Ang frost o andap

ANG FROST O ANDAP

Munting sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Ang frost ba sa salitang Benguet ay andap? Ito ang nabasa ko sa balita sa pahayagang Abante, Enero 15, 2023, pahina 3. Ang balita ay may pamagat na "Mga Benguet farmer inalerto sa frost".

Ayon sa unang talata ng balita: "Naghahanda na ang mga magsasaka ng Atok, Benguet sa magiging epekto ng 'frost' o 'andap' dahil sa lalong tinatamaang lamig sa Benguet."

Tinanong ko si misis hinggil dito pagkat siya't taga-La Trinidad, Benguet, at ang mga ninuno'y taga-Mountain Province, at halos dalawang taon ding nagtrabaho sa Atok. Subalit hindi niya arok kung ano ang andap, pagkat ang alam din niya, ang andap ay salitang Tagalog, na ibig sabihin ay kutitap o patay-sindi. Nagagamit ko rin ang andap sa pagtula tulad ng aandap-andap ang buhay ng mahihirap.

Si misis ay Igorota subalit ang salita sa Atok, ayon sa kanya, ay Ibaloi. Nakakita na ako ng diksyunaryong Ibaloi, na makapal, subalit natatandaan ko'y nasa isang pinsan ni misis sa Baguio. Marahil pag nagawi uli kami roon ni misis ay titingnan ko muli ang diksyunaryong Ibaloi kung ano ang andap.

Nahanap ko naman sa facebook post ng PTV Cordillera na ginamit ang frost bilang andap, sa kanilang post noong Enero 10, 2021, tatlong taon na ang nakalipas. Ayon sa kanilang ulat: "Naitala ang 'andap' o frost sa Paoay, Atok, Benguet ngayong umaga kasabay pa rin ng pagbaba ng temperatura. Alas kwatro ng madaling araw kanina ay naitala ang 11 degrees celsius na temperatura sa Baguio City na sinundan ng 10.4 degrees celsius kaninang 6:30 ng umaga. Mas mababa naman ang temperatura sa mataas na bahagi ng Benguet."

mula sa kawing na https://www.facebook.com/ptvcordillera/posts/tingnan-naitala-ang-andap-o-frost-sa-paoay-atok-benguet-ngayong-umaga-kasabay-pa/881222892419288/ 

Ibig sabihin, hindi typo error na ang frost ay andap kundi ito marahil ang native o taal na salita sa Benguet ng frost. Hindi natin ito makita sa UP Diksiyonaryong Filipino (UPDF), lalo na sa English-Tagalog Dictionary (ETD) ni Leo James English. Ang dalawang iyan kasi ang dalawang diksyunaryong nasa akin kaya sinasangguni ko. Bukod sa iba pang diksyunaryong maliliit na nasa akin. Sa UPDF naman ay may mga entri ng iba't ibang lengguwahe sa bansa, kaya nagbakasakali ako roon. May Ilokano, Kapampangan, Bisaya, Igorot, Meranaw, at iba pa.

Ayon sa ETD, pahina 393, ang frost ay frozen dew: Hamog na nagyelo. Namuong hamog.

Ayon naman sa UPDF, pahina 374, ang frost ay salitang Ingles na nangangahulugang 1: pamumuo o pagtigas dahil sa lamig; 2: lamig ng temperatura na sapat na makapagpayelo; 3: namuong hamog dahil sa lamig.

Ayon pa sa UPDF, pahina 53, ang andap ay 1: liwanag na malamlam, kukurap-kurap o patay-sindi; 2: {Sinaunang Tagalog] pagkurap ng mga mata. Sa kasunod na entri, ang andap din ay "takot". Kaya pala, may naririnig ako noong bata pa ako, pag sinabing "andap ka sa kanya, ano?", iyon pala'y takot ka sa kanya kaya iniiwasan mo siya.

Mas malinaw ang paliwanag sa www.cordillera.com sa kanilang post noong Enero ng taon 2020: Frost or 'andap' in local language is a yearly occurrence in the months of January or February. It usually occurred due to a cold temperature brought by the northeast monsoon or 'amihan'.

mula sa kawing na: https://www.wowcordillera.com/2020/01/look-frost-covered-vegetables-in-atok.html 

Kaya nang mabatid kong may lokal na salita sa frost, at ito nga ang andap (na marahil nga'y salitang Ibaloi), aba'y may magagamit na akong wikang katumbas ng frost para sa tula. Mahirap ding gamitin dahil nga may andap sa wikang Tagalog. Baka makalito lang. Subalit ginawan ko pa rin ng tula sa aking notbuk na nais kong ibahagi sa inyo:

ANG FROST O ANDAP

ang salin pala ng frost ay andap sa Atok, Benguet

nabasa sa ulat ni Atok Mayor Franklin Smith

nasa ten degrees Celsius na raw ang temperatura

na baka raw eight degrees Celsius ang ibababa pa

mga magsasaka roo'y pinaalalahanan

ang banta ng lumalamig na klima'y paghandaan

kaya maaga nilang didiligan ang pananim

upang matunaw ang yelo't di malanta ang tanim

sabi ni misis, ang andap ay salitang Ibaloi

kako naman, sana pananim nila'y di maluoy

naisip ko, buhay na kaylamig, aandap-andap

anong gagawin kung walang init na natatanggap

01.15.2024

Pagbaka

PAGBAKA

di ka pa ba nagagalit niyan?

na buhay mo'y pinaglalaruan

ng halal na bentador ng bayan

may People's Initiative na ngayon

upang baguhin ang Konstitusyon

pang-interes ba ng bayan iyon?

o tagilid lang muli ang masa?

sa saliwang indak nitong ChaCha

pakana ng mga kongresista

sandaang porsyentong pag-aari

ng dayuhan ay napakasidhi

na nais mangyari nila't mithi

sa kapangyarihan nilang angkin

termino'y balak pang palawigan

na kanilang lulubus-lubusin

binebenta tayo sa dayuhan

ng halal na bentador ng bayan

di ka pa ba magagalit niyan?

- gregoriovbituinjr.

