Inihandang talumpati para sa kalikasan

INIHANDANG TALUMPATI PARA SA KALIKASAN

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Isang malaking karangalan sa akin ang mabigyan muli ng pambihirang pagkakataong tumula sa harap ng mga dadalo sa Sining Luntian: Eksibit, Musika at Talakayan para sa Kalikasan na ginaganap ng dalawang araw, mula Marso 2-3, 2024 sa Grand Atrium, Robinsons, sa Las Piñas. Ito na ang ikalawa kong pagtula sa aktibidad na iyon. Ang una ay ilang taon na ang nakararaan, sa lugar ding iyon, na kasama ko si misis.

Subalit bukod sa pagbigkas ng tula, naanyayahan din akong maging panelist sa talakayang pinamagatang Panel Discussion: Sining at Kalikasan (Role of Arts and Culture in Climate Action). Naka-iskedyul ang nasabing talakayan sa ganap na ikaanim ng hapon ng Marso 3, 2024.

Sa ganitong pagkakataon ay dapat nakahanda at hindi basta pupunta na lang sa pagtitipon nang aanga-anga at bahala na si Batman. Tulad ng Boy Scout, dapat laging handa. Kaya naghanda ako ng aking sasabihin, kung sakali, upang tuloy-tuloy at hindi doon lang ako mag-iisip ng aking sasabihin. 

Narito ang aking inihandang munting panayam o talumpati na bibigkasin ko sa nasabing pagtitipon:

ANG TALUMPATI

Magandang gabi po sa ating lahat.

Isang karangalan po ang maging bahagi ng ganitong pagtitipon ng mga makakalikasan, ekolohista o environmentalist, o yaong may mga pagpapahalaga sa kalikasan. Sabi nga, pag naanyayahan ka tulad nito, agad mo itong paunlakan dahil bihira ang ganitong pagkakataon.

Isang karangalang maging isa sa tagapagsalita sa Panel Discussion na Sining at Kalikasan (Role of Arts and Culture in Climate Action), sa dalawang araw na aktibidad na Sining Luntian: Musika, Eksibit, at Talakayan Para sa Kalikasan dito sa Robinsons Las Piñas, dahil na rin sa imbitasyon ni Ginoong David D'Angelo, na tumakbong senador noong nakaraang halalan. Tatakbo kaya siya sa susunod na eleksyon? Ating siyang suportahan. Kailangan natin ng kampyon para sa kalikasan.

Sa paksang Role of Arts and Culture in Climate Action ay agad akong sumang-ayon upang ibahagi ang mga karanasan sa nilahukan kong dalawang beses na Climate Walk from Manila to Tacloban, at isa sa internasyunal. Una ay noong 2014 mula Oktubre 2 - Nobyembre 8, 2014, sa unang anibersaryo ng Yolanda. At ikalawa, ay noong nakaraang taon, mula Oktubre 8 hanggang Nobyembre 7, 2023, sa bisperas ng ikasampung anibersaryo ng Yolanda. Nakalahok din ako sa French leg ng Climate Pilgrimage from Rome to Paris mula Nobyembre 7 hanggang Disyembre 14, 2015, at nasaksihan ang pagkapasa ng Paris Agreement sa COP21. Doon ay dinala rin natin ang Filipino version ng Laudato Si, na isinalin sa wikang Filipino ng inyong lingkod. Sa tatlong okasyong iyon ay kinatawan ako ng Philippine Movement for Climate Justice (PMCJ). Sa ngayon ay isinuot kong muli ang tshirt na ginamit sa Climate Walk 2023.

Ano nga ba ang papel ng makata sa pagtataguyod ng kagalingan ng kalikasan at ng hustisyang pangklima o Climate Justice? Ang papel ng makata ay hindi lamang para siyang nasa toreng garing o ivory tower na tinutula lang ano ang magaganda. Tulad ng alay na bulaklak sa isang dalaga, tulad ng pagpitas ng bituin upang ikwintas sa nililiyag, tulad ng pag-ibig sa sinisinta, kundi maging konsensya ng bayan. Ika nga ng makatang Pranses na si Percy Byshe Shelley, "Poets are the unacknowledged legislators of the world." Sabi naman ni Ho Chi Minh, na lider noon ng Vietnam, “Poetry should also contain steel and poets should know how to attack." Sa pagkamalikhain naman, ayon sa makatang Carl Sandburg, "Poetry is an echo, asking a shadow to dance" tulad ng pinagsasalita ng makata ang araw, ang buwan, boteng plastik, upos ng yosi, isda at pusit na kumain ng microplastic, batang nangangalakal, mismong kalikasan.

Dapat kasama rin ang makata sa pagkilos, hindi lang pulos sulat at salita, kundi higit sa lahat ay sa gawa, tulad ng pagtula sa rali. Bilang makata, may nakahanda na akong bolpen at papel, o notbuk upang doon ko isulat nang patula ang aking naging karanasan o kaya'y mga naiisip. Bawat tula’y tinitiyak kong may tugma at sukat, at magkakapareho ang bilang ng pantig bawat taludtod.

Noong panahon ng paglalakad ng kilo-kilometro sa Climate Walk, madalas ay sinusulat ko iyon sa araw, pag may nakitang magandang punto na dapat isulat, talakayin o tuligsain, saka na tinatapos sa gabi bago matulog. Habang tinitiyak pa rin ang tugmaan at sukat ng bawat taludtod.

Nakapaglathala ako ng aklat ng tula noong 2014 na pinamagatang "Sa Bawat Hakbang: Ang Climate Walk Bilang Epiko ng Pag-asa't Hustisya" at ang book launchging nito ay ginanap sa Kamayan para sa Kalikasan Forum sa EDSA malapit sa Ortigas noong Disyembre 18, 2014.

Narito ang isang tulang kinatha ng inyong lingkod noong Oktubre 7, 2014 habang nagpapahinga kami sa Our Lady of the Candle sa Candelaria, Quezon.

MGA PAANG NANLILIMAHID

nanlilimahid sa dumi ang mga paa

kilo-kilometrong hakbang ang pinuntirya

tila kilo-kilong libag ang nanalasa

anaki'y nasa paglulupa ang pag-asa

ang mga paang sa dumi nanlilimahid

sa iba't ibang bayan kami'y inihatid

upang hustisyang pangklima'y maipabatid

sa masa upang sa dilim ay di mabulid

ang mga paa'y nanlilimahid sa dumi

mitsa ang Climate Walk na kanilang sinindi

upang tao't gobyerno sa kapwa'y magsilbi

ng taos-puso sa araw man at sa gabi

nanlilimahid man ang mga paa namin

ito'y para sa isang magandang layunin

upang sa climate change itong mundo'y sagipin

at Climate Justice Now! ang sigaw na mariin

Kinatha naman sa banal na nayon ng Taize sa Pransya habang kami'y naroroon noong 14 Nobyembre 2015 ang sumusunod na tula:

