Branch Head/ Department Head ay P72,098.00 kada buwan, at sa isang taon ay P865,176.00. May dagdag benepisyo pa kada taon na P192,346.00. Sumatotal ay P1,336,744.00. Dagdag pa ang  Provident fund na P24,269.20,

Ang buwanang sahod at alawas naman ng Asst. Vice President ay P91,028.00, at kada taon ay P1,092,336.00. May dagdag benepisyo pa ito kada taon na P231,256.00. Sumatotal ay P1,323,592.00.

Nariyan din ang buwanang sahod, alawans at mga dagdag benepisyo ng Vice President, Senior Vice President, at President and CEO.

Subalit sa taas ng kanilang sinasahod, wala tayong narinig na pag tumaas ang kanilang sahod ay tataas din ang presyo ng mga bilihin! Naapektuhan ba ang bilihin nang tumaas ang sahod ng mga taga-SSS? Hindi, di ba?

Subalit pagdating sa karaniwang manggagawa, tumaas lang ng isangdaang piso ay sasabihin agad na magtataasan ang presyo ng mga bilihin. Sahod at presyo ba talaga ang magkatambal o magkatunggali, kaya sigaw natin: Sahod itaas, Presyo ibaba?

Ibig sabihin, hindi talaga sahod at presyo ang magkatambal o magkatunggali. Pagkat sa loob ng pabrika, sahod at tubo ang talagang magkatunggali. Pag tumaas ang sahod, maapektuhan at bababa ang tubo. Kaya ayaw itaas ang sahod, upang hindi maapektuhan at mabawasan ang tubo ng kapitalista.

Pagkumparahin natin ito sa minimum wage na natatanggap ng isang regular na manggagawa:

Buwanang sahod ng manggagawa: P15,860

Buwanang sahod at alawans ng taga-SSS: P50,919.00

Taunang kita ng manggagawa: P190,320

Taunang sahod, alawans at benepisyo ng taga-SSS: P763,766.00

Hindi tayo umaangal na higit triple ang kinikita ng taga-SSS kaysa karaniwang manggagawa, dahil hindi naman tumataas ang presyo ng bilihin, subalit umaangal sila pag taasan lang ng P100 ang minimum wage ng manggagawa, at sasabihing tataas ang presyo ng bilihin pag tumaas ang sahod ng manggagawa. 

Sinubukan ko gawan ng tula ang usaping ito:

USAPING SAHOD NG MANGGAGAWA'T EHEKUTIBO

mahal ang benepisyo't sweldo ng taga-gobyerno

subalit presyo ng bilihin ay di apektado

gayong taasan lang ng sandaang piso ang sweldo

ng obrero, bilihin na'y magmamahal ang presyo

dito pa lang ay ating masusuring binobola

talaga tayo ng mambobolang kapitalista

di itataas ang sahod ng manggagawa nila

basta tumubo ng tumubo, kumita't kumita

panahon nang itaas ang sahod ng manggagawa

upang sadyang umunlad ang ekonomya ng bansa

sahod ng mga taga-gobyerno yaong ibaba

kung nais na ekonomya'y paunlarin ngang sadya

kongkretong pagsusuri sa kongkretong kalagayan

sa artikulo't tulang ito'y ating salalayan

03.09.2024

Mga pinaghalawan:

https://www.rappler.com/business/sss-executives-salaries-double-2022-coa-report/#:~:text=MANILA%2C%20Philippines%20%E2%80%93%20Top%20executives%20of,on%20Audit%20(COA)%20report.

https://www.sss.gov.ph/sss/DownloadContent?fileName=SSSCOMPACKDEC16_final.pdf

https://digido.ph/articles/minimum-wage-in-the-philippines#:~:text=Basic%20salary%20in%20the%20Philippines%202024%20%3D%20%E2%82%B113%2C000%20for%20the%20month&text=The%20total%20amount%20of%20deductible,to%20earn%20once%20per%20month. 

Ang salin ng lobo

ANG SALIN NG LOBO

sa wikang Filipino

sinasalin ang lobo

na wolf o balloon dito

naunawa ba ito

"The wicked wolf" ang salin

ay "Ang masamang lobo"

tanong naman sa krosword

ay "Balloon sa Tagalog"

di tayo nalilito

sa wikang Filipino

ngunit ang mungkahi ko

wolf ay di dapat lobo

pabulang kakathain

ko'y "The Wolf and the Balloon"

na salin ko'y ganito:

"Ang Lobo at ang Lobo"

ang balloon na ang lobo

marahil wolf ay wolpo

upang maiba ito

pag sinalin ng dayo

- gregoriovbituinjr.