01.15.2024

Dahikan pala'y gawaan ng barko

DAHIKAN PALA'Y GAWAAN NG BARKO

tanong: GAWAAN NG BARKO; sagot: DAHIKAN

nabatid ko lang iyon sa palaisipan

bago bang salita na di ko nalalaman?

o luma ngunit bago nating natutunan?

ang tanong ay bilang Dalawampu: Pababa

aba, ang gawaan ng barko'y ano kaya?

sinagot muna'y Pahalang at nakita nga

ang DAHIKAN; taal pala nating salita

kahuluga'y hinanap sa bokabularyo

lalo't U.P. Diksiyonaryong Filipino

salitang-ugat ay DAHIK at nakita ko:

pook sa pampang sa pag-aayos ng barko

kahulugan: pagsadsad ng sasakyang-dagat

at ito pa: pag-alis ng sasakyang-dagat

sadyang palaisipa'y nakapagmumulat

sa taal nating salita, daghang salamat!

- gregoriovbituinjr.

01.15.2024

* litrato ng palaisipan mula sa pahayagang Pilipino Star Ngayon, Enero 14, 2024, p.10

* dahik - mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, p. 252

Isulat n'yo po ang pangalan ko sa aking binti, inay

ISULAT N'YO PO ANG PANGALAN KO SA AKING BINTI, INAY

Tula ni Zayna Azam

Malayang salin mula sa Ingles ni Gregorio V. Bituin Jr.

Isulat n'yo po ang pangalan ko sa aking binti, inay...

Gamitin n'yo po ang permanenteng marker na itim,

na ang tinta'y di kumakalat kung ito'y mabasa, 

yaong di nalulusaw kung ito'y nalantad sa init...

Isulat n'yo po ang pangalan ko sa aking binti, inay...

Kapalan n'yo po at linawan ang pagkasulat...

Idagdag n'yo pa ang inyong pinakamimithi, 

upang maaliw akong makita ang sulat-kamay ng 

aking inay sa aking pagtulog...

Isulat n'yo po ang pangalan ko sa aking binti, inay...

At sa binti ng mga kapatid ko..

Sa paraang ito'y magkakasama tayo...

Sa paraang ito'y malalaman nilang kami'y inyong anak...

Isulat n'yo po ang pangalan ko sa aking binti, inay...

At pakisulat din po ang pangalan n'yo ni Itay

sa inyong binti upang maalala tayo bilang pamilya...

Isulat n'yo po ang pangalan ko sa aking binti, inay...

Upang pag sumabog ang bomba sa ating bahay, 

Upang pag nadurog ng pader ang ating bungo't buto..

Ang ating mga binti ang magkukwento ng nangyari, 

Lalo't wala na tayong natakbuhan.

.

.

.

WRITE MY NAME ON MY LEG, MAMA

Poem by Zayna Azam

with Filipino translation by Gregorio V. Bituin Jr.

Write my name on my leg, mama...

Use the black permanent marker,

with the ink that doesn't bleed if it gets wet, 

the one that doesn't melt if it's exposed to heat... 

Write my name on my leg, mama...

Make the lines thick and clear..

Add your special flourishes, so I can take comfort 

in seeing my mama's handwriting when I go to sleep...

Write my name on my leg, mama..

And on the legs of my sisters and brothers..

This way we will belong together...

This way we will be known as your children...

Write my name on my leg, mama...

And please write your name and Baba's name on your

legs too so we shall be remembered as a family...

Write my name on my leg, mama...

When the bomb hits our house, 

when the walls crush our skulls and bones..

Our legs will tell our story, 

how there was nowhere for us to run.

* Hinango mula sa kawing na: https://twitter.com/_abdurrahman_91/status/1725950937502486923 

Ang pitong nobela ni Faustino Aguilar

ANG PITONG NOBELA NI FAUSTINO AGUILAR

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nakabili ako noon ng aklat-nobelang Pinaglahuan ni Faustino Aguilar, na kulay pula ang pabalat. Bukod doon ay may iba pa pala siyang nobela. Ito'y ang Busabos ng Palad, Nangalunod sa Katihan, Sa Ngalan ng Diyos, Sa Lihim ng Isang Pulo, at Kaligtasan, na tinalakay bilang kabanata sa aklat. Mayroon pang Ang Patawad ng Patay, subalit nabanggit lang ito bilang huling nobela ni Aquilar, ngunit walang bukod na kabanata na tumalakay dito.

Nabatid ko ito nang mabili ko ang librong Faustino Aguilar: Kapangyarihan, Kamalayan, Kasaysayan, Isang Komentaryo sa mga Nobela ni Faustino Aguilar. Sinulat ito ni E. San Juan Jr. Nabili ko ang aklat sa Solidaridad Bookshop sa Ermita, Maynila sa halagang P500 noong Pebrero 11, 2022.

Ang nobelang Pinaglahuan ay sinulat niya noong 1906 at isinaaklat noong 1907. Nauna lang ng isang taon dito ang unang sosyalistang nobela sa bansa, ang Banaag at Sikat ni Lope K. Santos na nalathala ng serye noong 1905 sa pahayagang Muling Pagsilang bago isinaaklat noong 1906.

Ayon sa aklat ni San Juan, ang Busabos ng Palad ay nalathala noong 1909, at dalawang nobela ni Aguilar ang nalathala noong 1911, ang Sa Ngalan ng Diyos, at ang Nangaluhod sa Katihan.

Noong 1926 naman nalathala ang nobelang Ang Lihim ng Isang Pulo. Matapos ang halos dalawampu't limang taon ay magkasunod namang nalathala ang mga nobelang Kaligtasan (1951) at Ang Patawad ng Patay (1952).

Gustong-gusto ko ang sinabi ni San Juan sa kanyang Introduksyon sa aklat tungkol kay Aguilar: "Higit na karapat-dapat sa kaniya ang karangalang-bansag na "National Artist" kaysa sa mga ibang nagtamasa ng biyaya noon o ngayon."

Dagdag pa niya, "Opinyon ng piling dalubhasa na si Aguilar, sampu ng kaniyang mga kontemporaneo, ang pinakamasugid na "tagapaglahad ng katotohanan at tagamungkahi ng kalutasan" habang maalab niyang binuhay "ang pagdurusa ng kaluluwa" ng sambayanang Filipino."

Sino si Aguilar? Ito ang ilan sa isiniwalat ni San Juan hinggil sa talambuhay ni Aguilar: "Ipinanganak si Aguilar noong 15 Pebrero 1882 sa Malate at namatay noong 24 Hulyo, 1955 sa Sampaloc, Maynila. Naging kasapi siya ng Katipunan sa gulang na 14 taon. Di naglaon, nahirang siya  bilang kawani ng Kalihim ng Digmaan at Kalihim Panloob ng Republikang Malolos, kaya siya ibinilanggo ng mga Amerikano noong 1899."