MASUKAL ANG LANSANGAN PATUNGONG TAIZE

Masukal ang lansangan patungong Taize

Umagang sabik kaming umalis ng Cluny

Labing-isang kilometro, dumating kami

Bago magpananghali, buti’t di ginabi

Dinaanan namin ay dawag, kabukiran

Akyat-baba, tambak ang dahong naglaglagan

Rantso, kayraming bakang inaalagaan

Hanggang ang tinahak na’y gilid ng lansangan

Sa banal na nayon ng Taize tumigil

At isinuko roon anumang hilahil

Sa aming adhika’y walang makapipigil

Lalo’t hustisyang pangklima ang umukilkil

Di ko malilimot ang nayon ng Taize

Ang pagdatal dito’y ipinagmamalaki

Banal na nayong nagsisilbi sa marami

Sana dito’y makabalik pa muli kami

Sa Climate Walk 2023, ginawan naman ng Greenpeace ng video ang isa sa aking tula, kung saan bawat taludtod ay binigkas ng mga kasama sa Climate Walk. Narito ang tula:

PAGNINILAY SA CLIMATE WALK

O, kaylamig ng amihan sa kinaroroonan

habang nagninilay dito't nagpapahinga naman

tila ba kami'y kawan ng ibon sa himpapawid

na mga bundok at karagatan ang tinatawid

magkakasama sa dakilang misyon na Climate Walk

na climate emergency ang isa sa aming tutok

na climate justice sa bayan ay itinataguyod

mapagod man, naglalakad kami ng buong lugod

pagsama sa Climate Walk ay malaking karangalan

kaunti man ang lumahok sa mahabang lakaran

mahalaga'y maipahayag ang aming layunin

na climate emergency ay harapin na't lutasin

ipabatid ano ang adaptation, mitigation

ano ang climate fund, bakit may climate reparation

paano maghanda ang mga bansang bulnerable

Climate Justice Walk, ang pangalan pa lang ay mensahe

Maraming salamat po!

03.03.2024

Labanan ang dengue

LABANAN ANG DENGUE

basahin natin ang sinasabi

ng mga karatulang narini

"Puksain ang mga kiti-kiti,

bago ito maging kati-kati,"

"Tubig na walang takip

inyong bigyan ng silip."

kung ating malilirip

ang kapwa'y masasagip

dalawang bilin sa atin

na dapat lang nating dinggin

mga bata'y ipagtanggol

laban sa lamok, magkatol

linisin natin ang paligid

upang dengue'y di maihatid

ika nga, let's read and let's get rid

of mosquitoes, health is what we need

- gregoriovbituinjr.

03.03.2024

Asam ng makata

ASAM NG MAKATA

mula kina Edgar Allan Poe

Balagtas, Batute, at Rio

Alma, patuloy pa rin ako

sa buhay ng pagkatha rito

kinatha'y bunga ng pinitak

alay sa dilag na bulaklak

ang paksa'y aba't hinahamak

pati gumagapang sa lusak

ipaglalaban yaong dukha

babae't uring manggagawa

pati pagragasa ng sigwa

ay ilalarawan sa tula

ang pagtula'y mananatili

bilang tulay sa minimithi

lipunang dapat ipagwagi

ay itayo nang unti-unti

- gregoriovbituinjr.

03.03.2024

* ang litrato ay mula sa app game na Word Connect

Anino

ANINO

ako'y talagang nagitla

at di agad nakahuma

ang akala ko'y may daga

o ipis na gumagala

anino pala ng kamay

ang nakitang gumagalaw

sa laptop nagtipang tunay

sa paligid na mapanglaw

palagay na yaring loob

sa gawa man nakasubsob

sinusulat nang marubdob 

ang paksang nakakubakob

mapanglaw man ang paligid

katha'y isyung nababatid

mensahe'y dapat ihatid

sa masa't dukhang kapatid 

- gregoriovbituinjr.

03.02.2024

* mapapanood ang bidyo sa kawing na: https://www.facebook.com/reel/388844057200307

Biyahe't pamasahe mula Cubao hanggang tanggapan ng SM-ZOTO

BIYAHE'T PAMASAHE MULA CUBAO HANGGANG TANGGAPAN NG SM-ZOTO

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Mula sa bahay ng namayapang biyenan sa Cubao, kung saan kami nakatira ni misis ngayon, hanggang patungo sa tanggapan ng Samahan ng Mamamayan - Zone One Tondo Organization (SM-ZOTO) sa Navotas ay paano ba ako makakatipid, sakaling doon ang iskedyul kong pulong. Tulad na lang nang maganap sa SM-ZOTO ang pagdiriwang ng anibersaryo ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), kung saan ako ay sekretaryo heneral, nitong Disyembre 2023, at naganap din naman ang National Council of Leaders (NCL) meeting ng KPML nitong Pebrero 2024.

May ilang paraan pala akong nakita kung paano magtungo sa tanggapan ng SM-ZOTO mula Cubao kung iisipin paano ba magmumura ang pamasahe paroon at pabalik. Talakayin muna natin ang papunta.

Una, mula bahay ay sasakay ng tricycle hanggang Main Avenue station ng bus carousel, P10, dahil hindi mula sa terminal ng tricyle (P30 pag galing sa terminal). Pagsakay ng bus carousel mula Main hanggang Monumento, P25. Dyip mula babaan ng bus carousel sa Monumento hanggang Sangandaan, P13. Dyip mula Sangandaan hanggang Letre, P13. Tricycle mula Letre hanggang Tomana, P40 ang solo. Sumatotal: 10 + 25 + 13 + 13 + 40 = P101.

Ikalawa, mula bahay ay sasakay ng tricycle hanggang Main Avenue station ng bus carousel, P10. Pagsakay ng bus carousel mula Main hanggang Monumento, P25. Dyip mula babaan ng bus carousel sa Monumento hanggang Sangandaan, P13. Dyip mula Sangandaan hanggang Letre, P13. Tricycle mula Letre hanggang Tomana, P20 kung maghihintay ng matagal para may makasabay. Sumatotal: 10 + 25 + 13 + 13 + 20 = P81.

Ikatlo, mula bahay ay sasakay ng tricycle hanggang Main Avenue station ng bus carousel, P10. Pagsakay ng bus carousel mula Main hanggang Monumento, P25. Mula babaan ng bus carousel sa Monumento ay maglalakad at tatawid ng footbridge sa kabila, at sumakay ng dyip hanggang Letre, P13. Tricycle mula Letre hanggang Tomana, P40 ang solo. Sumatotal: 10 + 25 + 13 + 40 = P88.

Ikaapat, mula bahay ay sasakay ng tricycle hanggang Main Avenue station ng bus carousel, P10. Pagsakay ng bus carousel mula Main hanggang Monumento, P25. Mula babaan ng bus carousel sa Monumento ay maglakad at tumawid ng footbridge sa kabila, at sumakay ng dyip hanggang Letre, P13. Tricycle mula Letre hanggang Tomana, P20, maghintay ng matagal para may makasabay. Sumatotal: 10 + 25 + 13 + 20 = P68.

Ikalima, mula bahay ay sasakay ng tricycle hanggang Main Avenue station ng bus carousel, P10. Pagsakay ng bus carousel mula Main hanggang Monumento, P25. Mula babaan ng bus carousel sa Monumento ay maglakad at tumawid ng footbridge sa kabila, at sumakay ng dyip hanggang Letre, P13. Mula Letre, pag maaga pa, maglakad patungong Tomana. Sumatotal: 10 + 25 + 13 = P48.