03.09.2024

* palaisipan mula sa pahayagang Pang-Masa, Marso 9, 2024, p.7

* aklat na "The Wicked Wolf" na may salin na "Ang Masamang Lobo"

Usapang wika: Sinong nagtalaga? Sinong itinalaga?

USAPANG WIKA: SINONG NAGTALAGA? SINONG ITINALAGA?

headline ito ngayon sa pahayagang Philippine Star:

"Rody named Quiboloy group property administrator"

tanong: sinong nagtalaga, sinong itinalaga?

si Rody ba ang nagtalaga kay Quiboloy?

o si Rody ang itinalagang mamahala

bilang administrador ng pag-aari ni Quiboloy?

nakakalito sa unang tingin

pagkat may dalawang kahulugan

alin sa dalawa ang iyong uunawain

dapat ang balita muna'y iyong basahin

upang maunawa ang talagang ibig sabihin

mas madaling maunawa at direkta ang kahulugan

ng ulat sa pahayagang Pilipino Star Ngayon

"Digong, pangangasiwaan, ari-arian ni Quiboloy"

sa Pinoy, madaling maunawa ang sariling wika

walang paligoy-ligoy, diretsahang mauunawa

- gregoriovbituinjr.

03.09.2024

Pagdalo sa pagkilos ng kababaihan

PAGDALO SA PAGKILOS NG KABABAIHAN

mula España ay nagmartsa papuntang Mendiola

ang kababaihan ngunit hinarang sa Morayta

ang mga nagmartsa ng dalawang trak ng pulisya

magkabila kaya doon na sila nagprograma

"Labanan ang Cha-Cha ng mga Trapo at Dayuhan!"

"Kilos Kababaihan, Labanan ang Kagutuman,

Kalamidad at Karahasan!" anong katugunan

nitong pamahalaan sa kanilang panawagan?

O, kababaihan, kami'y nagpupugay sa inyo

kayong nabubuhay na kalahati nitong mundo

tara, magkaisa't kumilos sa maraming isyu

at matinding labanan ang Cha-Cha ng trapo't dayo

may iba pang plakard at panawagang namataan:

"Makababae at makataong pamahalaan

Hindi gobyerno nitong mga trapo at dayuhan"

"Hustisyang panlipunan, hindi Cha-Cha ng iilan!"

panawagang kung isasaloob at maninilay

ay kikilos tayo at patitibayin ang hanay

sa kababaihan, taas-kamaong pagpupugay!

tuloy ang ating laban! mabuhay kayo! Mabuhay!

- gregoriovbituinjr.

03.08.2024

Tutungo ba ako sa rali ng kababaihan?

TUTUNGO BA AKO SA RALI NG KABABAIHAN?

tutungo kaya ako sa rali ng mga babae

sa Araw ng Kababaihan, gayong ako'y lalaki

baka ma-out of place ako roon, anong aking silbi

subalit maganda ring pumunta kung hanap ko'y rali

marahil ay kumuha ng ulat para sa Taliba

ng Maralita, na pahayagan ng mga dalita

iyon ang headline sa Taliba na dapat ibalita

ah, iyon nga marahil, kaya ako'y pupunta na nga

itutula ko ang mga isyu ng kababaihan

na kanilang ilalatag sa pagmartsa sa lansangan

ang tulad ko'y di dapat mawala sa raling anuman

lalo't maraming maralita'y pawang kababaihan

pasya ko ngayon ay magtungo sa nasabing pagkilos

upang ipakita ang aking pakikiisang lubos

- gregoriovbituinjr.

03.08.2024

Isang beses na pagtanggi

ISANG BESES NA PAGTANGGI

ako'y tinanggihan ng isang beses

sa munting kahilingang aking bitbit

aba'y sadyang di na ako umulit

baka sabihan pang ako'y makulit

ang dama ko'y nanliit, napahiya

animo'y isang sisiw na nabasa

parang prinsipyo'y dinurog, piniga

kaya di ko na inulit ang sadya

kung ayaw mo, huwag mo, sabi na lang

pag tumangging isang beses, hayaan

ibig sabihin, siya na'y iwanan

at talagang ayaw sa iyo niyan

ilan lang iyan sa naranasan ko

sa isang tila sikat na totoo

ang mamalimos ng awa'y ayoko

kaya kung ayaw mo, aba'y huwag mo

ngumiti naman siya nang tumanggi

gayunman, nasabi lang sa sarili

ayaw sa akin kaya walang paki

aba'y di na ako uulit, pare

- gregoriovbituinjr.

