Paglalakad sa gabok

PAGLALAKAD SA GABOK
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

pumapaspas yaong mga paa doon sa gabok
sanlaksang magsasaka sa lakbayan ay kalahok
paang tila pakpak sa bawat bayan kumakatok
na may kawalang hustisya sa sakahan, sa bundok

pumapaspas yaong paa ng mga magsasaka
damhin mo't tila may poot ang bawat yabag nila
nananaghoy, nananangis, hibik nila'y hustisya
mga lupa nila'y di dapat maangkin ng iba

tingni ang sipag sa kalamnan ng kanilang bisig
mga karapatan nila'y tingni sa bawat tindig
sa kanilang lupa'y dugo't pawis na ang nadilig
silang nagsaka nang tayo'y may isubo sa bibig

pumapaspas ang paa nilang mga magbubukid
silang hindi man kilala'y ating mga kapatid
sa lakbaying ito nawa'y walang mga balakid
at mga usaping dulog nila'y dapat mabatid

- kinatha sa gymnasium ng Our Lady of the Divine Mercy Parish sa San Pablo, Laguna, Abril 13, 2016
- kasama ang makata sa Martsa ng Magsasaka mula Sariaya, Quezon hanggang Maynila, Abril 12-21, 2016

Paraan ng pamumuhay ang pagsasaka

PARAAN NG PAMUMUHAY ANG PAGSASAKA
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

pagsasaka'y hindi lamang isang simpleng trabaho
kundi paraan ng pamumuhay ng magbubukid
ang kinakain ng pamilya'y kinukuha dito
basta't masipag, sariwang gulay sa iyo'y hatid

buhay nila'y lupa, nasa lupa ang buhay nila
hahawanin, lilinangin nila ang lupang tigang
lupa'y pinagpapala ng kamay ng magsasaka
sasakahin, tatamnan ng gulayin, nililinang

ang paglilinang ng lupa'y may sambot na pag-ibig
sa pagsasaka natagpuan ang buhay na iwi
naroroong gulayin at pagsinta'y dinidilig
at sa dulo ng buhay ay sa lupa din uuwi

pinakakain nila ang lipunan kahit dukha
ngunit silang bumubuhay ang laging walang-wala

- kinatha sa basketball court na nagsilbi naming tulugan sa Brgy. Lusacan, sa Tiaong, Quezon, Abril 12, 2016
- kasama ang makata sa Martsa ng Magsasaka mula Sariaya, Quezon hanggang Maynila, Abril 12-21, 2016

Sinaing na Tulingan

SINAING NA TULINGAN
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

kaysarap na pasalubong iyon sa aming martsa
sinaing na tulingang malinamnam sa panlasa
tamang-tama sa pagal naming katawan at paa
lalo sa gutom na't nakikibakang magsasaka
na layon sa martsa'y kamtin ang asam na hustisya

higit isangdaang magsasaka ang nagsikain
mayroong tuyong kalamyas na kaysarap papakin
kaylinamnam din ng patis ng tulingan sa kanin
nakabubusog sa bawat isa't walang nabitin
tiyak ang dalagang nagluto'y iyong iibigin

iyon ang sa martsa'y una naming pananghalian
na pinasasarap pang lalo ng aming kwentuhan
sadyang inihandog ng dinaanan naming bayan
tunay na pasasalamatan sa aming paglisan
upang maglakad muli sa gitna ng kainitan

- kinatha habang nagpapahinga sa isang open-air auditorium sa Candelaria, Quezon, Abril 12, 2016
- kasama ang makata sa Martsa ng Magsasaka mula Sariaya, Quezon hanggang Maynila, Abril 12-21, 2016

Paglalakad sa katanghaliang tapat

PAGLALAKAD SA KATANGHALIANG TAPAT
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

ang saya sa mukha ng magsasaka'y mababakas
tila natagpuan nila ang panibagong lakas
sa nagkakaisang adhikaing handog sa bukas
ng pamilya nila't bayang naghahanap ng lunas
sa tambak na mga suliraning dapat malutas

nagkakaisang lakas ang baon sa mga bisig
sa puso't diwa nila, bawat isa'y nananalig
na katuparan ng pangarap nila'y mananaig
di sila papayag na pawang luha ang dumilig
sa lupang kinalakhan nila, oh, nakaaantig

patuloy ang aming lakad, katanghaliang tapat
dama mong nanunuot ang init sa iyong balat
di kaya sa init ay may mawalan ng ulirat
mabuti nama't wala, habang ako'y nagsusulat
ang masasabi ko lang ngayon sa kanila: INGAT!

