Masasabi kong inibig din kita, aking sinta

Masasabi kong inibig din kita, aking sinta
Ikaw ang aking inspirasyon bilang aktibista
Kahit palagi tayong naroroon sa kalsada
At kasama'y uring manggagawa't nakikibaka
Edukasyon at ahitasyon ay ating gawain
Lumalaban, nag-oorganisa, may adhikain
Ang pagpopropaganda naman ang aking tungkulin
Gusto nating bulok na sistema'y palitan natin
Agapay natin ang bawat isa sa tinatakbo
Ng pakikibakang itong di makapa ang dulo
Dahil aktibista tayong nagnanais manalo
At sa buhay natin ay makitang tagumpay tayo!
- gregbituinjr.

Sa Inang Bayan, salin ng tula ni Gat Emilio Jacinto

SA INANG BAYAN (A LA PATRIA)

tula ni Gat Emilio Jacinto

nakasulat ng orihinal sa Espanyol

na nasa aklat na Rebolusyon(g 1896) ni Virgilio S. Almario

Malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

20 pantig bawat taludtod

I.

Mabuhay ka, tinubuang lupa / higit saanman, kita'y sinamba

na ang yaman mo'y napakarami't / kalikasan ay pinagpala ka

edeng kaybabango ng bulaklak / kumpara sa ibang harding tunay

kaygagandang kulay, sumisilay, / langit ay pininta ng liwayway

na yaong makata'y nangagitla't / tila nananaginip kung saan.

II.

Mabuhay ang nakabibighaning / mutya, ang mahal kong Pilipinas

Venus sa ganda'y kaakit-akit, / walang kaparis, bayan kong mahal

lupain ng liwanag at kulay, / tula, halimuyak at ligaya

lupain ng bungang kaysasarap / at matamis na pagkakaisa

marahang inuugoy ng hangin, / dinuduyan ng alon sa laot.

III.

Kayhalaga't nagliliwanag kang / perlas ng Dagat ng Silanganan

paraisong natatag sa kinang / niring ating nagbabagang araw

anong rubdob kitang binabati / at masigasig na sinasamba

aking diwa'y inalay sa iyo, / na marubdob niyang ninanasa

makita kang walang anong pait / at pang-aalipin ng Kastila.

IV.

Sa kabila ng kasuotan mo, / umungol kang nakatanikala

na ang pinakamahalaga pa / - ang kalayaan, yaon ang wala

na upang maibsan, aking bayan, / ang pagdurusa mo't kalungkutan

buhay ko'y buong iniaalay, / dugo ko ma'y sumirit sa ugat

sa huling patak man sa kawalan / ay mapahimlay sa walang hanggan. 

V.

Anong iyo'y katarungang dapat / o kaya'y likas na karapatan

o wala kundi pawang mababaw / na salita't pulos pang-uuyam

katarunga'y para bang halimaw / sa anong lungkot mong kalagayan

alipin ka, gayong marapat kang / alayan ng putong bilang Mutya

pinasasaya ang malulupit, / pinagmamalupitan ka naman.

VI.

Anong matutulong nito, bayan, / na nakayukod sa kasawian

gayong yaong sapiro mong langit / ay maliwanag, kaakit-akit

na sa buwan mong animo'y pilak / ang sa karikta'y di mapantayan

ano bang silbi nito kung ikaw'y  / may himutok sa pagkaalipin

na sa loob ng apat na siglo'y / patuloy kang nasa dusa't hirap.

VII.

Anong silbing mga bulaklak mo'y / tinatabingan ang mga bukirin

matatamis na huni ng ibon / na sa gubat mo'y nauulinig

kung ang kanyang huni't halimuyak / ay dinadala man din ng hangin

na doon sa mga pakpak nila'y / may dalang hikbi't pait na impit

na nananaig sa iwing diwa't / ang tao'y sadyang napapaisip.

VIII.

Anong buting idudulot niyan, / perlas ng basal mong kagandahan

pinakinang mo sa kaputian / yaong yaman ng buong silangan

kung ang lahat ng iyong kariktan / kung ang buo mong kagandahan

ay iginapos sa mga bakal / na walang makapantay sa tigas

ang maniniil ba'y na tuwang-tuwa / sa kaaba-aba mong lagay?

IX.

Anong pakinabang ng lupain mong / kasaganaa'y walang kaparis

na ibinubunga'y masaganang / prutas na kaysarap at kayrami

kung sa wakas may masisilungang / ipinagkaloob niyong langit

ay ipinahayag at inangkin / ng mga Kastilang salanggapang

karapatan lang nila ang batid, / inaring may kalapastanganan.

X.

Sa dulo'y tatahimik ang lahat / at titiisin ang katandaan

na dumating na rin ang panahon / na ikaw na nga'y ipaglalaban

upang durugin ng walang awa't / walang takot ang sukabang ahas

na nilason ng kanyang kamandag / ang iyong kaaba-abang buhay

O, bayan ko, naririto kami, / sa iyo'y handa kaming mamatay.

XI.

Ang mga minamahal na ina / at asawang pinakasisinta

anak mang kapiraso ng puso't / kapara rin ay tipak ng diwa

upang ipagtanggol ang layon mo'y / iniiwan namin ang lahat

yaring pag-asa't aming pag-ibig: / ang kaligayahang aming hangad

lahat ng aming sintang pangarap, / lahat-lahat ng aming tagimpan.

XII.

Sa buong kapuluan, bayani'y / nagbibigay-liwanag sa atin,

pagsinta'y nag-aalab sa bayan, / may ningning sa bawat kabutihan,

masigasig makibaka't tanging / makagagapi'y ang kamatayan

na kahit mangamatay pa sila'y / bibigkasin ang banal mong ngalan

Bayang mahal, ligaya mo'y hangad / hanggang sa huli nilang hininga.

XIII.

Kayrami ng bituin sa langit, / libu-libong bayaning magiting

nahimlay sa dambana mong banal / na buhay nila'y kusang inalay

at nang marinig mo ang labanan. / kasuklam-suklam na sagupaan

sa langit ay umusal nang taos / ang inyong anak, ang matatanda,

at kababaihan, inaasam / na sa ating hukbo ang tagumpay.