03.08.2024

Pagninilay sa madaling araw

PAGNINILAY SA MADALING ARAW

di ako kayod-kalabaw para lang magkakotse

para sabihin sa ibang ako'y may sinasabi

at magmukhang kapitalistang suot ay disente

habang niyuyurakan ang dangal ng masang api

ayokong matulad sa kuhila't makasarili

na tinutubo lang ang iniisip araw-gabi

na ninenegosyo ang dapat tapat na pagsilbi

sa bayan, subalit sa gawa'y tiwali't salbahe

hayaan akong maging prinsipyadong aktibista

na ginagawa ko na nang higit tatlong dekada

na pinaglalaban ang kaginhawahan ng masa

na lipunang makatao'y asam maitayo na

di ako manghihiram sa salapi ng respeto

wala sa marangyang kotse ang aking pagkatao

wala sa bara ng ginto at milyon-milyong piso

patuloy akong makikibaka nang taas-noo

- gregoriovbituinjr.

03.08.2024

Sanggol, binalibag ng amang adik, patay

SANGGOL, BINALIBAG NG AMANG ADIK, PATAY

"Kalunos-lunos ang sinapit na kamatayan ng 8 buwang sanggol na babae matapos ihambalos sa sementong sahig ng ama nito na umano'y lulong sa alak at droga sa Bansalan, Davao del Sur noong Sabado ng gabi."

"Sa inisyal na imbestigasyon ng pulisya, lasing na umuwi ng kanilang tahanan ang suspek sa Brgy. Tagaytay at agad na inaway umano nito ang kanyang misis."

"Narinig pa ng mga kapitbahay ang kalabugan at pagsigaw ng saklolo ng ginang at kasunod nito ay inagaw ng mister sa misis ang 8-buwang sanggol na buhat-buhat nito. Ilang saglit pa ay inihambalos sa sahig na semento ng suspek ang sanggol bunsod upang masawi ang munting anghel sa insidente."

"Nasakote naman ng mga nagrespondeng operatiba ng pulisya ang nasabing ama na bukod sa lasenggero ay kilala umanong drug user sa kanilang lugar." ~ ulat mula sa pahayagang Pilipino Star Ngayon, Pebrero 12, 2024, headline sa pahina 1 at ulat sa pahina 9

karumal-dumal ang sinapit ng kawawang sanggol

sa kanyang ama na dapat sana'y tagapagtanggol

inihampas siya sa sahig ng amang naulol

sa kanyang pagkamatay, talaga kang hahagulgol

amang lasenggo, walang trabaho, durugista pa

bakit ganito'y sinapit, kawawa'y anak niya

tangi nating mahihiling ay hustisya! Hustisya!

sa sanggol na babaeng nasawing napakaaga

ah, bakit ba may mga ganitong klase ng tatay

di ako hukom, subalit sa kanya'y nababagay

ang di lang makulong, kundi parusahan ng bitay

ang ganyang pangyayari'y nakagagalit na tunay

masakit man ang balita, kailangang basahin

lalo na't di katanggap-tanggap ang gayong gawain

parusahan ang amang adik sa nagawang krimen

at ang kawawang biktima, sana hustisya'y kamtin

- gregoriovbituinjr.

03.07.2024

Una-una lang

UNA-UNA LANG

namatay ang aktor na si Ronaldo Valdez

at ngayon, Jaclyn Jose, beteranang aktres

may katoto rin akong sa mundo'y umalis

sa makatang nawala, lungkot ko nga'y labis

wala akong sa kanila'y maiaalay

kundi pasasalamat at pakikiramay

sa maraming papel na binigyan ng buhay

dama man natin sa kalooban ay lumbay

nauna na kayo patungo sa bituin

sa langit na kumukutitap kung tanawin

kung ako'y nauna, baka di bigyang pansin

ni aking mga tula'y baka di bigkasin

una-una lang iyan, hindi ba, pare ko

sa mga nauna, pagpupugay sa inyo

habang kami'y nakikibaka pang totoo

upang itayo ang lipunang makatao

- gregoriovbituinjr.