- kinatha sa isang open air auditorium sa Candelaria, Quezon na aming pinagpahingahan, katabi ng isang simbahan, Abril 12, 2016 makapananghali
- kasama ang makata sa Martsa ng Magsasaka mula Sariaya, Quezon hanggang Maynila, Abril 12-21, 2016

Martsa ng magsasaka mula Sariaya

MARTSA NG MAGSASAKA MULA SARIAYA
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

sasama ako sa higit sandaang kilometro
mula bayan ng Sariaya patungong Maynila
upang makiisa't magsasaka'y damayang todo
sa kanilang paglaban para sa hustisya't lupa

di ako magsasaka, di ako laki sa bukid
ngunit ang aking lolo't lola'y sa bukid nabuhay
lumaki sa sementado't aspaltadong paligid
ngunit sa laban ng magsasaka'y kaisang tunay

sasama ako sa kanila tangan ang adhika
na maiparating sa kalunsuran ang hinaing
ng mga magsasakang ang puso'y tigib ng luha
dahil sa kaharap nilang malalang suliranin

nawa sa lakbaying ito'y magkakaisang lahat
upang layunin at tagumpay ay makamtang sukat

- sinulat sa tapat ng simbahan ng Sariaya, Quezon, umaga ng Abril 12, 2016 bago magsimula ang martsa
- kasama ang makata sa Martsa ng Magsasaka mula Sariaya, Quezon hanggang Maynila, Abril 12-21, 2016

Ang mga trapo't basahan

ANG MGA TRAPO'T BASAHAN
ni Gregorio V. Bituin Jr.
11 pantig bawat taludtod

ang mga trapo't basahan
ay pareho rin lang naman
panlinis sa karumihan
marumi pag hinawakan

iyang elitistang trapo
nag-aral ay walang modo
tingin nila mundong ito
ay kanilang paraiso

habang mga dukha naman
itinuring na basahan
etsapuwera, kung di man
salingpusa sa lipunan

trapo't basahan, tunggali
ng magkaiba ng uri
ang isa'y nais maghari
isa'y lumaya't magwagi

Kayhirap dibdibin ang paglisan

KAYHIRAP DIBDIBIN NG PAGLISAN
ni Gregorio V. Bituin Jr.
11 pantig bawat taludtod

ah, kayhirap dibdibin ang paglisan
ng minumutya, aalis, biglaan
sadya bang di siya mapipigilan
sa tuluyang paglayo at pag-iwan

sadya bang ang paglisan ay paglaya
sa marupok na relasyon at diwa
ang pagsinta ba'y tuluyang nawala
ang lahat na ba'y mababalewala

nasa isip ang bukas ng pamilya
di ang pag-ibig o tagong pagsinta
daratnan ba sa paglayo ay ay dusa
o nasa paglisan ba ang ligaya

marahil, paglisan ay paghagilap
sa bangin ng dinuduyang pangarap
ng bagong puso, landasin at kislap
bagong karanasang maaapuhap

Pangangalampag laban sa gutom

PANGANGALAMPAG LABAN SA GUTOM
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

kalampagin iyang mga bingi sa kalagayan
ng mga magsasaka nating bayani ng bayan
halina't mangalampag na laban sa kagutuman
dahil sa epekto ng El Niño sa kalikasan

ngunit bakit nila pinaslang yaong magsasaka
na dahil sa gutom ay kumilos at nagprotesta
hingi nito'y bigas, bigay sa mga ito'y bala
ganito ba'y makatao, nasaan ang hustisya?

kagutuman ay masalimuot, sala-salabid
ngunit dapat unawain ang gutom na kapatid
dapat nang lutasin ang problema't mga balakid
katarungan nawa'y kamtin ng mga magbubukid

Sigaw ng magsasaka: Bigas, Hindi Dahas!