Bilang manunulat, si Agular, ayon kay San Juan: "Naging editor siya ng seksyong Tagalog ng pahayagang La Patria at pangkalahatang editor ng pahinang Tagalog ng El Renacimiento. Siya ang kahuli-hulihang editor ng pahayagang Muling Pagsilang at naging editor ng pumalit na pahayagang Taliba."

Bilang manggagawa, si Aguilar naman ay: "Masigasig si Aguilar sa usaping pangmanggagawa. Hinirang siya bilang pangalawang direktor ng Bureau of Labor noong 1913 at pagkaraan umangat bilang direktor nito sa panahong 1918-1923. Naging kalihim siya ng Senado mula 5 Enero 1923 hanggang mabalik siya sa Kagawaran ng Paggawa at maging pangalawang kalihim sa mga taong 1933-1939. Ang mga huling katungkulan niya ay miyembro ng Board ng Rural Progress Administration noong Abril 1947 at ng Philippine Homesite and Housing Corporation."

Hinggil sa pitong nobela ni Aguilar, ayon pa kay San Juan, "Bagamat apat na nobela lamang ang naisaaklat, matayog at manining pa rin sa lahat ang kagalingan ni Aguilar sa uri ng sining na pinagsikhayan niya." Tinutukoy niya marahil sa apat na nang magsaliksik ako sa internet ay may larawan ng pabalat ng aklat - ang Pinaglahuan, Busabos ng Palad, Sa Ngalan ng Diyos, at Ang Lihim ng Isang Pulo. Ayon pa kay Sa Juan, "Pambihirang makakita ng lumang edisyon ng Ang Lihim ng Isang Pulo (1926) na itinuturing na pinakamasining sa paghawak ng dalisay na artikulasyon ng wika." Kung gayon, hindi pa naisaaklat ang mga nobelang Nangalunod sa Katihan, Kaligtasan, at Ang Patawad ng Patay? Nawa'y proyektuhin din itong malathala.

Mabuti't nakapagsulat si San Juan ng sinasabi niyang metakomentaryo sa mga nobela ni Aguilar. Kundi'y hindi natin mababatid na may iba pa pala siyang nobela bukod sa Pinaglahuan. Kailangan pa natin hanapin at basahin ang kanyang mga nobela upang mas malasahan pa natin ang himagsik ng kanyang panulat. Ito ang isa sa mga mithiin ko ngayon, ang basahin ang kanyang nobela at magbigay ng komentaryo, o kaya'y gawan ng sanaysay, ang mga ito.

Minsan, naiisip ko, magandang isalin sa Ingles ang lahat ng nobela ni Aguilar, subalit habambuhay itong gawain kung gagawin ko. Marahil isa o dalawa lamang ang kakayanin ko, kung sisipagin. At mailathala ang bersyong Ingles nito, halimbawa, sa Collins Classics sa Amerika. Gayunman, pangarap pa lang itong mananatiling pangarap kung hindi ako kikilos. Dapat mapagtuunan ito ng pansin at bigyan ng oras upang maisakatuparan.

Naisipan kong gawan ng tula ai Aguilar, tulang may tugma't sukat na labinlimang pantig bawat taludtod, bilang alay sa kanya.

FAUSTINO AGUILAR, NOBELISTANG MANGGAGAWA

Faustino Aguilar, magaling na nobelista

inilarawan ang lagay ng bayan sa nobela

ikinwento ang pagkaapi't himagsik ng masa

pati na ang kahilingang panlipunang hustisya

ang nobela'y Busabos ng Palad, Pinaglahuan,

Ang Patawad ng Patay, Nangalunod sa Katihan,

nariyan ang Sa Ngalan ng Diyos, ang Kaligtasan,

Ang Lihim ng Isang Pulo, sadyang makasaysayan

di dapat mawala na lang ang kanyang mga akda

lalo't nobela hinggil sa manggagawa't dalita

dapat siyang basahin at sa atin manariwa

ang lagay noon na hanggang ngayon ay di nawala

nagsamantala ang kapitalista't asendero

nilarawan niya noon ay di pa rin nagbago

may pagsasamantala pa rin sa dukha't obrero

hustisya noon ay panawagan pa ring totoo

maraming salamat, taoskamaong pagpupugay

kay Faustino Aguilar, na nobelistang tunay

basahin siya't samahan natin sa paglalakbay

hanggang mabago ang sistemang bulok at mabuway

01.14.2024

Papuri ng makatang Rio sa Senado

PAPURI NG MAKATANG RIO SA SENADO

pinuri ng makatang Rio ang Senado

nang kanyang itinulang marangal daw ito

ngayong panahon dapat ipakita nito

lalo kung ChaCha'y ibabasurang totoo

marangal at di raw yumuko sa dayuhan

habang sa ChaCha ay aariing sandaang

porsyento ng mga mayayamang dayuhan

ang anumang pag-aari dapat ng bayan

pinangunahan na ng mga kongresista

at punong bayan ang mga pagpapapirma

upang baguhin ang Konstitusyon, ang masa

naman daw ay pipirma dahil may ayuda

huwag pong hayaang malinlang tayong muli

ang pagpapapirma'y pagbabakasakali

na mamayani ang tuso't mapang-aglahi

ChaCha'y para sa interes ng naghahari

ngunit di ng masa, di rin ng buong nasyon

kaya sa Senado, ito'y malaking hamon

di payagang distrungkahin ang Konstitusyon

marangal na Senado'y hanap namin ngayon

- gregoriovbituinjr.

01.14.2024

* ang litrato ay mula sa aklat na "May Mga Damdaming Higit Kaysa Atin" ni Rio Alma, p. 136

Nilay

NILAY

ang pangarap kaya'y makakamit?

kapag di dadaanin sa galit?

bakit ba ang sistema'y kaylupit?

sa mga obrero't maliliit?

sinusumbatan ko ang sarili

kung bakit laging di mapakali

nakikitang di kawili-wili

ay walang magawa sa salbahe

kaya kumilos na, magsikilos

bago bansa'y muling mabusabos

maghanda sa pakikipagtuos

upang bansa'y ilagay sa ayos

madaling araw, kayraming nilay

nagigising na di mapalagay

dapat tayong maging mapagbantay

kung masa sa hukay ilalagay

- gregoriovbituinjr.