03.07.2024

TAGAS, TAGIS, TAGOS

TAGAS, TAGIS, TAGOS

sa palaisipan ay napatda

sa isasagot ba'y anong tama

sa posibilidad na kataga

na tatlong nakikitang salita

ito ang TAGAS, TAGIS, at TAGOS

tanong ay alamin munang lubos

iisang titik na lang ang kapos

palaisipan na'y matatapos

sa sarang gripo pag may lumabas

tiyak na isasagot mo'y TAGAS

TAGIS naman sa labanang patas

o kaya'y madugo't mararahas

TAGOS pag niregla ang babae

o kaya punglo'y TAGOS sa tangke

ganitong pag-usisa'y may silbi

nang krosword ay masagutan dini

sa PABABA nama'y KA, KI, at KO

KA ay ikaw, KI ay KAY, KI Pedro

KNOCKOUT naman o AKIN itong KO

at ang krosword na'y makukumpleto

- gregoriovbituinjr.

03.07.2024

* ang krosword ay mula sa pahayagang Abante, Marso 7, 2024, pahina 10

Sa pagkain

SA PAGKAIN

kalahating isda, hahatiin sa apat

isa'y pang-almusal, isa'y pananghalian

isa'y pangmeryenda, at isa'y panghapunan

maraming kanin at talbos, kaunting ulam

ang ganito'y nakabubusog ba talaga?

di naman pulos kanin, pagkat may talbos pa

ng kamote, kangkong, sili, o ampalaya

walang karne, isda't gulay lang ay ayos na

ganyan lang ako kung magtipid sa pagkain

walang manok, baka o karneng mamahalin

walang baboy na umiihi sa pagkain

at inihian ay kakainin niya rin

di ko problema sa isda ang kanyang tinik

pagkat problema sa isda ay microplastic

na kinakain nito't sa tiyan sumiksik

lalo't dagat ay puno ng basurang plastik

magtanim-tanim sa paso ng mga gulay

iyan ang bilin noon sa akin ni nanay

pagkat mahalaga'y ang kalusugang taglay

masasabi ko'y maraming salamat, Inay!

- gregoriovbituinjr.

03.07.2024

Headline: Patay

HEADLINE: PATAY

pulos patay ang mga headline sa dyaryo

dalawang tinedyer, tinortyur, pinatay

mag-asawang senior, namatay sa sunog

dump truck bumaliktad, tatlo ang nautas

sa Japan, mayroon daw iniwang bangkay

wala na yatang balitang maganda

na nahe-headline naman sa tuwina

maliban pag nananalo si Pacquiao

sa kanyang laban ay headline talaga

subalit ngayon, iyon ay wala na

pulos patay ang nasa pahayagan

tila iyon ang kinakailangan

o marahil ay natataon lamang

na mahalagang iulat sa bayan

- gregoriovbituinjr.

03.07.2024

* litrato mula sa pahayagang Pang-Masa, Marso 7, 2024

Tungkulin

TUNGKULIN

isusulat ko pa rin ang kalagayan ng dukha

sa ulat, sanaysay, dagli, maikling kwento't tula

bibigkasin ko sa rali ang tulang makakatha

bilang munti kong ambag sa pagmumulat sa madla

hanggang ngayon ay pinag-aaralan ang lipunan

at maraming isyung tumatama sa sambayanan

kongkretong pagsusuri sa kongkretong kalagayan

upang sa isyu'y mabatid ang wastong kalutasan

oo, simple lang akong manunula, yano, payak

pasya ko'y kumampi sa inaapi't hinahamak

sa winalan ng tinig at gumagapang sa lusak

asam na lipunang makatao ang tinatahak

nawa'y magampanan kong husay ang gintong tungkulin

na tungo sa lipunang asam, ang masa'y mulatin

- gregoriovbituinjr.

03.07.2024

Pangarap

PANGARAP

Ano nga ba ang tinatawag na pangarap?

Ang magkaroon ng kotse sa hinaharap?

Ang biglaan kang yumaman sa isang iglap?

Ang guminhawa ang tulad nating mahirap?

Ang mga pulitiko'y di na mapagpanggap?

O ito'y produkto ng ating pagsisikap?

Sa simple, sa pag-aaral ay makatapos

Habang nilalabanan ang pambubusabos

Ng mga dayuhan at kababayang bastos

Sa munting sabi, makaipon ng panggastos

Nang sa hinaharap ay mayroong panustos

At kamtin ng masa'y kaginhawaang lubos

Pangarap ko'y isang lipunang makatao

Na itatayo ng dukha't uring obrero

Pangarap ko'y di pansarili, di pang-ako

Kundi pambayan, pandaigdigan, pangmundo

Ibagsak ang mapang-aping kapitalismo

Tungo sa lipunang walang lamangan dito

- gregoriovbituinjr.