BIGAS, HINDI DAHAS

matitino bang tao silang mga mararahas
dahas ang tugon nila sa nanghingi lang ng bigas
nasa kapangyarihan ba'y sadyang talipandas
at mga puso't utak nila'y tila namamanas

unawaing mabuti ang epekto ng el niño
na dapat pangunahing ginagawa ng gobyerno
upang maiparating nilang maayos sa tao
ang agarang paglilingkod at tunay na serbisyo

sinong di kikilos kung sa gutom na'y mamamatay
ang iyong pamilya, sino ang totoong karamay
gobyerno bang dapat sandigan ng serbisyong tunay
ang nangunang sumikil sa karapatan at buhay

di ba nila ramdam iyang sigaw ng magsasaka?
bigas ang hinihingi, hindi dahas, hindi bala!
managot ang nagkasala! sigaw nami'y HUSTISYA!
panahon nang magkaisa't baguhin ang sistema!

- tula at litrato ni gregbituinjr./040816

Kalampagin ang inutil na pamahalaan

KALAMPAGIN ANG INUTIL NA PAMAHALAAN

paano ba kakalampagin ang isang inutil?
inutil nga, eh! ang damdamin kaya nito'y siil?
walang pakiramdam sa nangyayari sa paligid
walang pakialam sa nangyayari sa kapatid!

ang hinihingi lang ng mga magsasaka'y bigas
bakit agad tugon ng pamahalaan ay dahas
ah, dapat ngang kalampagin itong pamahalaan
pagkat siya'y tulog, bingi, ungas, di ko malaman

pangangalampag na ito'y pagbabakasakali
na ang walang pakiramdam ay maging taong muli
at damhing ang mga magsasaka ang pinagpala
nang tayo’y may isaing buhat sa sipag sa lupa

bayan ay nagbabakasakaling maisatinig
nangangalampag upang hinaing nila'y marinig
ngunit kung pamahalaan nga'y sadyang bingi’t bulag
ibagsak na sila’t di sapat ang pangangalampag

- tula at litrato ni gregbituinjr./040816

Nasa sementong malamig ang mga batang lansangan

NASA SEMENTONG MALAMIG ANG MGA BATANG LANSANGAN
ni Gregorio V. Bituin Jr.
13 pantig bawat taludtod

tulog na tulog ang mga batang lansangan
sa sementong malamig, walang sapin man lang
sadya bang larawan ito ng karukhaan
o kapabayaan ng kanilang magulang

walang tulugan, talagang kalunos-lunos
ang kalagayan nilang batang maaamos
ang gobyerno ba'y may ginagawang maayos
upang sila'y di tuluyang maging busabos

Kabataan, pag-asa ka nga ba ng bayan?

KABATAAN, PAG-ASA KA NGA BA NG BAYAN?
ni Gregorio V. Bituin Jr.
9 pantig bawat taludtod

pag-asa ka nga ba ng bayan?
alam ang isyu sa lipunan?
bulok na sistema'y kalaban?
bukas ba’y pinaghahandaan?

para sa bayan o sarili?
kanino ka ba magsisilbi?
sa masa o burgesyang bingi?
sa obrero o nang-aapi?

kabataan, pag-asa ka ba?
nino? ng dukha nating masa?
ipakita kung kanino ka
pumiglas ka na sa sistema!