01.14.2024

NO TO 100% FOREIGN OWNERSHIP! NO TO CHACHA!

HUWAG MAGING ISKWATER SA SARILING BAYAN!

Panicky ba ang paniki?

PANICKY BA ANG PANIKI?

animo'y paniki ang panicky

nagpa-panic ka ba sa paniki

sakaling nakita mo sa gabi

at sa bahay mo'y biglang umuwi

buti kung ang paniki'y si Batman

na bayani sa Lungsod ng Gotham

na mas matinik pa kay Superman

na talaga ring sagad sa gulang

napag-usapan lang naman natin

ang paniki sa gabing madilim

di naman nang-aano sa atin

ngunit bida sa gabi ng lagim

ah, tara na kayang magsitulog

baka ito'y mali lang na kutob

sakaling paniki'y mambulabog

sa kumot kaya'y magsisisukob?

- gregoriovbituinjr.

01.13.2024

* litrato mula sa app na Word Connect

Komyuter ako, ang laban ng tsuper ay laban ko!

KOMYUTER AKO, ANG LABAN NG TSUPER AY LABAN KO!

kaisa ako sa laban ng mga tsuper ng dyip

dyip na ang sinasakyan ko mula nang magkaisip

ngayon, balak nang i-phase out, dapat itong masagip

sa pakanang ito, komyuter na tulad ko'y hagip

tiyak, apektado ang pamilya ng mga tsuper

pati na libo-libo kundi man milyong kompyuter

lalo ang simpleng trabahador, waiter, writer, welder

dyip ang pangmasang transportasyon nina mother, father

tinawag na e-jeep ang minibus na ipapalit

sa madla, tawag na ito'y tinaguyod na pilit

may dahilan pala, e-jeep na ang iginigiit

upang tradisyunal na dyip ay mawala, kaylupit!

tila kapitalista ang talagang may pakana

imo-modernisa raw, kaya hindi mo halata

na sila palang kapitalista'y kikitang sadya

kapag tradisyunal na dyip na'y tuluyang nawala

kaya "NO to jeepney phase out" ay naging panawagan

ng tulad kong komyuter at ng kapwa mamamayan

dyip nating karamay sa hirap, saya't kakapusan

sasakyan ng dukha'y di dapat mawalang tuluyan

- gregoriovbituinjr.

01.13.2024

* litratong kuha ng makatang gala sa terminal ng dyip

Kolum na patula sa dyaryo

KOLUM NA PATULA SA DYARYO

Sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Madalas kong nakikita sa pesbuk ang paglalathala ng kolum na patula ng isang katotong makata. Dahil pahayagang paglalawigan, tiyak na malaki ang naaabot niyon.

Subalit sa age of social media, nawawala na ang ibang pasulatan, o yaong nalilimbag sa papel. Kaya natutuwa ako sa katoto kong makatang si Glen Sales, isang guro, at kasapi ng Angono 3/7 Poetry Society, sa lingguhang paglabas ng kanyang kolum na patula na pinamagatang DAGITAB sa pahayagang Laguna Courier. Dahil dito'y saludo ako kay kamakatang Glen Sales.

Lalo na't bihirang makata na ngayon ang nalalathala sa mga pahayagan at magasin, maliban sa magasing Liwayway na laging may itinatampok na tula. Hindi ko naman matandaan na ang pangalan ng dyaryo sa Bulacan na may kolum din na patula, na nababasa ko noon. Sa mga arawang pahayagan naman tulad ng Abante, Bulgar, Pang-Masa, Pilipino Star Ngayon, Remate, Sagad, atbp. bihira naman ang may kolum na patula. At bihira rin silang naglalathala ng tula.

Ako naman ay may pinagsusulatang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), na nasimulan kong muli nang mahalal ako bilang sekretaryo heneral ng KPML noong Setyembre 16, 2018. Ito'y nalalathala ng dalawang beses sa isang buwan. Una ko itong hinawakan at nilathala noong taon 2001 nang maging staff ng KPML hanggang Marso 2008 nang ako'y mawala sa KPML dahil di na nag-renew ang funder, na siyang dahilan kaya nakakapaglathala noon ng Taliba ng Maralita.

Dati ay may pahayagang Obrero mula taon 2003 hanggang 2010 ang Bukluran ng Manggagawang Pilipino (BMP) kung saan isa ako sa nagsusulat, at sa magasing Ang Masa ng Partido Lakas ng Masa (PLM) mula 2011-2012 na pinagsusulatan ko rin, subalit wala na ang mga ito ngayon. Kaya malaking bagay sa akin na may pinagsusulatang pahayagang Taliba ng Maralita.

Ang unang sukat nito noon ay 8.5 x 11.5 o sukat ng short bond paper, walong pahina kada isyu, at naglalathala ng 1,000 kopya kada labas, mula sa isang printing company. Subalit ngayon, lumiit na ang Taliba ng Maralita, na ang sukat ay kalahati ng short bond paper, na may 20-pahina kada isyu. Subalit wala pang isandaang kopya bawat labas dahil na rin sa kakapusan ng salapi, at wala nang funder para sa proyektong ito. 

Tulad ng ibang pahayagan, nilalaman nito'y headline, editoryal, mga balita, kolum ng pangulo ng KPML, komiks, at mga pahayag ng KPML. Ang kaibahan lang, may pampanitikan dito tulad ng Liwayway, pagkat sa pahina 18-19 nito ay maikling kwento, at sa pahina 20 ang mga tula. Ang tatlong dulong pahinang iyon ang kumbaga'y kolum ko.

Nakakatuwa nga na minsan ay sinabihan ako ng pangulo ng aming organisasyon, na pulos tula daw ang sinusulat ko. Aba'y isang pahina lang ang tula, ah, at sa dulong pahina pa, subalit ito ang pumukaw sa kanyang isip.

Kung ang kamakatang Glen Sales ay may apat na beses na labas ng kolum na patula kada buwan, ako naman ay dalawang beses kada buwan. Kung ang kanyang dyaryo'y nasa sanlibong kopya kada labas, ang Taliba ng Maralita ay wala pang isandaang kopya kada labas.