03.06.2024

Paano ka naging mahirap?

PAANO KA NAGING MAHIRAP?

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Madalas, natatawa tayo sa katotohanan. Minsan, akala natin ay patawa ang katotohanan. Marahil, dahil masakit mabatid ang katotohanan.

Nang dinaan sa comic strip ang katotohanan, tayo na'y napapangiti. Tila ba binabalewala natin ang katotohanan, at marahil ay ayaw pag-usapan ng malaliman upang mabigyan ito ng kalutasan.

Makikita iyon sa isang comic strip kung saan nag-uusap ang dalawang taong namamalimos.

Tanong ng una: "Paano ka naging mahirap?"

Sagot naman ng ikalawa: "Panay ang boto ko sa kawatan."

Makikita ang patawang iyon sa kawing na: https://www.facebook.com/photo/?fbid=126166650170427&set=a.126053383515087&notif_id=1709045271239604&notif_t=feedback_reaction_generic&ref=notif

Napakapayak lang ng kasagutan. Kaya siya mahirap ay dahil panay ang boto niya sa kawatan. Maiisip tuloy natin ang mga pulitiko sa kasalukuyan na pulos pangako lamang, subalit madalas napapako. Mga trapong namimigay ng ayuda para maiboto sa halalan. Mga mayayamang tumutuntong lang sa iskwater o sa mga mapuputik na lugar ng dukha dahil sa kampanyahan, at matapos manalo ay hindi na nila ito binabalikan.

Boto lang ang habol ng mga pulitiko sa mga dukha. Iyan ang katotohanan. Dahil silang mga maralita ay malaki ang bilang. Sila ang madalas nating marinig na nakakatanggap daw ng limang daang piso kapalit ng boto. Silang ipinagpapalit sa limang daang piso ang tatlong taon na pagdurusa, o marahil anim na taon, mairaos lang ang ilang araw na pangkain ng pamilya, lalo na ng mga anak.

Bakit nga ba sila mahirap? Bumoto daw kasi sa kawatan. Anong dapat gawin? Huwag nang bumoto sa kawatan. Paano mangyayari iyon kung lagi silang binibigyan ng ayuda ng sinasabi nilang kawatan?

May kinatha akong kwento noon na pinamagatang "Ang Ugat ng Kahirapan" na ang pambungad ay ganito: 

"Noong ika-19 dantaon, nag-usap-usap ang mga kilalang tao sa lipunan upang talakayin kung ano ang ugat ng kahirapan. Ito’y dahil na rin sa pagkairita nila sa mga nakikitang pagala-galang pulubi at mga tambay sa lansangan, at ito’y masakit sa kanilang mga mata. Pag nalaman nila ang ugat ng kahirapan ay baka mahanapan nila ito ng lunas."

"Ang sabi ng isang mayamang negosyante, ang kahirapan ay dahil sa katamaran."

"Ayon naman sa isang mataas na pinuno ng isang relihiyon, naghihirap ang mga tao dahil ito ang parusa sa kanila ng Maykapal."

"Ang sabi naman ng isang guro sa isang kilalang pamantasan, kaya naghihirap ang marami ay dahil sa kamangmangan."

"Ayon naman sa hari, iyan na kasi ang kanilang kapalaran."

"Ang sabi naman ng isang mataas na opisyal ng pamahalaan, populasyon ang dahilan ng kahirapan."

"Ngunit lahat sila ay hindi magkasundo kung ano talaga ang ugat ng kahirapan. Kaya nagpasya silang magbuo ng komite para magsaliksik. Nagpunta sila sa iba’t ibang lupain upang hanapin at malaman ang kasagutan. Hanggang may nakapagsabi sa kanila na may isang mabuting taong nakaaalam ng ugat ng kahirapan at ano ang lunas dito. Kaya’t dagli nilang pinuntahan ang naturang tao. Paalis na ang taong iyon upang pumunta sa isang napakahalagang pagpupulong nang kanilang maabutan at abalahin. Agad namang nagpaunlak ang taong nasabi."

Sa kwento, may limang tinukoy na dahilan ng kahirapan - katamaran, parusa ng Maykapal, kamangmangan, kapalaran, at populasyon. At sa ngayon marahil ay maidaragdag natin bilang pang-anim ang pagboto sa kawatan kaya naghihirap ang tao. Mali ang kanilang ibinoto. Hindi nila kauri. Silang mga maralita ay bumoto ng mayayaman, masalapi, at makapangyarihan sa lipunan. Silang mga isda ay bumoto ng mga lawin upang mamuno sa kanila.