Ikaanim: kung hindi na sasakay ng tricycle hanggang Main Avenue terminal ay nakatipid ng P10.

Ikapito, ibang ruta mula bahay sa Cubao ay maglakad hanggang LRT. Sumakay ng LRT mula Cubao hanggang Recto, P25. Sunod ay sumakay ng dyip mula Recto hanggang Pagamutang Bayan sa Malabon, P23. Maaaring sumakay ng tricyle puntang Tomana, P30, o kaya'y maglakad na lamang ng isang kilometro. Sumatotal: 25 + 23 + 30 = P78, o kung lakad, 25 + 23 = 48.

Kaya may opsyon ako upang makatipid.

Una, 10 + 25 + 13 + 13 + 40 = P101.

Ikalawa, 10 + 25 + 13 + 13 + 20 = P81.

Ikatlo, 10 + 25 + 13 + 40 = P88.

Ikaapat, 10 + 25 + 13 + 20 = P68.

Ikalima, 10 + 25 + 13 = P48.

Ikaanim, minus 10 sa pamasahe ng Una hanggang Ikalima.

Ikapito, ibang ruta, P78 pag nag-tricycle pa, ngunit kung lakad lang dahil maaga pa = P48.

Ang problema sa una, dalawang sakay ng dyip dahil nag-aagawan ng pasahero ang dalawang ruta na dumaraan sa Samson Road. Ang isa ay yaong Sangandaan hanggang MCU, na hanggang sakayan ng bus carousel. Ang ikalawa ay mula SM Hypermart sa Monumento hanggang Navotas o Malabon. Walang nanggagaling ng Navotas o Malabon na hanggang MCU ang ruta upang makasakay ng bus carousel. Kaya kung pupunta ako ng Letre, naglalakad ako at tumatawid ng footbridge hanggang makarating ng sakayan. O sumakay muna ng dyip mula MCU hanggang Sangandaan, saka sumakay muli ng dyip patungong Letre.

Sa pag-uwi naman mula Tomana hanggang Cubao, may paraan din upang makatipid. Pag may kasabay na kapwa-lider ng KPML, nakakalibre minsan sa tricycle hanggang Letre. Subalit kung palaging ganito ay nakakahiya rin, kaya obligadong mag-ambag. P20 kada pasahero pag may kasama. P40 pag solo.

Una, mula Tomana hanggang Letre, P20 sa tricycle. Sunod ay dyip na Letre hanggang Monumento, P13. O kaya'y sumakay pa ng isang dyip na galing Sangandaan hanggang bus carousel, P13. Sunod ay sumakay ng bus carousel mula Monumento hanggang Main Avenue station, P25. Kung sasakay ng tricycle mula paradahan ng tricycle, P30, hanggang bahay. Sumatotal: 20 + 13 + 13 + 25 + 30 = P101.

Ikalawa, mula Tomana hanggang Letre, P20 sa tricycle. Sunod ay dyip na Letre hanggang Monumento, P13. Tapos ay maglakad hanggang bus carousel, at sumakay ng bus carousel mula Monumento hanggang Main Avenue station, P25. Kung sasakay ng tricycle mula paradahan ng tricycle, P30, hanggang bahay. Sumatotal: 20 + 13 + 25 + 30 = P88.

Itatlo, mula Tomana hanggang Letre, P20 sa tricycle. Sunod ay dyip na Letre hanggang Monumento, P13. O kaya'y sumakay pa ng isang dyip na galing Sangandaan hanggang bus carousel, P13. Sunod ay sumakay ng bus carousel mula Monumento hanggang Main Avenue station, P25. Tapos ay maglakad na hanggang bahay, at huwag nang mag-ticycle. Sumatotal: 20 + 13 + 13 + 25 = P71.

Ikaapat, mula Tomana hanggang Letre, P20 sa tricycle. Sunod ay dyip na Letre hanggang Monumento, P13. Tapos ay maglakad hanggang bus carousel, at sumakay ng bus carousel mula Monumento hanggang Main Avenue station, P25. Tapos ay maglakad na hanggang bahay, at huwag nang mag-ticycle. Sumatotal: 20 + 13 + 25 = 58.

Ikalima, maglakad mula Tomana hanggang Letre. Sumakay ng dyip na Letre hanggang Monumento, P13. Tapos ay maglakad hanggang bus carousel, at sumakay ng bus carousel mula Monumento hanggang Main Avenue station, P25. Tapos ay maglakad na hanggang bahay, at huwag nang mag-tricycle. Sumatotal: 13 + 25 = P38.

Ikaanim, mas nais ko nang maglakad puntang sakayan ng dyip na Recto. Pagdating sa Recto ay mag-LRT uli. At maglakad na patungong bahay.

Kaya sa pag-uwi ay may mapagpipiliang diskarte upang makatipid.

Una, 20 + 13 + 13 + 25 + 30 = P101

Ikalawa, 20 + 13 + 25 + 30 = P88

Ikatlo, 20 + 13 + 13 + 25 = P71

Ikaapat, 20 + 13 + 25 = 58

Ikalima, 13 + 25 = P38

Ikaanim, 23 + 25 = P48

Madalas naman kasi akong nagtutungo sa SM-ZOTO opis dahil kadalasang doon inilulunsad ang ilang pulong at aktibidad ng KPML, gaya ng nabanggit sa itaas. Kaya dapat batid mo rin magkano ang pamasahe, at tinitingnan lagi ang bulsa kung butas ba o may tahi upang hindi malaglagan ng barya. At dapat mapagkasya ang anumang nasa bulsa. Subalit kung iyon ay hindi maulan. Sapagkat sa panahong tag-ulan ang mga unang opsyon ang madalas na nagagamit.

Pag sinisipag namang maglakad, naglalakad talaga dahil iyon din ang paraan upang makapagsulat at daluyan ko upang makapagtalakay ng paksa sa isip. Basta't alerto lang lagi sa nakakasalubong (baka may mangholdap) o sa daraanan (baka may manhole).

Matipid ako, at ito ang kinalakihan ko, kaya naiisip ko kahit ang ganitong paksa. Kaya halimbawang may P100 lang ako sa bulsa, ang ikalimang opsyon ay balikan na. Mula Cubao hanggang SM-ZOTO at vice-versa.