Gayunpaman, kung walang Taliba ng Maralita, pakiramdam ko'y manunulat akong walang pinagsusulatan. Kaya taospusong pasasalamat sa Taliba ng Maralita sa paglalathala ng aking maikling kwento't mga tula sa bawat isyu nito.

Nais ko pa ring magsulat at malathala sa iba pang pahayagan, lalo na't malawak ang naaabot, hindi lang sa social media o sa internet. Iba pa rin talaga ang malathala ka sa pahayagan na iyong nahahawakan at nababasa. Ginawa ko nang misyon ang pagsusulat sa Taliba ng Maralita lalo na't ito na lang ang pinagsusulatan kong dyaryo.

01.13.2024

Tarang mag-tsaa

TARANG MAG-TSAA

mabuti sa katawan ang tsaa

sabi ng matatanda sa una

paborito ng mamay at lola

ano pa't pampasigla talaga

ito pa'y mahalagang inumin

upang di ka raw maging sakitin

gamot din daw sa pag-uulyanin

mga kalamnan pa'y ginigising

iniinom ko ito ng sapat

bago kumain at mag-uminat

nag-aalis ng bara sa ugat

iwas sa sobrang timbang o bigat

tarang mag-tsaa, tayo'y uminom

lumbay sa gunita'y maghihilom

- gregoriovbituinjr.

01.13.2024

Nagmamahal

NAGMAMAHAL

ay, nagmamahalan na ang presyo

ng bilihin, pati na Meralco

sibuyas, kamatis na bili ko

ay talagang mahal nang totoo

ay, mura pa rin kung tingi-tingi

magsasaka'y di sana malugi

masaganang ani nilang mithi

nawa'y kamtin, di maging lunggati

mamamakyaw, binibiling mura

mahal na pag kanilang binenta

kawawa tuloy ang magsasaka

ang nagtanim ay di sumagana

presyo man ay nagmahal nang lubos

sinong masisi pag kinakapos?

- gregoriovbituinjr.

01.13.2024

Patakaran

PATAKARAN

madalas ay may patakaran

saanman ang ating puntahan

na dapat nating sundin naman

upang mayroong kaayusan

madalas pinagtibay iyon

at marami ang nagdesisyon

sapagkat maganda ang layon

sa samahan, bayan o nayon

pagpasok mo man sa kubeta

ay may patakaran talaga

pagkaihi ay magbuhos ka

may kasunod kang gagamit pa

patakaran ay di palabas

ginawa upang maging patas

kumbaga sa kubeta'y atas

iwang malinis ang kasilyas

patakaran ay alamin mo

saanman magpunta sa mundo

lalo'y ayaw makalaboso

kung nahuli kang namboboso

- gregoriovbituinjr.

01.12.2024

Bawat tula'y tulay sa paglaya

BAWAT TULA'Y TULAY SA PAGLAYA

tutulaan kita kahit himbing

o pag nananaginip ng gising

kumakatha habang naglalambing

sa banig man ay pabiling-biling

sasabihin ko sa iyong ganap

anong nasa kabila ng ulap

ano bang mga pinapangarap

nang buhay ay di aandap-andap

na parang kandilang nauupos

dahil sa mga pambubusabos

ng uring gahaman, tuso't bastos

na mapangmata sa dukha't kapos

bawat tula'y tulay sa paglaya

ng dalita't uring manggagawa

ito ang sa buhay ko'y adhika

bilang tibak at makatang gala

- gregoriovbituinjr.

01.12.2024

Ang aklat ng mga kontrabida sa komiks

ANG AKLAT NG MGA KONTRABIDA SA KOMIKS

Munting sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Agad napukaw ang atensyon ko nang pumasok ako sa Book Sale sa SM Fairview nang makita ko agad ang aklat na "The Legion of Regrettable Supervillains, featuring the 50 Strangest Supervillains in the History of Comics, The Loot Crate Edition" na Jon Morris. Nabili ko ito sa halagang P130.00, Enero 10, 2024.

Hinati sa tatlong kabanata ang aklat. Unang Bahagi: The Golden Age, na naglalaman ng 25 kontrabida; Ikalawang Bahagi: the Silver Age, na naglalaman ng 16 kontrabida; at Ikatlong Bahagi: The Modern Age, na may siyam na kontrabida.

Pinangsanggunian ng may-akda para sa kanyang aklat ang Digital Comic Museum (digitalcomicmuseum.com) at ang Comic Book Plus (comicbookplus.com) na kanya ring pinasalamatan. Ayon nga sa kanya, "without whose tireless archivists and exhaustive catalog the research for the majority of this book would have been impossible."

Mabuti't may nag-ipon ng ganito, pagkat ito'y makasaysayan. Ang Golden Age ay mula taon 1938-1949; ang Silver Age ay mula taon 1950-1969; at ang Modern Age ay mula taon 1970-present.

Nakakatuwang basahin, bagamat hindi naman ito komiks ng Pilipinas, kundi sa Amerika. Naisip ko lang, paano sa ating bansa, may nagaarkibo ba? Mabuti na lang at isa ako sa mahilig magbasa at mangolekta ng dating lingguhan, ngunit ngayon ay buwanang Liwayway magazine.

May kolum na "Balik-Tanaw: Artsibo ng Nobelang Komiks sa Loob ng 100 Taon ng Liwayway" si Edgar Calabia Samar. Nabuhay din ako sa panahong wala pa o hindi pa uso ang internet, at sa mga tindahan ng dyaryo ay may mga komiks na pinaaarkila. Arkilahin mo lang sa tabi ng mga ilang minuto, o kaya'y kalahating oras, masaya ka na. tapos ay isoli mo sa tindera, dahil may nakapila pang nais magbasa ng komiks na binasa mo. Nariyan ang mga komiks noon na Wakasan Komiks, Aliwan Komiks, Tagalog Klasiks, Hiwaga Komiks, at marami pang iba.

Maraming nobela sa komiks na isinapelikula, tulad ng Totoy Bato, Bakekang, Kampanerang Kuba, Lastikman, Bindying, at ang walang kamatayang Darna.

Noong bata pa ako ay may Funny Comics, kung saan bago pa ang pelikulang Planet of the Apes, ay mayroon nang Planet Op Da Eyps sa Funny Komiks, pati na sina Super Dog at sumunod ay Super Cat, at ang kwento ni NikNok.