Hindi nila ibinoto ang mga kandidato nilang kauri, tulad ng manggagawa, maralita, vendor, driver, at kapwa nila mahihirap. Silang mga isda ay dapat bumoto sa kapwa nila isda upang pamunuan sila, dahil alam ng kapwa nila isda ang kanilang mga suliranin. Hindi tulad ng mga lawin o agila na binoto ng mga isda na walang alam sa pamumuhay at kalagayan ng kapwa nila isda.

PAANO KA NAGING MAHIRAP?

"Paano ka ba naging mahirap?"

ang tanong ng isang kaibigan

na tulad niya, hanap ay lingap

"Panay ang boto ko sa kawatan."

dahil komik istrip lamang iyon

ay natatawa tayo sa sagot

gaano katotoo ang tugon

ngiti nati'y wala na't bantulot

katotohanan ang kanyang sambit

na buto natin ay manginginig

pagkat sa kalooba'y masakit

pagkat dukha'y winalan ng tinig

kung isda ang mga maralita

at mga pulitiko'y agila

isda ba'y binoboto ng isda

o binoto'y di kauri nila

pag-isipan natin ng malalim

ang komiks na iyon ay matalim

pinakita gaano kalagim

ang sistemang karima-rimarim

03.06.2024

Nasaan ang Seria?

NASAAN ANG SERIA?

may bansang Seria ba't ito'y naglaho?

kaytagal hinanap, typo error lang

aba'y walang bansang Seria, wala po

kundi Syria, Syria iyon malamang

nagsanga-sanga sa palaisipan

ang YEMEN at SERIA na dapat SYRIA

sa titik E sila'y nagsangandaan

kung aayusin sa titik Y sana

baligtarin lang ang salitang YEMEN

at SERIA ay gawin agad na SYRIA

Y sa SYRIA ang simula ng YEMEN

kung nakita agad, maaayos pa

baka inaantok ang gumagawa

o kaya ito'y kanyang minadali

habol ang deadline, baka pa nangapa

o may problema't sa pagsinta'y sawi

- gregoriovbituinjr.

03.06.2024

Ulat: Patay sa sunog

ULAT: PATAY SA SUNOG

"Isang mag-asawa na senior citizen at dalawa nilang anak ang nasawi nang masunog ang kanilang bahay sa Brgy. Talon Dos, Las Piñas City, kahapon ng madaling araw."

"Sa ulat ng Las Piñas police, nagsimula ang sunog ng 2:38 ng madaling araw na umakyat lang sa unang alarma at naapula alas-4:36 ng madaling araw. Tinatayang aabot sa P7.5 milyon ang halaga ng napinsala. Inaalam pa ang sanhi ng sunog." ~ mula sa balitang "4 miyembro ng pamilya, patay sa sunog", pahayagang Pang-Masa, Marso 1, 2024, headline sa pahina 1 at ulat sa pahina 2

tinaguriang Fire Prevention Month ang Marso

dahil ba panay sunog sa panahong ito?

tulad na lang ng headline nitong Marso Uno

namatay sa sunog ay apat na miyembro

ng pamilya, nakalulungkot na totoo

ang Marso'y nakagisnang tag-araw, mainit

nagbabago man ang klima paulit-ulit

sa ganitong panahon, sunog ba'y malimit?

Fire Prevention Month ba'y paano makakamit?

upang di danasin ang sunog na kaylupit

pag nasunugan tiyak di mapapalagay

ang diwa't puso'y ligalig, tigib ng lumbay

tanging masasabi sa nasunugang tunay

kami po ay taospusong nakikiramay

- gregoriovbituinjr.

03.06.2024

Pinais na galunggong

PINAIS NA GALUNGGONG

madalas, nais ay pampagana

tulad ng pinais na galunggong

kaunti man ang tangan mong kwarta

ay masarap na kahit sa tutong

pagkat payak lang ang pamumuhay

sa madaling araw na'y gigising

kape ay papainiting tunay

habang sa asawa'y naglalambing

tiyak anong sarap ng agahan

pag mutyang diwata ang kasalo

ganito'y talagang tutulaan

ng pusong tumitibok ng husto

tara, tiyan ko na'y kumakalam

pinais na galunggong ang ulam

- gregoriovbituinjr.

03.06.2024