XIV.

At sa gitna ng pagmamalupit / at di masabing pagpapahirap

nang dahil umiibig sa iyo'y / tanging kabutihan mo ang pita 

nagdusa'y di mabilang na martir, / higit sa dalisay nilang diwa

pinagpapala ka nila kahit / sa gitna ng dalamhati't pait

at kung tuluyan silang mamatay, / bayan ay sadyang napakapalad.

XV.

Anong halaga kung daan-daan, / libu-libong anak mo'y naglaho

sa di patas na pakikibaka, / sa matinding pagtutunggalian

at kanilang dugo'y nagsidaloy / na animo'y isang karagatan

anong halaga ng pagtatanggol / sa iyo't sa lupa  mong tahanan

kung mapahamak sila sa laban / nakamamatay na kapalaran.

XVI. 

Munting bagay kung ipapatapon / tayo't dumanas ng bilangguan

o mala-impyernong pagdurusa, / na may poot na sadyang kaybagsik

tungo roon sa dambanang banal / na sa ating puso'y nakaukit

sama-sama ka naming tinaas / nang walang bahid ng kahalingan

na sumumpa sa ating layunin / at itinataya yaring dangal.

XVII.

At kung sa dulo man ng labanan / ay may mga lawrel ng tagumpay,

at ang gawa nati't sakripisyo'y / puputungan ng magandang palad

mga susunod na salinlahi'y / tiyak na aalalahanin ka

bilang mutya ng pulong malaya, / mutyang dalisay at walang dungis

at ikaw ay hahangaang sadya / ng lahat ng tao sa daigdig.

XVIII.

Sa kalangitan mong nagniningning / ay muling sisikat ang liwanag

ng bagong araw ng kalayaan, / pagsinta, pati kasaganaan

at sa mga nabulid sa dilim, / sa gabing pusikit ay lumaban

huwag hayaang malimot yaong / puntod nilang kaylamig at payak

para sa iyong kaligayahan, / sila'y maligaya nang hihimlay.

XIX.

At kung yaong putong ng tagumpay / sakali'y maagaw ng Kastila

at sakaling sa pabagu-bagong / kapalaran, ikaw ay talikdan

di na mahalaga, bawat isa'y / ituturing na magkakapatid

laya'y laging may tagabandila / habang may maniniil pang buhay

angpaniwala'y di maglalaho, / habang tumitibok pa ang puso.

XX.

Ang pagkilos ay magpapatuloy / sakali mang dito'y tumahimik

bago unos ay payapa muna / saka mamumuo yaong sigwa

at sa mas bunyi mang katatagan / patuloy ang masinop na gawa

at pagbaka'y sisimulang muli / nang mas masigasig at malakas

makikibaka hanggang magwagi, / hanggang sa matuyo yaring luha.

XXI.

Bayang natatangi't minamahal, / na habang lumbay mo'y lumalago

lumalago rin yaring pag-ibig, / lalo ang tangi mong pagmamahal

huwag kang mawalan ng pag-asa, / maging sugat mo ma'y nakabuka

patuloy na aagos ang dugo / habang may nabubuhay sa amin

ay di ka namin malilimutan, / di kailanman, di kailanman!

Talasalitaan:

tagimpan - ilusion, mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, pahina 1202

kahalingan - pasion, mula sa English-Tagalog Dictionary, ni Leo James English, pahina 719

.

.

.

A LA PATRIA

Poem by Gat Emilio Jacinto

I

¡Salve, oh patria, que adoro, amor de mis amores,

que Natura de tantos tesoros prodigó;

vergel do son más suaves y gentiles las flores,

donde el alba se asoma con más bellos colores,

donde el poeta contempla delicias que soñó!

II

¡Salve, oh reina de encantos, Filipinas querida,

resplandeciente Venus, tierra amada y sin par:

región de luz, colores, poesía, fragancias, vida,

región de ricos frutos y de armonías, mecida

por la brisa y los dulces murmullos de la mar!

III

Preciosísima y blanca perla del mar de Oriente,

edén esplendoroso de refulgente sol:

yo te saludo ansioso, y adoración ardiente

te rinde el alma mía, que es su deseo vehemente

verte sin amarguras, sin el yugo español.

IV

En medio de tus galas, gimes entre cadenas;

la libertad lo es todo y estás sin libertad;

para aliviar, oh patria, tu padecer, tus penas,

gustoso diera toda la sangre de mis venas,

durmiera como duermen tantos la eternidad.

V

El justo inalienable derecho que te asiste

palabra vana es sólo, sarcasmo, burla cruel;

la justicia es quimera para tu suerte triste;

esclava, y sin embargo ser reina mereciste;

goces das al verdugo que en cambio te dá hiel.

VI

¿Y de qué sirve ¡ay, patria! triste, desventurada,

que sea límpido y puro tu cielo de zafir,

que tu luna se ostente con luz más argentada,

de que sirve, si en tanto lloras esclavizada,

si cuatro siglos hace que llevas de sufrir?

VII

¿De que sirve que cubran tus campos tantas flores,

que en tus selvas se oiga al pájaro trinar,

si el aire que trasporta sus cantos, sus olores,

en alas también lleva quejidos y clamores

que el alma sobrecogen y al hombre hacen pensar?

VIII

¿De qué sirve que, perla de virginal pureza,

luzcas en tu blancura la riqueza oriental,

si toda tu hermosura, si toda tu belleza,

en mortíferos hierros de sin igual dureza

engastan los tiranos, gozándose en tu mal?

IX

¿De qué sirve que asombre tu exuberante suelo,

produciendo sabrosos frutos y frutos mil,

si al fin cuanto cobija tu esplendoroso cielo

el hispano declara que es suyo y sin recelo

su derecho proclama con insolencia vil?

X

Mas el silencio acaba y la senil paciencia,

que la hora ya ha sonada de combatir por ti.

Para aplastar sin miedo, de frente, sin clemencia,

la sierpe que envenena tu mísera existencia,

arrastrando la muerte, nos tienes, patria, aquí.