Sa aking pananaliksik, napag-alaman kong mayroon din palang Philippine Comics Art Museum, na matatagpuan sa https://web.archive.org/web/20110508041423/http://alanguilan.com/museum/.

Nariyan din ang sumusunod na sanggunian: 

(a) Celebrating 120 Years of Komiks From the Philippines I: The History of Komiks, Newsarama, October 19, 2006

(b) Celebrating 120 Years of Komiks From the Philippines II: The Future of Komiks, Newsarama, October 21, 2006

(c) Lent, John A. (2009) The First One Hundred Years of Philippine Komiks and Cartoons. Boboy Yonzon.

(d) Roxas, Cynthia and Joaquin Arevalo, Jr. A History of komiks of the Philippines and other countries, with contributions by Soledad S. Reyes, Karina Constantino-David, Efren Abueg; edited by Ramon R. Marcelino. Nariyan din ang ""Philippine Comics" The most comprehensive library of Filipino comics on the internet".

Subalit sino kaya ang mga kontrabida sa ating mga komiks. Hindi gaya sa American comics, kilala ang kanilang mga kontrabida. Halimbawa, sa Batman, nariyan ang mga kalaban niyang sina Joker, Riddler at Penguin.

Sa atin naman, sikat ang bidang kontrabida na sina Zuma, at ang kanyang anak na si Galema. Hindi rin natin agad maalala kung sino ang matinik na kalaban nina Captain Barbell at ni Lastikman.

Ang nabili kong aklat ng supervillains sa American comics ay pumukaw sa aking diwa upang pansinin din ang kalagayan ng ating mga komiks. Nakakarami pala ng ating mga komikero o kwentista sa komiks, na ang talaan ay makikita sa https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Filipino_comics_creators.

Mahilig lang akong magbasa ng komiks, subalit hindi ako makadrowing ng maganda. Sinimulan ko ring kumatha ng komiks na "MARA at LITA" sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na pahayagan ng samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML) mula pa Enero 2021 hanggang sa kasalukuyan, na dalawang beses kada buwan ang labas. Mas mabuti pa kaya, idaan ko sa tula ang nasasadiwa.

sadyang kahanga-hanga ang mga dibuho

at kwento sa komiks ng mga komikero

lalo na't isinapelikula pa ito

kaya sumikat ang mga gumanap dito

nakilala ang mga kalaban ni Batman

aba'y sina Penguin, Riddler, Joker ba naman

sikat din sa atin ang kwento ni Superman

mula komiks na talagang kinagiliwan

nakilala't sumikat sa atin si Darna

likha ni Mars Ravelo sa komiks talaga

sinong makakalimot sa mag-amang Zuma't

Galema, mula komiks sinapelikula

halina't komiks na Pinoy ay tangkilikin

nobelang komiks nga'y binabalak kong gawin

ito'y isang pangarap na nais kong tupdin

bida't kontrabida'y aking pasisikatin

ngunit balak kong bida'y kolektibong masa

mga maralita't manggagawa ang bida

walang manunubos kundi pagkakaisa

iyan, ganyan ang nais kong gawing nobela

01.11.2024

Pamahiin

PAMAHIIN

huwag magwalis sa gabi

paniwala bang may silbi?

ikaw ba'y mapapakali

kung katulugan mo'y dumi

sa gabi'y huwag magwalis?

sa dumi'y makakatiis?

kung gabok sana'y mapalis

matutulog kang kaylinis

nag-aalis daw ng swerte

ang pagwawalis sa gabi

swerte pala'y nasa dumi

basura'y dalhin mo dini

mga ganyang pamahiin

ay parang amag sa kanin

di masarap kung nguyain

at tiyan mo'y sisirain

- gregoriovbituinjr.

01.10.2024

Mahirap man ang daan

MAHIRAP MAN ANG DAAN

"Sometimes there's not a better way, sometimes there's only the hard way." ~ Mary E. Pearson

minsan daw, may mga bagay
upang kamtin ang tagumpay
ay pagsisikapang tunay

daraan man sa kumunoy
tinanim man ay maluoy
sikapin mong magpatuloy

minsan, kayhirap ng daan
baku-bako ang lansangan
o baka maligaw ka man

pag-isipan mong mabuti
anong mabuting diskarte
huwag lang maging salbahe

ang loob mo'y lakasan pa
tulad ng chess ang pagbaka
palaisipan talaga

at iyo ring mararating
ang pangarap mo't layunin
tagumpay ay kakamtin din

- gregoriovbituinjr.
01.09.2024

* palaisipan ay mula sa pahayagang Pilipino Star Ngayon, Enero 9, 2024, p.10

Ang tamang gamit ng RITO at DITO

ANG TAMANG GAMIT NG RITO AT DITO

"Bawal Umihi Rito" ang nakita kong paalala sa isang pader sa T. Alonzo St. sa Baguio City, malapit sa Baguio Center Mall. Wow! Karaniwan nang nakikita ko sa kinalakhan kong Maynila, ang nakasulat ay "Bawal Umihi Dito."

Mas tumpak ang paalala sa Baguio City. Talagang batid nila ang turo mula  sa Balarila ng Wikang Pambansa, na sinulat ng lider-manggagawa at nobelistang si Lope K. Santos.

Ayon sa Balarila, ginagamit ang RITO kung ang sinundang salita ay nagtatapos sa patinig (vowel), tulad ng "Bawal Umihi Rito", subalit kung nagtatapos sa katinig (consonant), ang ginagamit na ay DITO. Halimbawa, "Bawal Tumawid Dito", at hindi "Bawal Tumawid Rito." Gayon din ang gabay sa paggamit ng RIN at DIN, RAW at DAW, ROON at DOON, RINE at DINE, RIYAN at DIYAN, atbp.

Nang mapadaan ako sa paalalang iyon sa pader sa Baguio, hindi ako nakaamoy ng mapalot o mapanghi, na ibig sabihin, sinusunod iyon ng mga tao, at walang umiihi roon. Sa lungsod na kinalakhan ko na may paalalang "Bawal Umihi Dito", aba'y iniiwasan. Paano, pag dumaan ka roon, amoy mapalot. Ang panghi! Ngiii!

Ibig sabihin ba, mas disiplinado ang mga taga-Baguio kaysa tulad kong taga-Maynila? Ibig sabihin ba, pag tama ang paggamit ng RITO at DITO, sinusunod ng mga tao? Hmmm... Sana nga.

- gregoriovbituinjr.

