Pagsasalin

PAGSASALIN

Hindi dakila ang digmaan, kaya hindi ko isinalin ng "dakila" ang "great" sa aklat na Poems of the Great War 1914-1918. Mas angkop pa marahil na salin ng "great" sa puntong ito ay "dambuhala". Kaya dapat isalin itong Mga Tula noong Dambuhalang Digmaan.

Gayunpaman, mas isinalin ko ang pamagat ng aklat sa esensya nito, ang Great War na tinutukoy ay ang World War I. Kaya isinalin ko iyon ng ganito: Mga Tula ng Unang Daigdigang Digmaan. Mas "ng" imbes na "noong" ang aking ginamit dahil marahil hindi naman ginamit ay Poems from, kundi Poems of. Gayunman, maaari pang pag-isipan kung ano ang tamang salin sa panahon na ng pag-iedit ng buong aklat ng salin. Subalit sa ngayon, sinisimulan pa lang ang pagsasalin ng mga tula. Mahaba-habang panahon ang kailangan sa pag-iedit.

Marahil itatanong mo: "Bakit hindi mo isinalin ng Unang Digmaang Pandaigdig?" At marahil, idadagdag mo pa: "Digmaang Pandaigdig ang palasak na ginagamit ngayon at iyan din ang salin na nakagisnan natin." At ang akin namang magiging tugon sa iyo ay: "Palagay ko'y hindi angkop na paglalarawan na pandaigdig ang nabanggit na digmaan. Ang maaari pa ay daigdigan na mas nyutral." Ganito ko isinulat noong 2009 sa isang artikulo kung ano ba dapat ang tamang salin ng World War:

"Ang tamang pagkakasalin ng World War II sa ating wika ay Ikalawang Daigdigang Digmaan at hindi ang nakasanayang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Dahil ang salitang "Pandaigdig" ay may konotasyon ng pagpayag o pagsang-ayon sa bagay na tinutukoy. Ang iba pang katulad nito'y ang "pam, pang" at kung susuriin ang mga ito, "pansaing, panlaba, panlaban, pambayan, pangnayon, pambansa, pandaigdig, makikita nga nating ang unlaping "pan, pam, pang" ay may pagsang-ayon sa nakaugnay na salita nito.

Gayundin naman, dahil hindi lahat ay payag o sang-ayon sa digmaan, maling tawaging Ikalawang Digmaang Pandaigdig ang World War II, kundi mas tumpak na gamitin ang neutral na salitang Ikalawang Daigdigang Digmaan." mula sa kawing na: http://salinnigorio.blogspot.com/2009/05/tamang-salin-ng-wwii.html

Ibinilang ko na sa mga collectors' item ko ang aklat na Poems of the Great War 1914-1918 nang mabili ko ang pambihirang aklat na ito (na mabibilang sa rare book), na may sukat na 4" x 5.5", sa BookSale ng Farmers sa Cubao noong Enero 18, 2018, sa halagang P60.00. Inilathala ito ng Penguin Books noong 1998. Plano kong isalin sa wikang Filipino ang lahat ng tula, kung kakayanin, sa aklat na ito, na binubuo ng 145 pahina.

Borador pa lamang ang disenyo ng pabalat, kung saan anino ko, o selfie, ang aking kinunan nang minsang naglalakad pauwi isang gabi. Aninong marahil ay sumasagisag din sa mga nangawala noong panahon ng digmaan. Naging adhikain ko at niyakap ko nang tungkulin ang pagsasalin ng mga tula mula sa ibang wika upang mabatid at maunawaan ng ating mga kababayan ang iba pang kultura at pangyayari sa ibang bayan. Tulad noong Unang Daigdigang Digmaan, na hindi naman dinanas ng ating bayan.

Gayunman, kung may matatagpuan pa tayong aklat ng mga tula hinggil naman sa World War II, iyon ay paplanuhin ko ring isalin sa wikang Filipino. Sa ilang mga dokumentong isinalin ko'y Ikalawang Daigdigang Digmaan na ang aking ginamit na salin ng World War II. Sa mga nagpasalin ng akda nila, sana'y naunawaan po ninyo ako. Marami pong salamat.

Nais kong ilarawan sa munting tula ang pagmumuni ko sa paksang ito.