XI

La madre idolatrada, la esposa que adoramos,

el hijo que es pedazo de nuestro corazón,

por defender tu causa todo lo abandonamos:

esperanzas y amores, la dicha que anhelamos,

todos nuestros ensueños, toda nuestra ilusión.

XII

Surgen de todas partes los héroes por encanto,

en sacro amor ardiendo, radiantes de virtud;

hasta morir no cejan, y espiran. Entre tanto

que fervientes pronuncian, patria, tu nombre santo;

su último aliento exhalan deseándote salud.

XIII

Y así, cual las estrellas del cielo numerosas,

por tí se sacrifican mil vidas sin dolor:

y al oir de los combates las cargas horrorosas

rogando porque vuelvan tus huestes victoriosas

oran niños, mujeres y ancianos con fervor.

XIV

Con saña que horroriza, indecibles torturas,–

porque tanto te amaron y desearon tu bien,–

cuantos mártires sufren; más en sus almas puras

te bendicen en medio de angustias y amarguras

y, si les dan la muerte, bendicente también.

XV

No importa que sucumban a cientos, a millones,

tus hijos en lucha tremenda y desigual

y su preciosa sangre se vierta y forme mares:

no importa, si defienden a tí y a sus hogares,

si por luchar perecen, su destino fatal.

XVI

No importa que suframos destierros y prisiones,

tormentos infernales con salvaje furor;

ante el altar sagrado que en nuestras corazones

juntos te hemos alzado, sin mancha de pasiones,

juramentos te hicieron el alma y el honor.

XVII

Si al terminar la lucha con laureles de gloria

nuestra obra y sacrificios corona el triunfo al fin,

las edades futuras harán de tí memoria;

y reina de esplendores, sin manchas ya ni escoria,

te admirarán los pueblos del mundo en el confín.

XVIII

Ya en tu cielo brillando el claro y nuevo día,

respirando venturas, amor y libertad,

de los que caído hubieren en la noche sombría

no te olvides, que aun bajo la humilde tumba fría

se sentirán felices por tu felicidad.

XIX

Pero si la victoria favorece al hispano

y adversa te es la suerte en la actual ocasión,

no importa: seguiremos llamándonos “hermano”,

que habrá libertadores mientras haya tirano,

la fé vivirá mientras palpite el corazón.

XX

Y la labor penosa en la calma aparente

que al huracán precede y volverá a bramar,

con la tarea siguiendo más firme, más prudente,

provocará otra lucha aun más tenaz y ardiente

hasta que consigamos tus lágrimas secar.

XXI

¡Oh patria idolatrada, cuanto más afligida

y angustiada te vemos te amamos más y más:

no pierdas la esperanza; de la profunda herida

siempre brotará sangre, mientras tengamos vida,

nunca te olvidaremos: ¡jamás, jamás, jamás!

Paano kaya nais likhain ng aking musa ang isang paksa (Soneto 38)

Paano kaya nais likhain ng aking musa ang isang paksa (Soneto 38)

ni William Shakespeare

malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

20 pantig bawat taludtod

Paano kaya nais likhain / ng aking musa ang isang paksa

Na habang ikaw ay humihinga, /  sa tula ko'y bumubuhos iyon

Sarili mong katwira'y kaytamis, / iyon ba'y napakahusay sadya

Sa bawat lantarang kasulatang / sa pagsasanay ay nakatuon?

O! kahit man lang para sa akin, / sarili'y bigyan mong pasalamat

Tindigan ang dapat na pagbasa / laban sa iyong napagmamasid;

Dapwa't sinong di makasalita / na sa iyo'y di makasusulat,

Kailan sa sarili'y maalwang / malikha ang mga nababatid?

Ika'y maging ikasampung Musa, / higit sampung ulit ang halaga

Kaysa sa siyam pang matatandang / sinasamba ng mananaludtod;

At siyang tumatawag sa iyo, / ay hayaan siyang dalhin niya

Ang mga numerong walang hanggan / nang mahahabang petsa'y malunod.

Kung munti kong musa'y nalulugod / sa kakaibang araw na iwi

Sa akin na ang anumang sakit, / habang sa iyo yaong papuri.

Ang Payo kay Spiderman

ANG PAYO KAY SPIDERMAN
ni Gregorio V. Bituin Jr.
14 pantig bawat taludtod

Dr. Otto Octavius to Peter Parker in Spiderman II (2004): "If you want to get a woman to fall in love with you, feed her poetry."

payo ni Doctor Octavius kay Peter Parker
alayan ng tula ang dalagang iniibig
karibal mo ma’y mayaman, burgis, nasa poder
maipapanalo rin yaong pusong dinilig

ng mga tulang wagas, puno ng katapatan
bigkasing binhi sa binibining binibihag
bawat kataga’y sadyang pataba sa halaman
diliging panay, araw-gabi, saksi ma’y buwan

payapang puso'y nasa larang ng digma't lintik
kaytindi ng kapangyarihan niyang pag-ibig
kaya pagbutihin ang lalamnin ng panitik
dahil gantimpala sa nagwagi'y ang kaniig

pag-igihin ang pagpili ng tamang salita
huwag lamang maging buladas ng sinungaling
pagkat ang tula’y tulad ng isang panunumpa
winiwika’y di sugat sa pusong nilalambing

Saturnino Fabros, Ehemplo ng Kahinahunan

SATURNINO FABROS, EHEMPLO NG KAHINAHUNAN

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

ngayon, isa na namang siga ng lansangan

ang nagpakita ng pangit na kaasalan

mabuti't walang baril, siya'y nanapak lang

ang sinapak, pinakita'y kahinahunan

ang traffic enforcer, si saturnino fabros

ulo'y malamig sa gitna ng pambabastos

sa kanya ng mayamang sa isip ay kapos

pagkatao niya'y sinagasa ng unos

sinapok sa panga ng mayabang na praning

di pumalag, mga anak ang nagtumining

anim na anak ay baka walang makain

kahit pagkatao niya'y nilagyang dusing

ngunit sa aming mga nakabatid nito

pagpupugay po sa pagkamahinahon mo

sa gitna na buhay mo'y nasa delikado

naging matatag ka sa gitna ng perwisyo

wala man sa minimum wage ang iyong sahod

pinagtiiisang parang kalabaw ang kayod

ehemplo ka ng katatagan, may gulugod

naging tapat sa tungkulin, di nanikluhod

salamat po sa iyo, isa kang ehemplo

ng katatagang dapat taglayin ng tao

sana’y di na maulit ang nangyaring ito

dangal ng ating kapwa'y dapat irespeto

Sa Pagkatha't Pagkain

SA PAGKATHA'T PAGKAIN

ni Gregorio V. Bituin Jr.