TULA SA PAGTITIPID SA PAMASAHE

dapat alam mo magkano ang pamasahe

nang makatipid at maisip ang diskarte

lalo kung may dalang mabigat na bagahe

sa paglalakbay ba'y para kang hinehele

bilangin ang salapi, magkano ang bayad

sa pagbunot ng barya'y di dapat makupad

ingat din, kung may sanlibo'y huwag ilantad

baryang pamasahe'y ihanda mo na agad

kung walang mabigat at maaga pa naman

huwag nang mag-tricycle, maglakad na lamang

pagtitipid sa pasahe'y kinalakihan

lalo't ako'y naging tibak sa kalaunan

kaya mula sa bahay hanggang S.M.-ZOTO

kaylaki nang dikarteng pagtitipid nito

kung halimbawang matipid mo'y sampung piso

aba'y dagdag-pambili na ng kanin ito

03.02.2024

Inuming sabaw ng talbos

INUMING SABAW NG TALBOS

maganda sa katawan ang sabaw ng sili

narinig ko iyan noon, ganyan ang sabi

sa panahong sa panlalata ay sakbibi

ay tamang-tamang napabili sa palengke

kaya inilaga ko ang nasabing talbos

agad na ininom ang sabaw at inubos

kaiba mang lasa niyon ay nairaos

panlalata'y nawala't di na kinakapos

bagamat di ko man magawa araw-araw

na para bang gamot na sa sakit lulusaw

ay lingguhan namang iinom niring sabaw

ika nga, baka ma-istrok, gumalaw-galaw

payo iyong hanggang ngayon ay aking tanda

na talaga namang sinunod ko nang sadya

kayrami pang gagawin para sa adhika

upang tupdin ang misyon sa obrero't dukha

- gregoriovbituinjr.

03.02.3024

Manyak, nadale ng kolehiyala

MANYAK, NADALE NG KOLEHIYALA

"Dinakma saka pinisil nang mariin ang ari ng isang 28-anyos na lalaki ng isang 19-anyos na babaeng estudyante na nakasabay nitong nakatayo sa siksiking modern jeep sa Cebu. Naramdaman umano ng dalaga na idinidikit ng suspek ang kanyang maselang bahagi ng katawan sa likuran nito kaya lumayo ito nang bahagya at dumistansya."

"Sinabi ng biktima na ayaw niyang bigyan ng malisya ang pagkakadikit ng bukol ng suspek subalit muli umanong naulit ito kaya hindi na siya nakatiis at dinakma ang ari nito saka pinisil nang mariin." - headline sa pahayagang Bulgar, Marso 1, 2024, na may kabuuang ulat sa pahina 2.

siksikan sa minibus o modern jeep

kapwa sila nakatayo, kaysikip

nang ari nang lalaki'y napadikit

sa babae, kaya ito'y umalis

ngunit naulit muli ang nangyari

kaya agad dinakma ng babae

at pinisil ang ari ng lalaki

kaya nagkagulo roon, ang sabi

agad silang dinala sa himpilan

ng pulis sa Barangay Inayawan

at matapos iyong imbestigahan

nagpasyang manyak ay di na kasuhan

tama lamang ang ginawa ng dilag

sa kabastusang di siya papayag

kaya mariing pinisil ang bayag

ng manyak na tila di makapalag

mabuhay ka, dangal mo'y pinagtanggol

laban sa manyak na tila ba ulol

tama lamang ang iyong naging hatol

pagkat may safe space dapat na ukol

- gregoriovbituinjr.

03.01.2024

Ang aklat at ang muling paglitaw sa Liwayway ng kwento ni Rosario De Guzman-Lingat

ANG AKLAT AT ANG MULING PAGLITAW SA LIWAYWAY NG KWENTO NI ROSARIO DE GUZMAN-LINGAT

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Isang kagalakan ang muling paglitaw ng panulat ni Rosario De Guzman-Lingat sa magasing Liwayway sa isyung Pebrero 2024, mula pahina 92-95. Pinamagatan iyong "Pebrero 14, Araw ng Pag-ibig" na unang nalathala noong Pebrero 13, 1967. Aba'y wala pa ako sa sinapupunan ng aking ina nang malathala iyon.

Isang kagalakan sapagkat nadagdag iyon sa mababasa kong dalawampu't tatlong maikling kuwento sa kanyang aklat na "Si Juan Beterano at iba pang kuwento". Ang nasabing aklat, na may sukat na 5" x 7", ay nabili ko sa Popular Bookstore sa Toman Morato sa Lungsod Quezon noong Oktubre 19, 2022, sa halagang P258.00. Binubuo iyon ng 384 pahina, kung saan 24 ang naka-Roman numeral na naglalaman ng Nilalaman, Introduksyon at Paunang Salita, habang 360 pahina ang kabuuang teksto ng maikling kwento.

Ang nagsulat ng Paunang Salita ay ang mismong may-akda habang si Soledad S. Reyes ang nagsulat ng Introduksiyon na pinamagatang "Ang Panahon ng Pangamba at Lagim sa mga Kwento ni Rosario De Guzman-Lingat."

Sa pamagat pa lang ng Introduksiyon ay masisinag na ang pangamba at lagim sa maikling kwento ni Lingat na muling nalathala sa Liwayway ngayong Pebrero. Pagkat naudlot ang kasal nina Ana at Tonio dahil umalis si Tonio patungong Mabitak. Dahil doon ay inakala ng mga kanayon na nagpatiwakal si Ana nang makitang lumulutang sa ilog ang asahar at belong gamit sana sa kanilang kasal.

Sa nasabing aklat ko rin nabatid ang salin sa wikang Filipino ng dustpan. Ito pala'y pansuro. Nabasa ko ito sa kwentong "Mga Tinig sa Dilim" sa pahina 86, na tatlong ulit binanggit sa dalawang talata:

May dala nang walis at pansuro ang babae nang magbalik. Maingat na tinipon ang durog na salamin, winalis sa pansuro. "Kumusta nga pala ang pinsan ninyo, Itay? Dumalaw kayo kangina, di ba?"

Nailagay na ng babae ang lahat ng salaming basag sa pansuro. May kunot ng pag-aalala sa kanyang noo nang humarap sa kausap. "Bakit hindi pa ipasok sa pagamutan ng mga baliw? Higit siyang matutulungan doon."

Tunghayan natin ang isang sipi sa likod na pabalat, at sa ibaba nito ay mababatid din natin kung sino nga ba si RGL:

MULA SA INTRODUKSIYON: "Sa tulong ng isang malikhain at matalinong paglinang ng sining, nagawa ni Rosario De Guzman-Lingat na makasulat ng kalipunan ng mga akda na sa pagdaan ng panahon ay mananatiling buhay, dinamiko at makabuluhan sapagkat pinag-isipan at pinaraan sa isang proseso na ang bawat salita, bawat larawan, bawat pangyayari ay may kanya-kanyang kahalagahan sa pangkating diskurso. Sa kalipunang ito matatagpuan ang mga likhang-isip ng isa sa pangunahing manunulat na nagsabog ng liwanag pagkalipas ng digmaan at lumikha sa panahong batbat ng pangamba at ligalig."

ANG AWTOR

Si Rosario de Guzman-Lingat ay kinikilalang isa sa pinakamagagaling na kuwentista noong panahon makaraan ang digmaan. Masigasig siyang nagsulat noong panahon dekada sisenta at sitenta. May mga dalawang daang maiikling kuwento at kung ilang nobela niya ang nalathala noon. Hindi maaaring matawaran ang ganitong tagumpay lalo na kung iisipin na wala siyang gaanong pormal na pagsasanay sa larangan ng pagsusulat. Ang kanyang unang nobela, "Kung Wala na ang Tag-araw", ay nanalo ng ikatlong gantimpala sa Liwayway noong 1967. Ang "Estero" ay naging kuwento ng taon (1967) sa Pilipino Free Press, at ang nobela niyang "Ano Ngayon, Ricky?" ay nagtamo ng unang gantimpala sa Liwayway noong 1970.