Hindi dugo ang pandilig sa lupang tigang

HINDI DUGO ANG PANDILIG SA LUPANG TIGANG
ni Gregorio V. Bituin Jr.
13 pantig bawat taludtod

mga magsasaka ang sa bukid naglinang
subalit gutom ang nanalasa sa parang
nagrali laban sa gutom subalit hinarang
pinagraratrat sila ng may utak-halang
ang tugon na ba sa gutom ay pamamaslang?
hindi dugo ang pandilig sa lupang tigang!

unang araw ng Abril nang sila'y binira
tila uhaw sa dugo ang mga pasista
masama na bang kumilos at magkaisa
upang di magutom ang kanilang pamilya
araro't tinig ang armas ng magsasaka
ngunit punglo ang ganti ng kawal-pasista

* kinatha matapos ang condemnation rally ng Bukluran ng Manggagawang Pilipino (BMP) sa tapat ng Kampo Crame, Lungsod Quezon, Abril 2, 2016, kaarawan ni Balagtas

Dahas ng punglo sa Kidapawan

DAHAS NG PUNGLO SA KIDAPAWAN
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

naligalig ang diwa sa nabalitaan
dinahas ang magsasaka sa Kidapawan
may ilang nasawi at kayraming sugatan
muling ginambala ng dahas itong bayan

El Niño ang dahilan, wala nang makain
bitak na yaong lupa't wala nang pananim
mga tao'y gutom na't sadyang naninimdim
nagprotesta sila nang nangyari'y mapansin

napakapayak ng kanilang hiling: bigas
ngunit ang sinalubong sa kanila'y dahas
binira ng kapulisan, dalawa'y utas
bala ang binigay ng mga talipandas

kagutumang yaon nga'y nakasisiphayo
ngunit isinalubong pa'y dahas ng punglo
panagutin ang mga berdugong palalo!
katarungan sa mga nagbubo ng dugo!

* binasa sa condemnation rally sa tapat ng Kampo Crame, Lungsod Quezon, ika-2 ng Abril, 2016, kaarawan ni Balagtas

Abril 1, 2016

ABRIL 1, 2016
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

sa unang araw pa lang ng buwan ng panitikan
nasunog ang Faculty Center ng U. P. Diliman
habang may isang namatay at tatlumpung sugatan
nang mamaril daw ang kapulisan sa Kidapawan

mahahalagang papeles ay naabong tuluyan
pinugto ang buhay ng magsasaka't karapatan
ah, dalawang trahedyang bumungad sa kamalayan
sa unang araw pa lang ng buwan ng panitikan

Payo sa isang makata

PAYO SA ISANG MAKATA
ni Gregorio V. Bituin Jr.
13 pantig bawat taludtod

kathain kung anong nasa loob mo
at totoo'y madarama ng tao
tiyak di sasalang mag-iibayo
ang tinig mong nasa ilang ng todo

pagmasdang mabuti ang daigdigan
maayos pa ba ang kapaligiran?
pag-aralang maigi ang lipunan
anong nangyayari sa sambayanan?

pakinggan mo ang hinaing ng dukha,
mga babae, bata, mangingisda
dinggin mo ang hibik ng manggagawa
anong nasa likod ng dusa't luha

itula mo kung anong nasa puso
kahit iyan pa'y may bahid ng dugo

(pambungad sa Abril, ang pambansang buwan ng panitikan)

Ang bilin ng bayani

ANG BILIN NG BAYANI
ni Gregorio V. Bituin Jr.
11 pantig bawat taludtod

may isang bayaning diwa'y nawatas
na may bilin palang para sa bukas
anya, ang naiiwan nating bakas
ay kasaysayan ng ating lumipas

tila ang bayani'y tunay na pantas
pananalita'y nagsisilbing lakas
sa bayang may kabayanihang likas
sa sanlahing may prinsipyong matikas

panahon na upang pagkaisahin
yaring madlang may isang adhikain
sa pagharap sa mga suliranin
sama-sama natin itong lutasin

ang naiwang bakas ng nakaraan
ay aral para sa kasalukuyan
bilin: lupigin ang mga gahaman
at baguhin ang bulok na lipunan