18 pantig bawat taludtod

huwag muna akong / pakikialamang / tawaging kumain

lalo't sa panahong / kumakatha ako'y / huwag abalahin

mahalaga'y huwag / mawala ang mga / katagang naisin

kaya pasensya na / kung di muna kita / agad pinapansin

ayoko lamang na / sa bawat pagkatha / ako'y nabibitin

pagkat parirala't / salitang mawala'y / kayhirap isipin

may panahon naman / huwag mag-alala't / ako ri'y kakain

maraming salamat / sa pag-aalala't / ako'y patawarin

Tulad ng Mata ng Alamid

TULAD NG MATA NG ALAMID

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

habang kalagayan ng masa'y namamasid

nakita ko tulad ng mata ng alamid

kung gaano kalinaw sila'y nabubulid

sa laksang kahirapang tunay ngang balakid

kitang-kita ng mata ang katotohanang

tunay na sa bansang ito'y may kaunlaran

ngunit ang yumayaman lamang ay iilan

habang buhay ng mayorya'y di umaalwan

nakitang malinaw ngunit kung di sinuri

di mababatid ang tunggalian ng uri

na sa kapitalismo'y uso pa ang hari

na ang pagbagsak nito'y di minamadali

pagmasdan mong maigi ang kapaligiran

bumabaha sa merkado ang kaunlaran

pagmasdan mo naman ang iyong kababayan

hirap at dusa'y bumaha sa kalunsuran

huwag magbulag-bulagan yaong may mata

sa mga nakita'y huwag basta magtaka

suriin kung bakit ganito ang problema

at bakit kinakailangang kumilos na

Ang Demolisyon ay Terorismo!

ANG DEMOLISYON AY TERORISMO!

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

tao tayong may karapatan sa pabahay

isang tahanang pahingahan nating tunay

pahingahan nitong katawang nagsisikhay

nagsisikhay upang ganap tayong mabuhay

kaya pag winasak mo ang tahanang ito

winasak mo'y dangal namin at pagkatao

ano pa nga bang maitatawag mo dito

alyas nga ng demolisyon ay terorismo

nais ng maralita'y isang negosasyon

na di sila maaapi't sila'y sang-ayon

may trabaho ba't serbisyo sa relokasyon

o mula sa danger zone, dadalhin sa death zone

teroristang demolisyo’y tamang labanan

dahil winawasak nito'y kinabukasan

ng pamilyang maralita't ng pamayanan

isa kang tuod pag tumunganga ka lamang

pinatutunayan ng kasaysayan dito

na demolisyon nga'y totoong terorismo

huwag maging tuod, labanan itong todo

kung di sa negosasyon ay sa mga bato

Muli bang maglilipana ang mga bato?

MULI BANG MAGLILIPANA ANG MGA BATO?

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

matapos bahain ang buong kalunsuran

naghapag ng solusyon ang pamahalaan

peligrosong lugar ay duruging tuluyan

upang dukha'y di na ito mapamahayan

muli bang maglilipana ang mga bato

pag dinemolis ang bahay ng mga tao

sa dukha ang demolisyon ay terorismo

bato’y depensa sa karapatang pantao

ang bahay nila'y nilalaban ng patayan

pagkat walang maayos na paglilipatang

malapit sa pagkukunan ng lamang-tiyan

relokasyong may serbisyo, di kagubatan

sabi ng pamahalaang mapagkalinga

lahat ng mapanganib na lugar ng dukha

ay dapat daw walisin, pasabuging sadya

iskwater na kayrami'y dapat daw mapuksa

binaha ang iskwater, iyan ang sitwasyon

kaya pupulbusin ang kanilang pulutong

anang gobyerno sa maralita’y solusyon:

dukha’y ilipat mula danger zone sa death zone!

di yata sila natuto sa kasaysayan

nang Mariana'y dinemolis nagkabatuhan

Laperal, Corazon, Silverio, at saanman

dukha'y tangan ang mga batong pananggalang

bakit nasa peligrosong lugar ang dukha

bakit nagtitiis doon ang maralita

ang lugar nila'y ipagtatanggol pang lubha

dahil bawat bahay ay tahanang dakila

at kung gobyernong ito’y talagang seryoso

na dukha'y durugin sa pook na peligro

tiyak na dukha’y lalaban sa terorismo

at muling maglilipana ang mga bato

Si Nana, Ina ng Dalawang Martir

SI NANA, INA NG DALAWANG MARTIR

ni Gregorio V. Bituin Jr.

11 pantig bawat taludtod

sa anumang baha't unos ng buhay

sa bawat gunita't danas ng lumbay

si Nana, isang matatag na nanay

sa mga anak, walang makapantay

sa pagmamahal na wagas at tunay

siya’y ina sa dalawang dakila

ni Hermon, noong martial law nawala

ni Popoy, isang lider-manggagawa

silang nais na obrero'y lumaya

mula sa sistemang lilo't kaysama

unang lider ng FIND, na isang grupo

sa usaping karapatang pantao

adhika nila'y hustisya sa tao

makita bawat desaparecido

na nangawala noon pang martial law

tangan yaong prinsipyo niya't rason

si Nana'y ina sa maraming unyon

at sa mga martir ng rebolusyon

mananatili siyang inspirasyon

at kasama sa bawat nilalayon

sa iyo, Nana, kami'y nagpupugay

sa mga nakasama'y inang tunay

sa mundo mang ito ikaw'y nawalay

amin pang palalakasin ang hanay

tuloy ang laban hanggang sa tagumpay

May bahaghari matapos ang unos

MAY BAHAGHARI MATAPOS ANG UNOS
ni Gregorio V. Bituin Jr.
10 pantig bawat taludtod

kaytinding para tayong kinalos
niring sindak sa lungsod ng unos
sa pagpasaklolo'y namamaos
hininga'y tila ba kinakapos

wala nang ngiti sa mga labi
masa'y pawang mga nangalugi
sa bibig, walang namumutawi
kundi ano pa ang malalabi