Kumatha ako ng munting tula hinggil dito:

ISA PANG KWENTO NI ROSARIO DE GUZMAN-LINGAT

isang kwento ni Rosario de Guzman-Lingat

sa magasing Liwayway ay aking nabuklat

na ngayong Pebrero'y inilathalang sukat

ang higit limang dekada niyang nasulat

salamat at muling nahagilap pa iyon

ng Liwayway upang mabasa natin ngayon

dagdag sa aklat ng kanyang kwentong natipong

pawang nakikipagtagalan sa panahon

may dalawampu't tatlong katha si Rosario

de Guzman-Lingat sa "Si Juan Beterano

at iba pang kuwento" na binabasa ko

pag may libreng oras doon sa aking kwarto

bilang mambabasa ng magasing Liwayway

panitika'y tinataguyod nitong tunay

ang mga manunulat nito'y kayhuhusay

tangi kong masasabi'y mabuhay! Mabuhay!

02.29.2024

Karumal-dumal

KARUMAL-DUMAL

"Kalunos-lunos ang sinapit ng 8-anyos na batang babae nang matagpuan kamakalawa ng hapon sa Naragusan, Davao de Oro. Basag ang bungo, may sugat sa mukha, at may marka ng sakal sa leeg ang biktima... May indikasyon ding ginahasa ang biktima, ayon sa pulisya." - ulat mula sa pahayagang Pilipino Star Ngayon, Pebrero 28, 2024, p.9

"Hustisya!" ang tiyak nating sigaw

sa batang ginahasa't pinatay

"Katarungan!" ang tiyak na hiyaw

ng mamamayan, lalo ng nanay

talaga namang karumal-dumal

ang krimeng gawa ng isang hangal

walong anyos na bata'y sinakal

ginahasa't búhay ay pinigtal

nawa salarin ay masakote

bagamat may isa nang nahuli

na itinuro ng mga saksi

na kasama ng batang babae

ay, talagang nakapaninimdim

ang ginawang karima-rimarim

dapat lang managot ang salarin

sa krimen niyang sadyang malagim

- gregoriovbituinjr.

02.28.2024

Ituloy ang pangarap

ITULOY ANG PANGARAP

patuloy pa rin akong nangangarap

na lipunang makatao'y maganap

kaya kumikilos at nagsisikap

bagamat búhay ay aandap-andap

madama man ang hirap sa gawain

ipaglalaban ang prinsipyong angkin

ipagpapatuloy ang adhikain

tutuparin ang atang na tungkulin

nang lipunang pangarap ay maabot

nang mahusay at walang pag-iimbot

nang mapayapa at walang hilakbot

nang taas ang noo at walang takot

pangarap mag-aral sa kolehiyo

pangarap ding maglingkod sa obrero

pangarap magtapos ng isang kurso

upang may ipagmalaking totoo

di ko man hangad marating ang buwan

itong pangarap ay pagsisikapan

kung uring obrero'y magkaisa lang

matatayo ang asam na lipunan

- gregoriovbituinjr.

02.27.2024

Ang karapatan sa paninirahan sa komiks na Bugoy ni Mang Nilo

ANG KARAPATAN SA PANINIRAHAN SA KOMIKS NA BUGOY NI MANG NILO

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Hindi masasabing lagi na lang patawa ang komiks na Bugoy ni Mang Nilo. Sapagkat sa isyung Pebrero 27, 2024 ng pahayagang Pang-Masa, pahina 7, ay hindi siya kumatha ng komiks na ikatatawa ng tao. Bagkus ay katha ng paglalarawan ng paninirahan ng ibon at tao. Kumbaga, isa iyong pabula na pinagsalita niya ang ibon sa ikatlong kahon ng comics strip.

Naglalarawan ng awa sa naganap na kawalan ng tahanan.

Sa unang kahon ay sinabi ng tao sa kanyang sarili, "Kawawang ibon... Walang masisilungang bahay."

Sa ikalawang kahon ay pagkidlat, at pagkakaroon ng malakas na bagyong naging dahilan upang lumubog ang bahay ng tao, na inilarawan sa ikatlong kahon, kung saan ibon naman ang nagsabi, "Kawawang tao... Lumubog ang bahay!"

Walang nakakatawa, subalit ipinakita ng komiks ang kaibahan ng tao at ibon nang mawalan ang mga ito ng bahay. Ipinakita ang isang katotohanan, na bagamat hindi natin nakikitang nagsasalita ang ibon, maliban marahil sa loro, na naaawa sila sa isa't isa pag nawalan ng tahanan.

Ang ibon ay walang punong masilungan, habang ang tao ang lumubog ang bahay dahil sa bagyo't baha.

Anong gagawin sa ganitong kalagayan? May mga taong nawalan ng tahanan dahil dinemolis, habang ang iba'y itinapon sa malalayong relokasyong malayo sa pinagkukunan nila ng ikinabubuhay.

Kung naitapat pa ang nasabing komiks sa petsang Oktubre 10, masasabi nating itinapat ng may-akda sa World Homeless Day ang kanyang comics strip.

Subalit paano ba natin masasabing may sapat na pabahay o masisilungan ang tao. May batayan para sa maayos at sapat na pabahay na binabanggit sa dokumento mismo ng United Nations (UN) Committee on Economic, Social and Cultural Rights (ESCR). Ito'y nakasaad mismo sa General Comment No. 4 (1991) at General Comment No. 7 (1997) ng nasabing komite. Tinalakay din ito sa Fact Sheet 21 na may pamagat na "The Human Right to Adequate Housing" bilang bahagi ng World Campaign for Human Rights. Narito ang pitong sangkap upang tiyakin ang karapatan sa sapat na pabahay.

1. Ligal na Seguridad sa Paninirahan (legal security of tenure) - isa itong legal na anyo ng proteksyon na magtitiyak sa paninirahan ng mamamayan sa kanilang tahanan at komunidad;

2. Matatamong serbisyo, materyales at imprastraktura (availability of services, materials and infrastructure) - madaling maabot ang likas-yaman, ligtas na inuming tubig, gas sa pagluluto, kuryente, sanitasyon at labahan, tinggalan ng pagkain, tapunan ng dumi at mga serbisyong agarang kailangan (emergency services);

3. Kayang-kayang matamong paninirahan (affordable housing) - hindi dapat magamit sa gastusin sa pagpapagawa at pagpapayos ng bahay ang salaping nakalaan na para sa pagkain, edukasyon at pananamit;

4. Bahay na matitirahan (habitable housing) - ang bahay ay may sapat na espasyo. maluwag para sa titira, may bentilasyon, at yari sa matitibay na materyales na magtitiyak na ang mga titira sa bahay na iyon ay madedepensahan laban sa lamig, init, hamog, ulan, hangin, o anumang banta sa kalusugan, mapanganib na istruktura at sakit;

5. Kayang puntahang pabahay (accessible housing) - madaling puntahan ang lugar at unahin sa mga proyektong pabahay ang mga biktima ng kalamidad, mga may kapansanan, at iba pa;

6. Lokasyon (location) - ang pabahay ay dapat malapit sa lugar ng trabaho at mga serbisyong panlipunan tulad ng eskwelahan, palengke, ospital, libangan, libingan, at iba pa;

7. Sapat na pangkulturang pabahay (culturally adequate housing) - ang disenyo ng pabahay ay dapat na may paggalang sa identidad o kultura ng mga naninirahan, halimbawa'y tribung lumad, muslim o kristyano.