Patuloy ang lumbay ng dalita at sindak

PATULOY ANG LUMBAY NG DALITA AT SINDAK
ni Gregorio V. Bituin Jr.
13 pantig bawat taludtod

patuloy ang lumbay ng dalita at sindak
doon sa sabanang di nila tinatahak
kaytaas ng talahib, di mga pinitak
habang yaong dukha'y gumagapang sa lusak

di dapat matakot sa sariling anino
kung matino ang asal ng burgesya't trapo
hukbo ng mandirigma ang mga obrero
na papaslang sa salot na kapitalismo

di nila magigiba ang prinsipyong angkin
pagkat ang dukha'y di nila mga alipin
paroon sa pangarap na handang tahakin
magkasugat-sugat man ay handang tiisin

makakaya natin ang daratal na unos
di tayo papayag muling maging busabos

Laging balais ang pakiramdam

LAGING BALAIS ANG PAKIRAMDAM
ni Gregorio V. Bituin Jr.
13 pantig bawat taludtod

ano't laging balais iring pakiramdam
nais laging umalis sa iwing tahanan
di mapakali't may gunitang tatakasan?
aba'y ang puwit nga'y tila sinisilihan

ano't di maapula ang pagkabalais
ng katawang nais nang laging tumalilis
tuliro't di malaman ang dumadalisdis
sa diwa't pusong di nakakayang matiis

bumuntonghiningang saglit, magnilay-nilay
aba'y kaysarap ng nasa sariling bahay
at kung may ligalig na nadaramang tunay
aba'y pag-usapan ang mga bagay-bagay

kung isang dalaga man ang iyong nabuntis
maigi'y pag-usapan ninyong magkadais
di sasalang may lunas na di magmimintis
at angking pang-unawa'y may kung anong tamis

Ang nasa isip lagi'y paano tumubo

ANG NASA ISIP LAGI'Y PAANO TUMUBO
ni Gregorio V. Bituin Jr.
13 pantig bawat taludtod

ang nasa isip lagi'y paano tumubo
ang puhunan at inaalagaang luho
dugo man ng obrero'y tuluyang mabubo
sa pagkamal ng tubo'y hindi humihinto

lupang sakahan ay ginawang subdibisyon
tuluyang niyakap yaong globalisasyon
pilit na nilunok kahit pribatisasyon
mang-aapi manalo lang sa kumpetisyon

manggagawa'y di aambunan kahit mumo
pagawaan daw ay pag-aaring pribado
kaya di raw dapat umangal ang obrero
ganyan makapanlamang sa kapwa ang tuso

kung manggagawa'y pinagagapang sa lusak
tingin ng trapo’t burgesyang sila'y mautak
ah, tama lang na lipunang ito'y ibagsak
kaysa pamunuan ng mga linta't tunggak

Ang sertipiko

ANG SERTIPIKO
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

isang sertipiko ang pinakita ko kay Ina
tandang nakatapos sa dinaluhang kumperensya
habang naglilinis ng kasangkapan, sinabi niya
na ito'y ipaseroks ko't bigyan siya ng kopya

aba'y iniipon pala ni Ina ang ganito
tulad ng diploma nila't ng mga kapatid ko
na sa aming bahay ay maayos na nakakwadro
tandang nagsikap sila't nagtapos ng kolehiyo

sertipikong iniipon, ipinagmamalaki
patunay na mga anak ay nagsikap mabuti
maraming salamat, Ina, sa inyong pag-intindi
ni Ama sa amin nang lumaki kaming may silbi

* Humingi ng kopya ang aking ina ng sertipikong natanggap ko matapos ang tatlong araw na Climate Reality Leadership Corps Training na ginanap sa Sofitel sa Lungsod ng Pasay mula Marso 14-16, 2016.

Pag-aabang sa pag-asa

PAG-AABANG SA PAG-ASA
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

patuloy ang pag-aabang sa pag-asang parating
ang oong asam ba'y ibibigay ng dalaginding
kayraming suliranin sa mundo ang kawing-kawing
na di madalumat kahit sa pagitan ng dingding
puyat sa magdamag ay nananatili pang gising
kay-ilap ng inaasam kaya pailing-iling
ang pangarap bang minumutya'y magiging kasiping
o ang sawing pag-ibig ay panahon nang ilibing

Matalulot na halik

MATALULOT NA HALIK
ni Gregorio V. Bituin Jr.
9 pantig bawat taludtod

bigla kong hinagkan ang dilag
na sa puso ko’y nagpapitlag
bumuhay sa buhay kong hungkag

pangarap siya’t minumutya
kahit hirin sa dusa’t luha
na sa puso ko’y dumaragsa

ngunit sampal yaong inabot
sapagkat walang pahintulot
ang paghalik kong matalulot