Ondoy, Pedring, Habagat, Milenyo
nagngangalit yaong mga bagyo
tila ba wakas na natin ito
buti't may bahaghari pa rito

tanda iyon ng kapayapaan
ng isip natin at kalooban
ang unos, gaanong kasindak man
ay meron din palang katapusan

sa silangan ating matatanaw
yaong masugod na haring araw
na ang init ay tila balaraw
na sa balat nati'y sumisingaw

paglitaw ng bawat bahaghari
ay tandang di lahat masasawi
alinlangan din ay mapapawi
kalooban ay di na hahapdi

Napakaraming Bawal

NAPAKARAMING BAWAL

ni Gregorio V. Bituin Jr.

12 pantig bawat taludtod

bawal kumain ng mansanas ni Eba

lalo't ito'y di niya ibinebenta

bawal kumuha ng anumang di kanya

lalo't ito'y sariling gamit ng iba

bawal pang ligawan ang dalagang iyon

baka mabuntis ng wala sa panahon

bawal na sa gabi'y ikaw'y maglimayon

at baka makursunadahan ng maton

bawal magwelga, anang kapitalista

pagkat masama sa takbo ng pabrika

bawal magrali ang mga aktibista

magagalit daw ang gobyernong pasista

bawal manawagan ng dagdag na sahod

kahit kalabaw ka na sa kakakayod

bawal ang dukha'y kumandidatong lingkod

lalo't sa masa'y walang perang pangmudmod

bawal ka sa lupang walang nakatira

may-ari raw ng lupa'y korporasyon na

bawal pumatay ng mapagsamantala

pakiramdam mo man, aping-aping ka na

kayraming bawal sa taong nagsisipag

nagtitiyaga na, buhay pa ri'y hungkag

sa lahat ng bawal huwag kang lalabag

kung ayaw masaktan huwag kang pumalag

sana'y ipagbawal ang globalisasyon

na pahirap sa bayang di makabangon

ipagbawal din ang kontraktwalisasyon

na salot sa obrerong di makaahon

may bawal na panlahat, may pang-iilan

pati sa bawal may uri't tunggalian

may pwede sa kapital, bawal sa bayan

sadya bang ganito sa ating lipunan?

Baha ng Habagat

BAHA NG HABAGAT

ni Gregorio V. Bituin Jr.

14 pantig bawat taludtod

kayrami-raming tubig, ngunit walang mainom

naglipana ang karne, ngunit bayan ay gutom

habang sa mga inang palad ay nakakuyom

sa sikdo ng panganib, bibig nila'y di tikom

buong bayan ay tila dagat ng alimuom

di na makaugaga't panahon ng tagsalat

mga alagang hayop ay nalunod na't sukat

tubig-bahang sinalok ay kayrumi't maalat

habang sumasabay pa'y pagkulog at pagkidlat

kaya di maaaring magkikibit-balikat

sumikat ang araw, nananatiling ligalig

takot pa sa hagibis ng hanging maulinig

hinahanda ang dibdib at pusong pumipintig

bawat isa'y damayan, dapat magkapitbisig

humabagat mang muli, ang tao'y nakatindig

Huwag Sanang Mapilantod ang Pangarap

HUWAG SANANG MAPILANTOD ANG PANGARAP

ni Gregorio V. Bituin Jr.

12 pantig bawat taludtod

may bukas pa kaya yaong mga paslit

na nangarap umahon sa pagkagipit

pag lumaki'y tutulong sa maliliit

ayaw nilang sa patalim pa'y kakapit

isa'y nais maging isang inhinyero

isa nama'y gustong maging mekaniko

nais nilang sumakay ng eroplano

at matanaw ang ibabaw nitong mundo

makikita nila yaong alapaap

pangarap na malalaki sa hinagap

makakamit kaya nila itong ganap

malaki man, libre naman ang mangarap

maglalaro muna sila hangga't bata

lalaruin yaong luksong baka't sipa

maghoholen muna sila sa may lupa

habang sila'y nangangarap ng ginhawa

karapatan sana nila'y kilalanin

mahirap man, huwag silang haharangin

na makamit ang pangarap at mithiin

pinangarap ma'y lipunang babaguhin

huwag sanang mapilantod ang pangarap

nitong mga batang laki na sa hirap

maaabot din nila ang alapaap

sa tiyaga at kanilang pagsisikap

Larawan kuha ni Nicasio Mendaro Jr., ng grupong Litratista sa Daan

Pantasya Real sa Mundo ng Paslit

PANTASYA REAL SA MUNDO NG PASLIT

ni Gregorio V. Bituin Jr.