01.08.2024

Buntala

BUNTALA

ilang planeta ang nakikita

at napaisip ako talaga

Venus ba, o Mars ba, o buwan ba?

ngunit di sila mga planeta

pagkat repleksyon lang ng liwanag

ng bombilya, ako'y napapitlag

titig sa wala, buhay na hungkag

ah, repleksyon, ako'y napanatag

animo sila'y mga buntala

na iyong natatanaw sa lupa

animo'y tulog pa yaring diwa

at sa kawalan nakatunganga

mabuti't yaring diwa'y nagising

sa matagal kong pagkakahimbing

- gregoriovbituinjr.

01.08.2024

Sab-atan

SAB-ATAN

Nang magtungo kami ni misis sa Baguio City, at dumating doon ng madaling araw, kumain muna kami sa Sab-atan restaurant, Enero 8, 2024. Sinamahan ko siya sa Baguio upang gampanan niya ang kanyang transaksyon Balik agad kami ng Maynila kinabukasan dahil may pasok.

Ayon kay misis, ang sab-atan ay salitang Igorot sa tagpuan (noun) o nagkitaan (verb). Alam niya pagkat si misis ay mula sa Mountain Province. Iba pa ang dap-ayan na tagpuan din subalit ang dap-ay ay tumutukoy sa isang sagradong pook.

Naisip ko naman na ang sab-atan marahil ang pinagmulan ng salitang sabwatan minus w. Nang magkatagpo at magkita ay doon na nag-usap o nagpulong upang maisagawa ang anumang plano o gawain.

kumain muna kami sa Sab-atan

nang dumating madaling araw pa lang

nabatid kay misis ang kahulugan

Sab-atan ay Igorot sa tagpuan

salamat sa bago kong natutunan

na magagamit ko sa panulaan

ibahagi ang dagdag-kaalaman

upang mabatid din naman ng tanan

- gregoriovbituinjr.

01.08.2024

Sa Jollikod

SA JOLLIKOD

pagbaba namin sa Baguio City

nakita ko agad ang Jollikod

na nasa likuran ng Jollibee

sa ngalan pa lang ay napatanghod

sa Jollikod ay agad hiling ko

kay misis, kunan akong litrato

at gagawan ko ng tula ito

na minsan man, napadaan dito

kung chicken joy yaong sa Jollibee

na hilig ng bata't ng marami

aba, sa Jollikod nama'y happy

at may crispy dinakdakan dine

madaling araw pa, di pa bukas

kakain sana't manghihimagas

dito sana'y magpalipas-oras

bago tumungo sa inaatas

- gregoriovbituinr.

01.08.2024

Sa aklatan

SA AKLATAN

mabuti pang ang buhay ko'y gugulin sa aklatan

kaysa gabi-gabi'y aksayahin ko sa inuman

ano bang aking mapapala doon sa tomaan

kung wala naman iyong saysay at patutunguhan

sa aklatan, baka makakatha pa ng nobela

makapagbasa't malikha pa'y titik sa musika

kaytagal ko ring pinangarap maging nobelista

ngunit sa dagli't maikling kwento'y nagsasanay pa

paksa sa nobela'y laban ng uring manggagawa,

buhay at pakikibaka ng masang maralita,

kababaihan, bata, magsasaka, mangingisda,

bakit sistema'y dapat palitan ang nasa diwa

kaya nais kong nasa aklatan kaysa tumagay

doon ay dama ko ang tuwa, libog, dusa't lumbay

kaya pag may okasyon lang ako makikitagay

sa loob ng aklatan, loob ko'y napapalagay

- gregoriovbituinjr.

01.08.2024

Naabutan ko ang Showa period sa Japan

NAABUTAN KO ANG SHOWA PERIOD SA JAPAN

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Naabutan ko ang Showa period sa Japan, o ang panahong buhay pa si Emperor Hirohito, na arkitekto ng pananakop ng Hapon sa Pilipinas.

Namatay si Emperor Hirohito noong Enero 7, 1989, kung saan isa akong iskolar ng anim-na-buwan sa isang pabrika ng electronics sa Hanamaki City, Iwate Prefecture, mula Hulyo 16, 1988 hanggang Enero 15, 1989. Doon na ako nag-20th birthday.

Nag-aral ako ng radio-tv technician ng anim-na-buwan dito sa bansa. Tatlong buwan pa lang ay pinadala na ako at isa pang kaklase ng aming eskwelahan sa Japan upang mag-OJT, kaya hindi namin natapos ang aming kurso.

Nasa Japan ako sa huling limang buwan at tatlong linggo ng Showa period, at isang linggo ng umpisa ng Taisho period.

Pag-uwi ko sa Pilipinas, agad akong kinuha ng isang Japanese-Filipino company na ang produkto ay piyesa ng floppy disk ng kompyuter. Nakabase iyon sa Alabang, Muntinlupa. Ako'y machine operator sa Metal Press Department ng tatlong taon mula Pebrero 6, 1989 hanggang Pebrero 5, 1992. 

Manggagawa na ako sa kumpanya nang maisabatas ang Herrera Law noong 1989. Pebrero 6, 1992 nang mag-resign ako sa kumpanya upang mag-aral sa kolehiyo. Kumatha ako ng munting tula hinggil dito.

huling taon na pala ni Emperor Hirohito

nang sa Lungsod ng Hanamaki ay naroon ako

isa siyang emperor na patakara'y berdugo

nang bayan kong sawi ay nilusob nilang totoo

nadamay sa Ikalawang Daigdigang Digmaan

itong bayang mahal, dahil sa kanyang kagagawan

sapagkat nagpalawak sila ng nasasakupan

iyon ang una kong bansang pinuntahan - ang Japan

pinadala ng aking paaralan ang tulad ko

upang mag-aral ng kaalamang elektroniko

bilang O.J.T. ay doon ang una kong trabaho

pinadala ko naman sa pamilya ang sweldo ko

naabutan ko roon ang kapanahunang Showa

o panahong si Hirohito'y nanunungkulan pa

isang karanasang di ko malimutan talaga

bilang manggagawa, at ngayon, bilang aktibista

01.07.2024

* litrato mula sa google

Ang kuting

ANG KUTING

ilang linggo pa lang ang kuting

tila ba siya'y bagong gising

mula sa mahabang paghimbing

naglalaro ngunit marusing

dapat kong tanggalin ang muta

upang makakitang bahagya

gayon nga ang aking ginawa

upang kuting ay di lumuha

tatlo silang magkakapatid

iba'y naroon sa paligid

ang lagay nila'y binabatid

nang pagkain ay maihatid

ina nila'y hinahagilap

gutom na't ito'y hinahanap

gatas ay nais na malasap

ang nanay kaya'y maapuhap

- gregoriovbituinjr.