Paano naman ang pabahay sa panahon ng nagbabagong klima, tulad ng naganap na Ondoy at Yolanda, na talagang umugit ng kasaysayan ng trahedya sa ating bansa? halina't tunghayan natin ang ulat ng Special Rapporteur na nalathala sa website ng United Nations Human Rights Office of the High Commissioner. 

The right to adequate housing in disaster relief efforts (2011)

The report of the Special Rapporteur on the right to adequate housing assesses human rights standards and guidelines relevant to an approach to disaster response based on the right to adequate housing and discusses some existing limitations. It elaborates upon key challenges relating to the protection and realization of the right in disaster response: inattention to or discrimination against vulnerable and disadvantaged groups; the overemphasis on individual property ownership and the associated difficulty to recognize and address the multiplicity of tenure forms equally in restitution and recovery programmes; the risks of approaching post-disaster reconstruction predominantly as a business or development opportunity that benefits only a few; and limitations in existing frameworks for reconstruction and recovery.

(Ang karapatan sa sapat na pabahay sa mga pagsisikap sa pagtulong sa kalamidad (2011)

Sa ulat ng Espesyal na Rapporteur sa karapatan sa sapat na pabahay, tinatasa ang mga pamantayan ng karapatang pantao at mga alituntunin kaugnay sa paano ang pagtugon sa kalamidad batay sa karapatan sa sapat na pabahay at tinatalakay ang anumang umiiral na limitasyon. Ipinapaliwanag nito ang mga pangunahing hamon na may kaugnayan sa proteksyon at pagsasakatuparan ng karapatan sa pagtugon sa kalamidad: kawalan ng atensyon o diskriminasyon laban sa mga bulnerable at grupong may kahinaan; ang labis na pagbibigay-diin sa pagmamay-ari ng indibidwal na ari-arian at ang kaugnay na kahirapang kilalanin at tugunan ang maramihang mga anyo ng panunungkulan nang pantay-pantay sa mga programa sa restitusyon o pagsasauli at rekoberi o pagbawi; ang mga panganib ng rekonstruksyon matapos ang kalamidad na gawing negosyo o pagkakataon sa pag-unlad na nakikinabang lamang sa iilan; at mga limitasyon sa umiiral na mga balangkas para sa rekonstruksyon at pagbawi.)

Mayroon ding batas hinggil sa animal welfare, kung titingnan nating ang mga ibon ay animal din, at hindi lang ang mga may apat na paa, tulad ng aso, pusa, baboy, kalabaw, baka, leyon, tigre, at iba pa. 

Halina't basahin natin ang Seksyon 1 ng  Batas Republika 8485 ng ating bansa, na mas kilala ring "The Animal Welfare Act of 1998": It is the purpose of this Act to protect and promote the welfare of all animals in the Philippines by supervising and regulating the establishment and operations of all facilities utilized for breeding, maintaining, keeping, treating or training of all animals either as objects of trade or as household pets. For purposes of this Act, pet animal shall include birds."

Salin sa wikang Filipino: Layunin ng Batas na ito na protektahan at itaguyod ang kapakanan ng lahat ng mga hayop sa Pilipinas sa pamamagitan ng pangangasiwa at pagsasaayos sa pagtatatag at pagpapatakbo ng lahat ng pasilidad na ginagamit para sa pagpaparami, pagpapanatili, pag-iingat, paggamot o pagsasanay ng lahat ng mga hayop, ito man ay para sa kalakalan o kaya'y bilang mga alagang hayop sa bahay. Para sa mga layunin ng Batas na ito, dapat isama sa alagang hayop ang mga ibon.

Malinaw na kasama ang mga ibon sa dapat protektahan ng tao. Kaya ang mga karapatang ito sa paninirahan ng tao at ng mga hayop ay dapat nating batid at igalang. Ginawan ko ng tula ang paksang ito:

ANG TAHANAN NG TAO AT NG IBON SA KOMIKS NI MANG NILO

di patawa lang ang komiks na Bugoy ni Mang Nilo

pagkat nagtalakay ng paksang sosyo-politiko

sa kanyang ideya ay mapapahanga kang totoo

pagkat mapapaisip ka sa paksang ikinwento

hinggil ito sa karapatan sa paninirahan

ng mga tao, ng hayop, ng ibon, ng sinuman

ang food, clothing, shelter nga noon ay napag-aralan

sa eskwela na pangunahing pangangailangan

Tao: "Kawawang ibon... walang masilungang bahay."

sa kanyang sinabi'y tila di siya mapalagay

tapos ay bumagyo, baka may bahay pang natangay

anang Ibon: "Kawawang tao... lumubog ang bahay!"

mabuhay si Mang Nilo sa komiks niya't ideya

simple lang subalit nakakapagmulat talaga

bagamat komiks, ito'y may aral, hindi patawa

pagpupugay po, Mang Nilo, at sa dyaryong Pang-Masa!

02.27.2024

Pinaghalawan:

pahayagang Pang-Masa, Pebrero 27, 2024, pahina 7

https://kpml-org.blogspot.com/2011/01/modyul-karapatan-sa-pabahay.html

https://www.ohchr.org/en/special-procedures/sr-housing/right-housing-disasters-conflict-and-post-conflict-settings

https://lawphil.net/statutes/repacts/ra1998/ra_8485_1998.html

Ang aklat ng mag-asawang mangangatha

ANG AKLAT NG MAG-ASAWANG MANGANGATHA

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Araw ng mga Puso ngayong taon nang mabili ko ang aklat na ito, na nang mabasa ko ay doon ko lamang nalaman na mag-asawa pala sila ng higit limampung taon. Ang aklat na pinamagatang "2 - Tula: Manuel Principe Bautista, Sanaysay: Liwayway A. Arceo" ay nabili ko sa Popular Bookstore sa Tomas Morato sa Lungsod Quezon sa halagang P200.00. Inilathala ito ng University of the Philippines Press noong 1998. May sukat bna 5" x 8", na ang kapal ay 1/2", naglalaman ito ng kabuuang 224 pahina, kung saan ang 198 na pahina ang inilaan sa tula't sanaysay, habang 26 na pahina naman ang naka-Roman numeral kung saan naroon ang Nilalaman, Paunang Salita, Pasasalamat, at iba pa.

Narito ang pagpapakilala sa aklat na matutunghayan sa likod na pabalat:

"ANG AKLAT"

"Dalawang aklat sa isa: mga tula at sanaysay na pawang nalathala sa pang-araw-araw na Isyu (1995-1996), Ito ang 2 - mula sa dalawang premyadong manunulat na kapwa kolumnista sa nasabing pahayagan at ipinagmamalaki ang mayabong at malalim na mga ugat sa Tundo, Maynila."