14 pantig bawat taludtod

umalis na si ama't sa dyip magmamaneho

si ina’y naglabada naman doon sa kanto

bata'y naiwang muli sa kanyang munting mundo

sa guniguni'y muling babalikan ang kwento

at habang tinatanaw ang papalayong ama

nagsisimula siyang maghabi ng pantasya

nais niyang iligtas ang magandang prinsesa

sa palalong daigdig ng malupit na bruha

napanood lang niya iyon sa telebisyon

ngunit sa araw-araw yaon ang naging padron

sa pantasya na siya tila naglilimayon

nais maging bayani sa mundo niyang iyon

ngunit sa reyalidad, hirap yaong kakambal

pag ama'y walang kita, gutom ang bumubuntal 

sa mura niyang isip, ito'y hindi sagabal

basta’t nananatili yaong pantasya real

Larawan kuha ni Jhuly Panday ng grupong Litratista sa Daan

Bagabag sa Gunita

BAGABAG SA GUNITA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

12 pantig bawat taludtod

i

maghapong tunganga yaong taong grasa

na nababagabag sa pag-aalala

tunay na pamilya kaya ay kumusta

katinuan niya'y tila nagbalik na

higit nang dekada nang siya'y iwanan

ng asawa't anak, ng pamilyang tanan

sa kanya daw sayang ang kinabukasan

hanggang sa mawala yaong katinuan

anong magagawa ng pagiging tamad

buhay-hari siya't sa tomaan babad

dakilang sugarol, ngayo'y sawimpalad

tila mga agiw, sa utak sumayad

siya'y walang alam kundi tumambay lang

sa kanyang pamilya'y walang pakialam

ayaw magtrabaho, gusto'y sumuso lang

magdroga't iraos libog ng katawan

nagunita niya yaong kulasisi

sa kanyang asawa'y ipinagmalaki

tila siya'y bwisit sa kanyang sarili

pagsisisi'y sadyang laging nasa huli

nawalan ng landas, wala nang direksyon

maibabalik ba ang maling kahapon

nabubuhay ngayon sa kutya't linggatong

mamamatay siyang basta lang ba gayon

ii

litrato sa pader ay napatunganga

anya'y mabuti ka't walang krimeng gawa

nabubuhay ka lang na nakatulala

wala kang inapi't hinamak na madla

Larawan kuha ni Teni Sta. Ines ng grupong Litratista sa Daan

Kalikasan na ang nagtuturo

KALIKASAN NA ANG NAGTUTURO

ni Gregorio V. Bituin Jr.

i

basura sa kanal

nagbarang imburnal

ah, karumal-dumal

may gawa ba'y hangal

kalunsura'y baha

basura'y malala

wala bang magawa

ang gobyerno't madla

umulan ang langit

binaha ang paslit

ito'y nauulit

kanino ka galit

ii

bagyo na naman, O, kay tulin ng araw

bagyong nagdaan, tila ba kung kaylan lang

ngayon ay bagyo, nagbaha sa lansangan

dahil sa bagyo, lubog ang kalunsuran

Ondoy, Pedring, bagyo na namang muli

ayaw na naming ito'y manatili

Sendong, Gener, Habagat ang nag-uli

kalikasan na'y nanggagalaiti

iii

naganap na mga pagbaha’y aral sa masa

kaya itapon ng tama ang mga basura

bulok at di nabubulok, paghiwalayin na

nabubulok ay pataba sa tanim at saka

di nabubulok ay ibenta't nang magkapera

matapos ang unos, may bahaghari’t pag-asa

Karanasan ng Dalawang Aklat

KARANASAN NG DALAWANG AKLAT

ni Gregorio V. Bituin Jr.

14 pantig bawat taludtod

di ko inaasahan ang pagdatal ng baha

na dalawang sikat na aklat ay nangabasa

ngunit maingat ko pa ring pinatuyong kusa

ang mga librong diwa ng dalawang dakila

Ondoy, lubog sa baha ang Isang Dipang Langit

koleksyon ng tula ni Amado V. Hernandez

Habagat, lubog ang Jose Corazon de Jesus

mga tula ni Batuteng tinipon ni Rio

ngunit kaytagal bago pa natuyo ang una

habang pinatutuyo ko pa ang pangalawa

dalawang gintong koleksyon ng literatura

bahain man, diwa ng libro'y di mabubura

Parunggit ng Maghapon

PARUNGGIT NG MAGHAPON

ni Gregorio V. Bituin Jr.

14 pantig bawat taludtod

sadyang nakababagot ang umaga't tanghali

tiyaga-tiyaga lang, nagbabakasakali

na muling magdagsaan ang kanyang mga suki

sa kakaunting kita'y merong maiuuwi

maghapong nakaupo, nangangarap ng gising

mulat naman ang mata'y tila ba nahihimbing

sa pagtunga-tunganga, ang asa'y may darating

bagamat alam niyang munti ang kakalansing

maghapong nagninilay ang payapang tindera

habang nababagabag ang utak sa istorya

sari-sari ang kwento't maari nang nobela

kayraming namumuni'y ano kaya ang kwenta 

diwa'y pumapagaspas, bundok na'y sinusuyod

tila ba alapaap yaong tingin sa lungsod

nangalaglag ang tala, mga rosas ang ubod

kaytinding magparunggit ang tadhanang di lugod

ibinebenta’y bisyo, sa yosi na'y magumon

baga ma’y sunog basta’t may benta't malalamon

masakit na ang likod sa tungangang maghapon

ngunit may pambili na ng kanin kahit tutong

kakayod ng kakayod, mahirap pa rin naman

wala nang nangyayari't siklo ang kasalatan

habang may tindang yosi't kendi'y patuloy lamang

ang ganitong parunggit sa balikong lipunan

Larawan kuha ni Jhemsky San Pedro ng grupong Litratista sa Daan

Serbisyo'y Ipaglaban

SERBISYO'Y IPAGLABAN

ni Gregorio V. Bituin Jr.

14 pantig bawat taludtod

hindi ba't karapatan ay dapat na serbisyo

sa bayan ngunit bakit isinasapribado

sa ngayon nga serbisyo'y ginagawang negosyo

may katapat na pera't tumutubo ang tuso 

ganito ang patakbo nitong kapitalismo

karapatan ng tao noon pa'y naitala

sa dokumento niring nagkakaisang bansa

paninirahang tiyak sa bawat maralita

kalusugan, pagkain, edukasyon sa dukha

may trabahong regular ang bawat manggagawa

prinsipyong laman nito'y pagkapantay ng tao

at ang lahat ng sektor, may karapatan dito

ngunit bakit sa bawat pag-inog nitong mundo

karapatan ng tao'y ginagawang serbisyo

at nayuyurakan na ang dangal ko’t dangal mo

salapi'y panginoon ng mga dambuhala

pabrika'y inaari, pati makina't lupa

lahat ng istruktura'y silang namamahala

bawat pribilehiyo'y kanila, masa'y wala

at pinagtutubuan ang serbisyo sa dukha

di ba't ang sagot diyan dahil sistema'y bulok

kaya ang karapatan ng tao'y inuuk-ok

sa kanila serbisyo'y sa bulsa nakasuksok

sa bawat tutubuin utak ay nakatutok

tubo, tubo at tubo, ang laging iniimpok

mundong ito'y di para sa mga elitista

sa paningin ng bayan, serbisyo ay hustisya

huwag isapribado't pagtubuan ang masa

ang dapat nating gawin, tayo na'y magkaisa

at atin nang palitan ang bulok na sistema

Bangka-bangkaan sa gitna ng baha

BANGKA-BANGKAAN SA GITNA NG BAHA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