Paglalakad sa kawalan

PAGLALAKAD SA KAWALAN
ni Gregorio V. Bituin Jr.
9 pantig bawat taludtod

naglalakad ako sa kawalan
tila isip ay nadirimlan
nagbabaha na sa lansangan
dahil sa malakas na ulan
ngayon, tila nabubusalan
bawat salitan gkinagisnan
paano ba malulunasan
ang nangyari sa daigdigan
kung tayo’y walang pakialam

Kung maging kandila sa dilim

KUNG MAGING KANDILA SA DILIM
ni Gregorio V. Bituin Jr.
9 pantig bawat taludtod

kung maging kandila sa dilim
sa panahong puno ng lagim
yaon na’y tugon sa panimdim
at mga karima-rimarim
na nangyaring di mailihim

kung maging kandila sa dilim
animo tayo’y nasa lilim
lalo’t rosas ang nasisimsim
ng pusong dalisay ang lalim

Di kasalanang maging dukha

DI KASALANANG MAGING DUKHA
ni Gregorio V. Bituin Jr.
9 na pantig bawat taludtod

kasalanan na ba ng dukha
ang kanyang pagdaralita
ang pagiging dukha ba’ysumpa
kaya sila napariwara
dahil ba kami’y walang-wala
ay tuturingang hampaslupa
sinilang kaming walang lupa
ngunit ang dusa’y timba-timba
ah, ang maging dukha’y di sala

Ang payo ng langit

ANG PAYO NG LANGIT
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

ang payo ng langit, kapag lumalangitngit
may palasong paparating, humahaginit
mula mandirigmang nag-aapoy sa ngitngit
na hiyaw sa katahimikan pumupunit

payo ng langit, huwag sabayan ang poot
baka buhay ay lalong magkalagot-lagot
mahinahong pag-usapan anumang gusot
at makararating din sa angkop na sagot

Dumudulog ang bulkan

DUMUDULOG ANG BULKAN
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

dumudulog ang bulkan upang kumawala
sa kapangyarihang di nito matingkala
nais ibuga ang hinanakit at luha
subalit di magawa't kawawa ang madla

maigi nang sa lunan niya'y manahimik
kaysa bumuga pa ng sangkaterbang lintik
sa aserong init ang galit niya'y hitik
poot na sa mga ganid sana tumalsik

nawa'y pumayapa ang kanyang kalooban
sa poot niya madla'y walang kinalaman
kay Bathala isumbong ang nararamdaman
at kakamtin din ang hangad na kalutasan

Ang bantay sa swimming pool

ANG BANTAY SA SWIMMING POOL
ni Gregorio V. Bituin Jr.
15 pantig bawat taludtod

naroroon ang bantay sa swimming pool, nakatanod
mga bata'y binabantayan upang di malunod
mabuti't may nagbabantay, at di lang nakatanghod
nasasa isip ay kaligtasan, nakalulugod

ang kaligtasan sa tubig ay dapat nasa isip
na sakaling may mangyari'y agad makasasagip
kung may bantay at may nalunod pa rin, di malirip
kung bantay ba'y di alisto o biglang nakaidlip

Tangan nila ang mga bandilang Oriang

TANGAN NILA ANG MGA BANDILANG ORIANG
ni Gregorio V. Bituin Jr.
13 pantig bawat taludtod

tangan nila ang mga bandilang Oriang
simbolo ng Lakambini ng Katipunan
noong Marso Otso'y nagrali sa lansangan
pinakita ang lakas ng kababaihan

may pitong laban pa silang ikinakasa
para sa kababaihan, para sa masa
mga isyung laban sa bulok na sistema
na dapat malutas at kamtin ang hustisya

mabuhay kayo, mga kasama't kapatid
magkaisa upang lutasin ang balakid
sa lipunang sa dilim tayo binubulid
salamat, bagong pag-asa ang inyong hatid