"ANG MGA AWTOR"

"Sina MANUEL PRINCIPE BAUTISTA (1919-1996) at LIWAYWAY A. ARCEO (1924- ) ay magkatuwang din sa buhay, at bago yumao si MPB ay ipinagdiwang nila ang kanilang Gintong Anibersaryo ng kasal (31 Enero 1996). Si MPB, na higit na kilala sa pagiging makata, ay may nauna nang katipunan ng kanyang mga piling tula, Himig ng Sinag (1997). Samantala, si LAA, na malikhaing manunulat at may anim nang aklat ng malikhaing katha at ilan nang nobela, ay ito ang unang koleksyon ng sanaysay."

"Ang pagsusulat (mula noong 1935) ay bahagi lamang ng buhay ni MPB: 45 taon siyang kabilang sa isang bangko ng pamahalaan, una ay karaniwang kawani hanggang maging pinuno. Ang pagsusulat ay buong buhay ni LAA: 57 taon na siyang aktibong propoesyonal na manunulat, bukod sa pagiging editor."

"Ang paghahati nila sa buhay ay nagbunga ng anim na supling na pawang propesyonal - Florante, Isagani, Celia, Flerida, Ibarra, at Jayrizal. Ngunit ang bunso lamang ang sumunod sa kanilang mga yapak: kasalukuyang editor ng isang newsmagazine, bagamat sa Ingles. Ang puno ng kanilang pamilya ay maraming mabulas na sanga - 18 apo na propesyonal na ang tatlo at 3 apo sa tuhod."

Ang nagbigay ng Paunang Salita sa aklat ay ang premyado ring manunulat na si Ginoong Roberto T. Añonuevo.

Hinati ang nilalaman sa dalawang bahagi. Ang mga tula ni Manuel Principe Bautista, na naglalaman naman ng anim na hanay ng mga tula, na hinati sa mga sumusunod:

(1) Ang Makata - may limang tula

(2) Ang Makata, Sa Diyos - may tatlong tula

(3) Ang Makata, Sa Bayan - may walong tula

(4) Ang Makata, Sa Kapwa - may labindalawang tula

(5) Ang Makata, Sa Panahon - may limang tula

(6) Ang Makata, Sa Iba Pa - may siyam na tula

Sa kabuuan, may apatnapu't dalawang tula sa kalipunan si MPB.

Ang ikalawang bahagi naman ng aklat ay pawang mga Sanaysay ni LAA, na hinati naman sa mga sumusunod:

(1) Ang Babae Bilang Manunulat - may limang sanaysay

(2) Ang Babae Bilang Kaanak - may labindalawang sanaysay

(3) Ang Babae Bilang Inampon ng Diyos - may apat na sanaysay

(4) Ang Babae Bilang Tao at Tagamasid - may walong sanaysay

(5) Ang Babae Bilang Alagad ng Wika - may tatlong sanaysay

Sa kabuuan, may tatlumpu't dalawang sanaysay sa kalipunan si LAA.

Mabuti't natagpuan ko ang aklat na ito, dahil ang mga ganitong aklat ay bihira lang, at di basta matatagpuan sa karaniwang bilihan ng aklat. Kumbaga, klasiko ang aklat na ito ng mag-asawang manunulat. Nag-alay ako ng tula para sa kanila.

SA MAG-ASAWANG MANGANGATHA

tunay na pambihira ang ganitong aklat

ng mag-asawang makata at manunulat

klasiko na ito't panitikang panlahat

mga paksa'y pangmasa't kayang madalumat

kakaiba rin ang hagod ng kanyang tula

na binigyang saysay ang pagiging makata

sa mga sanaysay nama'y isinadiwa

kung ano ang babae bilang kanyang paksa

masasabi ko'y taospusong pagpupugay

sa makata't sa asawang mananalaysay

ang inyong pinamana'y pawang gintong lantay

para sa sunod na salinlahi't kalakbay

sa inyong dalawa, maraming salamat po

akda'y naisaaklat na't di maglalaho

02.27.2024

Kandila pala'y sasang

KANDILA PALA'Y SASANG

nakita ko ang tanong sa palaisipan

ano ang SASANG sa Apatnapu Pahalang

di ko alam, sagot dito'y pinagpaliban

ang mga Pababa muna ang sinagutan

at salitang Kandila ang lumabas dito

ako'y duda, tiningnan ko sa diksyunaryo

nakitang SASANG nga ang kahulugang wasto

isang pangngalan o noun ang salitang ito

ang sasang pala'y taal na sariling wika

ang kandila nama'y mula wikang Kastila

may magagamit nang salitang bago't luma

upang ibilang sa arsenal ng pagtula

sa libingan, sasang ay aking itutulos

sa nangamatay na inaalalang lubos

salamat sa palaisipan at natalos

na sasang sa pagluha'y unting nauubos

- gregoriovbituinjr.

02.27.2024

* sasang - kandila, mula sa UP Diksiyonaryong Filipino,. pahina 1106

* palaisipan mula sa pahayagang Pilipino Star Ngayon, Pebrero 25, 2024, pahina 10

Ang ISF sa 4PH

ANG ISF SA 4PH

iskwater ang tawag sa kanila

walang sariling bahay talaga

nagdaralita, kapos sa pera

sa bansa nga ba'y initsa-pwera?

nasa tabing ilog ang tahanan

o nasa gilid ng riles naman

o kaya'y sa bangketa sa daan

o saang mapanganib na lunan

iba'y nasa ilalim ng tulay

barungbarong ang tawag sa bahay

sa pagpag kaya'y napapalagay?

kung sa anak ito ang mabigay?

subalit nag-iba ang iskwater

tinawag silang informal settler

families, bahay ma'y nasa gutter

o kaya'y nasa labas ng pader

ISF sa kanila na'y turing

upang di raw magmukhang marusing

kayganda, tila tumataginting

di na iskwater, aba'y magaling

ngunit kalokohan pala ito

sa 4PH ay benepisyaryo

ang ISF, di pala totoo

di pasok at di kwalipikado

para sa may sahod na regular

ang 4PH, bahay ay kalakal

ng negosyante, aba'y kaymahal

sa bayarin ba'y makatatagal?

higit isang milyon ang bayarin

sa munting espasyong babahayin

iskwater na ISF ang turing

ay parang itinulak sa bangin

- gregoriovbituinjr.

02.27.2024

* litrato mula sa google

Si Lambing

SI LAMBING

santaon na sa Abril seventeen

tawag ni misis sa kanya'y Lambing

doon siya sinilang sa amin

at kami na ang nagpapakain

anim silang sabay isinilang

kaya daga'y biglang nagwalaan

mabuting may inaalagaan

na maganda sa puso't isipan

pag may pagkain akong natira

ay iuuwi ko sa kanila

tulad ng isda, magsawa sila

pag nabusog, magpapahinga na

sa anim ay pinakamaingay

laging ngiyaw pagdating sa bahay

kalooban ko'y napapalagay

lalo't naglalambing siyang tunay

- gregoriovbituinjr.