14 pantig bawat taludtod

maraming bangka-bangkaan sa gitna ng baha

ang mga bangkero'y pawang anak ng dalita

kawayan, kahoy, styrofoam, ginawang bangka

nilagyan ng upuan, pinalutang sa baha

pasahero ang hanap habang sa bagyo'y basa

sila'y dukhang nakita itong oportunidad

upang magkapera sa gitna ng kalamidad

gutom ng pamilya'y maibsan ang tanging hangad

sakay ka na kung ayaw mong sa baha maglakad

payo ko lang pagbaba mo'y hustuhin ang bayad

sakripisyo pa rin ang kawawang maralita

itinutulak ang bangka sa lagim ng baha

habang nakalulan ang pasahero sa gitna

mag-ingat lang sa butas, baka biglang mawala

mahirap nang madisgrasya't lamunin ng lupa

Lampas-tuhod

LAMPAS-TUHOD
ni Gregorio V. Bituin Jr.
7 pantig bawat taludtod

lampas-tuhod ang baha
lumiliit ang bata
malulunod na kaya
huwag kang magpabaya

Pag-alon sa Silong

PAG-ALON SA SILONG

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

lintik si Ondoy, parang bagyong napapraning

dinaluyong din ang lungsod ng bagyong Pedring

ngayon naman si Gener kasabay ay hanging

kaylakas, di ka makatulog ng mahimbing

upang magbantay, baka epekto'y lumala

lalo pang magngalit ang bagyong dambuhala

na nagbibigay-takot sa dibdib ng madla

habang asam nila, galit nito'y humupa

abot na ang alon sa silong ng tahanan

dinaluyong pati sementadong lansangan

basketbulan nga'y mistulang palaisdaan

sa silong yaong tilapya'y naglulutangan

iba na nga ang panahon, ibang iba na

dahil nga ba ito sa nagbabagong klima

biglang lamig, biglang init, ramdam mo'y kaba

sa ganito'y paano aangkop ang masa

may pangamba na kahit sa munti mang ambon

sa silong ng bahay, nariyan na ang alon

kung inabot pa'y taas, paano aahon

anong gagawin pag bahay na'y dinaluyong

bagyo ma’y kakambal na ng buhay na iwi

ngunit ito'y suliraning sadyang masidhi

nasa ating kamay yaong solusyong mithi

pagtutulungan ng lahat ang tanging susi

Ang Sapatos ng Tindero

ANG SAPATOS NG TINDERO
ni Gregorio V. Bituin Jr.
16 pantig bawat taludtod

nagbebenta ng sapatos ang tindero'y nakayapak
marurumi niyang paa'y tila lumubog sa lusak
ngunit mga paa iyang walang paltos, pulos lipak
pagkat di nagsasapatos ang tulad niyang hinahamak

sa produktong pampaputi ay kayputi ng modelo
balat nila'y pinaputi ng kanila raw produkto
ito'y pamaraan nila upang ito'y bilhin ninyo
di ganito sa sapatos ng masipag na tindero

lumuluhang parang putik ang paang di magsapatos
sapatos kaya’y matibay , pag binili ba’y maayos?
o katulad ng tindero, ito ri'y namamalimos
maawa kayo't bilhin na nang tindero'y may panggastos!

Larawan kuha ni Reddie Silva ng grupong Litratista sa Daan

Tahanan Niya'y Kariton

TAHANAN NIYA'Y KARITON

ni Gregorio V. Bituin Jr.

14 pantig bawat taludtod

lagalag sa lipunan, wala silang tahanan

kundi yaong karitong nagsilbing pahingahan

ng pagod na katawan na tanging kasama lang

ay yaong kanyang asong subok sa katapatan

nasaan na ang kanyang pamilyang tinatangi

sa kariton na lang ba siya'y mananatili

maaring sa sarili siya'y may pagkamuhi

ang tiyak sa lipunan ay nanggagalaiti

sa lungsod ay napadpad, doon naghanapbuhay

nagbote-dyaryo siya't sa kanyang pagsisikhay

sa bakanteng lupain ay nagtirik ng bahay

higit sampung taon din niyang tahanang tunay

ngunit dumating doon ang may-ari ng lupa

tinuring niyang bahay ay agad pinagiba

tuluyang napalayas at sadyang nakawawa

maliban sa kariton, wala nang lahat, wala

sa kanyang panlulumo'y saan na paroroon

nawalan ng tahanan, binahay na'y kariton

kainan at tulugan, langit ang tanging bubong

umaraw at bumagyo, anuman ang panahon

maraming tulad niyang kariton ang tahanan

libu-libo na sila dito sa kalunsuran

nilubog ng sistema, biktima ng lipunan

tulad nila'y meron pa kayang kinabukasan?

Larawan kuha ni Jayvee Mataro ng grupong Litratista sa Daan

Anino ng Paggawa

ANINO NG PAGGAWA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

16 pantig, may sesura sa ikawalo

nagtatayugang gusali, mga sementadong daan

mga tulay na matibay, paaralan, pagamutan

asilo, bahay, bulwagan, pati mansyon at tanghalan

pamilihang bayan, plasa, balebulan, basketbulan

mga barko, eroplano, bus, at iba pang sasakyan

patunay iyan ng ating narating na kaunlaran

ngunit sa lahat ng iyan, sino ang siyang maygawa

sinong nagtayo, kaninong bisig yaong pinagpala

sinong naglinang, kaninong mga kamay ang lumikha

masdam mo ang kaunlaran at ikaw ay mamamangha

masdam ang kapaligiran at sadya kang mapapatda

tanaw mo'y ang kaluluwa, ang anino ng paggawa

masdan muli ang paligid, masdan ng paulit-ulit

manggagawa'y di makita ngunit sila ang umukit

ng ekonomyang maunlad, sila ang nagpasakakit

ngunit tingnan dukha pa rin ang obrerong maliliit

ang nagpaunlad ng bayan, patuloy na nagigipit

gayong sila ang maygawa ng bukas natin at langit

Larawan ay kuha ni Martin Cipriano na kasapi ng Litratista sa Daan

Disgrasya sa mga Pagawaan

DISGRASYA SA MGA PAGAWAAN

ni Gregorio V. Bituin Jr.