01.07.2024

* ang bidyo nito ay mapapanood sa https://fb.watch/psG-gRdc-x/

Mag-ina

MAG-INA

tunay na mapagmahal ang ina

kinakalinga ang anak niya

sinumang magpabaya'y di ina

kaya marahil turing ay puta

salamat sa inang mapagmahal

sa anak kaya nakatatagal

sa anumang problemang dumatal

pag-ibig sa puso'y bumubukal

ina'y kanlungan, tulay at gabay

nang anak ay mapanutong tunay

sa lahat ng ina, pagpupugay!

salamat, kayo'y aming patnubay!

- gregoriovbituinjr.

01.07.2024

* ang bidyo nito ay mapapanood sa https://fb.watch/psH2puMu16/ 

Kung bakit hindi Goldilocks cake ang binili ko para sa bday ni misis?

KUNG BAKIT HINDI GOLDILOCKS CAKE ANG BINILI KO PARA SA BDAY NI MISIS?

Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Ikaapatnapung kaarawan ni Misis ngayong Enero 6, 2024. Kabertdey niya ang mga artistang sina Sharon Cuneta, at Casey Legaspi na anak nina Zoren at Carmina. Kabertdey din niya ang namayapa nang si Nida Blanca. Aba, kabertdey din niya ang bayaning Katipunera na si Tandang Sora. At ang pangalan ni Misis ay Liberty. Kasingkahulugan ng inaasam nating Freedom, Independence, Kalayaan, Kasarinlan, di lang mula sa dayuhan, kundi sa pang-aapi at pagsasamantala ng tao sa tao.

Sa birthday niyang ito, ibinili ko siya ng cake. Subalit hindi kagaya ng nakagawian niya, hindi ako bumili ng cake sa Goldilocks. Dahil ako ang bibili ng cake, sinabi ko sa kanyang hindi Goldilocks cake ang bibilhin ko. Kaya nag-ikot kami sa Cubao, at napili ni Misis ang cake mula sa TLJ (hindi TVJ o Tito, Vic and Joey) Bakery, o The Little Joy Bakery. Siya ang pumili ng flavor.

Nais kong kahit sa pagbili ng cake ay maipakita ko ang katapatan sa uring manggagawa. Dahil noong taon 2010, nakiisa ako sa welga ng unyon ng Goldilocks. Nagwelga ang mga kasapi ng BISIG (Bukluran ng Independentang Samahang Itinatag Sa Goldilocks) dahil sa isyu ng retrenchment. Ako ay staff naman noon ng Bukluran ng Manggagawang Pilipino (BMP). Sa laban nga ni Pacquiao kay Joshua Clottey ng Ghana, doon kami sa piketlayn ng Goldilocks sa Shaw Blvd. nanood.

Natatandaan ko't nasaksihan ko, madaling araw nang itinirik ng mga manggagawa ang welga. Natatandaan ko, isa sa isyu ang pagkatanggal ng 127 manggagawa, na nais nilang maibalik sa trabaho. Natatandaan ko, nakiisa at natulog din ako sa piketlayn nila. Naglabas din kami ng nasa 100-pahinang aklat hinggil sa nasabing welga. Natatandaan ko, naroon kami hanggang matapos ang welga.

Bagamat matagal nang tapos iyon, hindi pa rin ako bumibili ng cake sa Goldilocks. Ni anino ko ay ayokong makitang nasa loob ng bilihan ng Goldilocks. Nais kong maging tapat sa aking sarili at sa manggagawa. Kaya ngayong kaarawan ni Misis, sinabi ko sa kanyang huwag kaming bibili ng cake sa Goldilocks, bagamat hindi ko siya sinasaway kung bumibili siya minsan ng cake sa Goldilocks, lalo't hindi naman ako kasama.

Marahil, mabubuhay pa ako ng ilang taon, at mamamatay nang hindi tumutuntong at bumibili sa Goldilocks upang ipakita na hanggang ngayon, nananatiling may bahid ng dugo ng manggagawa ang bawat cake doon, upang ipakitang sa ganito mang paraan ay maipakita ko ang aking puso, pagdamay at pakikiisa sa laban ng uring manggagawa. Ang paninindigang ito'y kinathaan ko ng tula.

di Goldilocks cake ang binili ko

para kay misis sa birthday nito

hanggang ngayon ay nadarama ko

bawat cake na nagmumula rito'y

may bahid ng dugo ng obrero

lalo't kaisa ako ng unyon

nang sila'y magsipagwelga noon

ni-retrench ang manggagawa roon

hanggang ngayon, ito'y aming layon

paglaya ng manggagawa'y misyon

01.06.2024

40 na si Misis

40 NA SI MISIS

Life begins at forty, sabi nila

Mahal ko, kwarenta anyos ka na

At sa araw mo'y binabati kita

Maligayang kaarawan, sinta

Ka-birthday mo si Sharon Cuneta,

Casey Legaspi, at Nida Blanca

Ka-birthday mo pa'y Katipunera

Ating bayaning si Tandang Sora

Matatatag na kababaihan

Di Marya Klara pagkat palaban

Kayo'y aming sinasaluduhan

Na halimbawa'y tinutularan

- gregoriovbituinjr.

01.06.2024

Saanman mapadpad

SAANMAN MAPADPAD

pupuntahan kita, aking sinta

kung naroon ka sa opisina

kung nagtampisaw ka sa aplaya

kung nasa rali ka sa kalsada

sasama pa rin akong maglakad

saanman tayo, sinta, mapadpad

kung kinakailangang lumipad

aking pakpak ay di masasadsad

upang malikha ang mga tula

ng hinahangad nating paglaya

na tangan ang prinsipyong dakila

haharapin ang anumang sigwa

halina, giliw, ako'y samahan

sa ating bawat patutunguhan

bayan ay ating paglilingkuran

sa laban, wala tayong iwanan

MALIGAYANG KAARAWAN!

- gregoriovbituinjr.

01.05.2024