02.26.2024

* ang bidyo ay mapapanood sa kawing na: https://www.facebook.com/reel/875533181038624

Panawagan ni Tita Flor ng Oriang

PANAWAGAN NI TITA FLOR NG ORIANG

narinig ko ang panawagan ng magiting

na lider-kababaihan, tumataginting

ang kanyang tinig, may galit ngunit malambing

na sa gobyerno't pulitiko'y may pahaging

salitang binitiwan niya'y ninamnam ko:

dapat nating gawing maayos ang gobyerno

wala raw tayong maaasahan sa trapo

patuloy ang pagsasamantala sa tao

demokrasya ngayon ay para lang sa ilan

kayraming nagaganap na katiwalian

na ginagawang negosyo ng pamunuan

ang kanilang paglilingkod dapat sa bayan

patuloy na magmulat at mag-organisa

upang makamit ang tunay na demokrasya

na tunay na makatarungan, masagana

para sa manggagawa, magsasaka, masa

magbalangkas ng alternatibong gobyerno

na maglilingkod ng tunay sa mga tao

ang gobyerno ng masa'y itayong totoo

makatarungang hamon na sinaloob ko

- gregoriovbituinjr.

02.26.2024

* ang bidyo ay kuha ng makatang gala sa pagkilos sa ika-38 anibersaryo ng Unang Pag-aalsang Edsa, Pebrero 25, 2024

* ang Oriang ay isang kilusang kababaihan na ipinangalan mula kay Gregoria De Jesus na Lakambini ng Katipunan at naging asawa ni Gat Andres Bonifacio

* mapapanood ang bidyo sa kawing na: https://fb.watch/qs6MjIapMj/

Labintatlong pirasong pilak

LABINTATLONG PIRASONG PILAK

tatlumpung pirasong pilak ang natanggap ni Hudas

at hinagkan ang pinagtaksilan, ah, siya'y hangal

may labintatlong pirasong pilak naman ang aras

alay ng lalaki sa dilag sa kanilang kasal

alin nga ba ang malas: tatlumpu o labintatlo?

sa tatlumpung pirasong pilak, siya'y nagkanulô

sa labintatlong pirasong pilak, sambit pa'y "I Do"

tandang sa pagbibigkis nila, pag-ibig ay buô

noon, basta numero labintatlo ay malas na

ngayon, swerte pag inihandog sa iyong palanggâ

tatlumpu ba ang numero ng naghudas talaga

batay sa bilang ng pilak na paghalik pa'y sadyâ

paumanhin, napagkwentuhan nati'y matalisik

nang sa talasalitaan, aras ay nasaliksik

- gregoriovbituinjr.

02.25.2024

* aras - labintatlong pirasong pilak na inihahandog ng lalaki sa babae sa kanilang kasal; mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, p.72

* tugmaan - abab cdcd efef gg; ang may impit at walang impit, magkatulad man ang titik, ay hindi magkatugma

Kayraming basurang plastik sa Manila Bay

KAYRAMING BASURANG PLASTIK SA MANILA BAY

pinuna ng editoryal sa pahayagang Pang-Masa

ang Manila Bay dahil sa naglutangang basura

ano bang dapat gawin sa nabanggit na problema?

sa bansa'y "sachet economy" ang tinaguri pa

imbes na nakabibighaning paglubog ng araw

ay tone-toneladang plastik yaong matatanaw

naglutangang single use plastic ay doon naligaw

sa nangyayari bang ito'y anong iyong pananaw?

ayon pa sa ulat, Manila Bay daw ang hantungan

ng mga basura ng nakapaligid na bayan

at lungsod, pawang basurang plastik na pinaglagyan

ng shampoo, kape, ketsup, chicharon, noodles din naman

dahil sa kultura natin ay nauso ang tingi

bibilhin ang nais batay sa hawak na salapi

konting shampoo, samplastik na toyo, ay, pinadali

ang buhay, single use plastic na'y gamit nang masidhi

kaya pangangalaga sa paligid ay paano?

kung bawat tingi ay may plastik, bibilhing totoo

maning limang piso, bawat butil ng bawang piso

tambak na ang plastik, may magagawa pa ba tayo?

- gregoriovbituinjr.

02.24.2024

Pagkatha't pakikibaka

PAGKATHA'T PAKIKIBAKA

paano nga ba tutulain

ang bawat naming adhikain

nang ginhawa ng masa'y kamtin

at malutas ang suliranin

habang naritong patuloy pa

sa pagkatha't pakikibaka

para sa naaaping masa

laban sa bulok na sistema

labanan ang mga kuhila

burgesyang palamarang sadya

kapitalismo'y masawata

pagkat pahirap sa dalita

lagi pa ring taaskamao

kasama ang uring obrero

isusulat ko sa kwaderno

ang tindig sa maraming isyu

ako'y wala sa toreng garing

kundi nasa pusaling turing

nasa lupa ng magigiting

at dito na rin malilibing

- gregoriovbituinjr.

02.24.2024

Pagtitig sa kisame

PAGTITIG SA KISAME

at muli, nakatitig ako sa kisame
pinagnilayan ang nadinig na mensahe
bakit kayraming tiwali, trapo't salbahe
bakit ba api ang dukha, bata't babae

sa ganyang sistema, ayokong manahimik
anumang puna't nakita'y isasatitik
marami man silang sa isyu'y walang imik
habang masa'y parang bawang na dinidikdik

ano bang meron sa kisame kundi sapot
marahil ng gagamba o baka may surot
subalit ang lipunan ay tadtad ng sapot
ng mga tuso't tiwali, nakalulungkot

kayraming trapong nang-iisa, nanggigisa
ng mga dukhang sa kanila umaasa
akala sila'y mga diyos at diyosa
na kaligtasan ng bayan ay tangan nila

walang dapat mang-api o mambubusabos
walang isang tagapagligtas, manunubos
masa't uring manggagawa na'y magsikilos
nang sistemang bulok ay tuluyang matapos

- gregoriovbituinjr.
02.24.2024

* litrato ng kisame mula sa naganap na Labor Forum on ChaCha sa UP, Pebrero 22, 2024

Labinglimang patay sa nahulog na trak

LABINGLIMANG PATAY SA NAHULOG NA TRAK

"Umakyat na sa 15 ang bilang ng nasawi sa pagkahulog ng truck sa bangin sa Brgy. Bulwang, Mabinay, Negros Oriental nitong Miyerkules ng hapon."

"Patungo sila sa Brgy. Dawis sa Bayawan City mula sa bayan ng La Libertad at tinahak ang daan sa bayan ng Mabinay nang mahulog ang truck sa bangin sa kurbadang bahagi." 

"Sa inisyal na imbestigasyon, ayon na rin sa driver, nawalan siya ng kontrol nang mawalan ng preno ang truck kaya nag-overshoot ito."

"Sumirko ang truck matapos mahulog sa 20 metrong lalim na bangin. Dead on the spot ang 15 sakay.

~ ulat mula sa pahayagang Abante Tonite, Pebrero 22, 2024, p.2

kayraming aksidente

ang madalas mangyari

tulad  ng ulat, may trak

na sa bangin bumagsak

kayraming napahamak

at namatay sa sindak

biglaan ang disgrasya

biktima'y labinglima

ang dahilan ba'y ano

nawalan daw ng preno

nang sa pagliko nito

sa bangin dumiretso

sinong dapat managot

sa nangyaring hilakbot

sino bang masisisi

sa ganyang pangyayari

kaytinding aksidente

nakikiramay kami

- gregoriovbituinjr.

02.24.2024