14 pantig bawat taludtod

Alalahanin ang mga namatay na manggagawa: Manila Film Center Workers (Nov 1981), Eton Workers (Jan 2011), Hanjin Workers (patuloy hanggang 2012), at marami pang iba.

patuloy na nagkakayod para sa pamilya

nag-iipon para sa kinabukasan nila

sweldo'y kaybaba, bagamat nagsisipag sila

ngunit ang masakit, sa trabaho'y nadisgrasya

namatay sa disgrasya'y minsan nababalita

ngunit karamihan, itinatago nang kusa

mga namatay na manggagawa'y kayrami na

guho sa Manila Film Center, alam ng masa

sa konstruksyon sa Eton Towers, nahulog sila

sa Hanjin sa Subic, bawat buwan yata'y isa

mga balita'y di mapag-usapan ng madla

pilit ba kayang itinatago ang balita?

bisig ng obrero'y bumuhay sa ekonomya

gusali'y tinayo, lansangan ay pinaganda

ngunit pag sila sa trabaho'y nadidisgrasya

nakakamit kaya ang marapat na hustisya?

marami pang insidenteng di nababalita

marami nang aksidenteng di na nabalita

Itinalaga ang Abril 28 bawat taon bilang International Workers' Memorial Day (an international day of remembrance and action for workers killed, disabled, injured or made unwell by their work) sa iba't ibang panig ng mundo. Ngunit di lang sa araw na ito dapat natin silang gunitain dahil patuloy pa ang mga nagaganap na disgrasya sa mga pagawaan.

Gutom sa Gitna ng Kaunlaran

GUTOM SA GITNA NG KAUNLARAN

ni Gregorio V. Bituin Jr.

14 pantig bawat taludtod

isang tao, sa bangketa'y tila walang malay

sa harap ng isang kainang kilalang tunay

gutom, hawak ang tiyan, nakalahad ang kamay

walang sapin kundi baro, barya'y hinihintay

"now serving breakfast" ang nakapaskil sa salamin

nag-aanyayang pumasok doon at kumain

hintay, bakit ang pulubi'y di mabigyang-pansin

dahil walang salaping pambili ng pagkain

“now serving breakfast”, anunsyo ito ng restoran

ngunit ito’y di libre, ito'y dapat bayaran

ganito ang gutom sa gitna ng kaunlaran

kayrami ng pagkain, gutom ang kababayan

pulubi? sa Pilipinas kayraming pulubi

ngunit lingkod-bayan, sa kanila'y walang paki

ang pamahalaan sa kanila'y anong silbi

ang alam nila, gutom ka pag walang pambili

ganito ang sistema sa bayan nating ito

walang pakialaman magutom man ang tao

kaya kung wala kang pera sa kapitalismo

sadyang papangarapin mong sistema'y magbago

pagbabago? salitang sa dukha nga'y kaytamis

ito ang pangarap ng nabubuhay sa hapis

sistema’y dapat baguhin nitong nagtitiis

ito’y kaya kung mga dukha na’y magbibigkis

ang litrato'y kuha ni Glenz, na ka-facebook ni kasamang Jhuly Panday, na magkasama sa isang Artists Collective

Hukbo ng mga Kumain-Dili

HUKBO NG MGA KUMAIN-DILI

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

hukbo ng kumain-dili'y napakalaki

sa mundo'y milyon-milyon, talagang kayrami

habang pagkai'y puno sa mall at grocery

dahil walang pera'y di sila makabili

habang napapailing ka ay nagsusuri

bakit sistemang ganito'y nananatili

dahil pagkai'y ginawa, tubo ang mithi

di upang pakainin ang gutom na lipi

mga kumain-dili'y laksa sa Aprika

kilala sa mga bansang ito'y Somalia

Burundi, Rwanda, Zimbabwe, Congo't Angola

meron ding ganito sa Latin Amerika

payat yaong mga bata't kulang sa lakas

marami sa kanila'y sa gutom nautas

sa Asya’y mayroon ding sa gutom di ligtas

sa North Korea, Bangladesh, at Pilipinas

anong tulong natin, paano mababago

ang sistemang itong ginugutom ang tao

sobra-sobra ang pagkain ngunit may presyo

lipunan ba'y hahayaan na lang ganito

may nagugutom sa gitna ng kaunlaran

pagkai'y karapatan, huwag pagtubuan

gawin ang pagkain para sa mamamayan

upang magawa ito, sistema’y palitan

Ang Inggit

ANG INGGIT

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

“Pity is for the living, envy is for the dead.” Mark Twain

“Envy shoots at others and wounds itself.” -  English Proverb

“Envy eats nothing but its own heart.” - German Proverb

pag isang tao'y may naipon, may nagawa

kinaiinggitan ng mga palamara

kung anu-ano'y sabi't nag-aalimura

para bang kinawawa’t sila'y walang wala

inggit ba'y dahil ang sarili'y walang silbi

walang kasiyahan, ang ramdam nila’y api

inggit ba'y paraan nila ng pagsisisi

sa kawalan, pagtakas mismo sa sarili

imbes makuntento kung ano ang mayroon

namamatay sa inggit, kapara ay leyon

pulos bulong sa kapwa't tila nabuburyong

bakit ako'y wala, bakit sila'y mayroon

bakit kanila'y kayrami, sa akin konti

nangingimbulo’t di maabot yaong mithi

karamdaman na kaya ang pananaghili

o pagkaawa sa sarili yaong sanhi

hayaan mo na silang mamatay sa inggit

ituloy mo lang ang pag-iipon mong pilit

wala na yatang lunas ang kanilang sakit

nais mo mang sa kanila'y magmalasakit

nakamamatay ang inggit, nakamamatay

puso ng tao'y tila kinulong sa hukay

buti pa'y sarili'y magsikap magtagumpay

ng di mainggit sa kapwa't sumayang tunay