ANG SALIN KO NG WWII

Ikalawang Daigdigang Digmaan ang salin ko

sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, totoo

dama ko'y may konotasyon ng pagsang-ayon ito

sa gyera, nyutral na daigdigan ang ginamit ko

kaya sa aklat ng pagsasalin ng mga tula

ng mga nabuhay at lumaban noon sa digma

ay sadyang bubuhusan ko ng pawis, dugo, diwa't

panahon, upang maunawaan sila ng madla

ang kasaysayan nila sa tula inilarawan

bilang makata'y tungkulin ko na sa panulaan

ang magsalin ng akda nang madama ang kariktan

ng saknong at taludtod sa kabila ng digmaan

nawa kanilang tula'y matapat kong maisalin

lalo't gawaing ito'y niyakap ko nang tungkulin

para sa mamamayan, para sa daigdig natin

salamat ko'y buong puso kung ito'y babasahin

06.16.2022

* ang unang litrato ang pabalat ng aklat na isasalin ng makata, at ang ikalawa naman ang borador o draft na disenyo ng aklat ng salin

Ang mukha ng ating kababaihan

Ang Mukha Ng Ating Kababaihan

tula ni Nâzım Hikmet Ran

malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

Hindi isinilang ni Maria ang Diyos.

Hindi si Maria ang ina ng Diyos.

Isang nanay lang si Maria sa maraming ina.

Isinilang ni Maria ang isang lalaki,

isang anak sa marami pang mga anak.

Kaya naman napakarikit ni Maria sa lahat ng kanyang larawan.

Kaya naman napakalapit ng anak ni Maria sa atin, tulad ng sarili nating mga anak.

Ang mukha ng ating mga kababaihan ang aklat ng ating pasakit.

Ang ating pasakit, ang ating pagkakamali at ang ating dugong ibinubo

na nag-ukit ng mga pilat na tila araro sa mukha ng ating kababaihan.

At makikita ang ating kagalakan sa mga mata ng kababaihan

tulad ng bukangliwayway na nagniningning sa mga lawa.

Ang ating haraya ay nasa mukha ng mga babaeng mahal natin.

Makita man natin sila o hindi, sila'y nasa ating harapan,

na pinakamalapit sa ating reyalidad at pinakamalayo.

* isinalin 06.16.2022

* litrato mula sa google

* tula mula sa Nâzım Hikmet Archive

The Faces of Our Women

by Nâzım Hikmet Ran

Mary didn't give birth to God.

Mary isn't the mother of God.

Mary is one mother among many mothers.

Mary gave birth to a son,

a son among many sons.

That's why Mary is so beautiful in all the pictures of her.

That's why Mary's son is so close to us, like our own sons.

The faces of our women are the book of our pains.

Our pains, our faults and the blood we shed

carve scars on the faces of our women like plows.

And our joys are reflected in the eyes of women

like the dawns glowing on the lakes.

Our imaginations are on the faces of women we love.

Whether we see them or not, they are before us,

closest to our realities and furthest.

Dalawang aklat ng salin

DALAWANG AKLAT NG SALIN

Nakakatuwa na sa paghahalungkat ko sa aking munting aklatan ng nais kong basahin ay nakita kong muli ang dalawang aklat ng salin, lalo na't pulos proyekto ko ngayon ay gawaing pagsasalin.

Noong 2016 ay ibinigay sa akin ng isang kaibigan ang aklat na "Nabighani: Mga Saling Tula ng Kapwa Nilikha" ni Fr. Albert E. Alejo, SJ. Inilathala ito ng UST Publishing House. May dedikasyon pa iyon ng nasabing pari, kung saan isinulat niya: "Greg, Bituin ng Pagsasalin, Paring Bert, 2016". Dedikasyong tila baga bilin sa akin na ipagpatuloy ko ang gawaing pagsasalin.

Nabili ko naman sa Popular Bookstore noong Disyembre 29, 2021 ang aklat na "Landas at Kapangyarihan: Salin ng Tao Te Ching" ni Prof. E. San Juan, Jr.. Ang librong Nabighani ay may sukat na 5.5" x 9" at may 164 pahina, at ang librong Landas at Kapangyarihan, na inilathala ng Philippine Cultural Center Studies, ay may sukat na 5.25" x 8" at may 100 pahina.

Maganda't nahagilap ko ang mga ito sa panahong tinatapos ko ang salin ng 154 soneto ni William Shakespeare para sa ika-459 niyang kaarawan sa Abril 2023, pati na pagsasalin ng mga tula ng makatang Turk na si Nazim Hikmet at ng makatang Bolshevik na si Vladimir Mayakovsky. Bukod pa ito sa planong pagsasalin ng mga tula ng mga lumahok noong Unang Daigdigang Digmaan. Nasimulan ko na ring isalin ang ilang tula nina Karl Marx (noong panahong 1837-38) at ni Edgar Allan Poe. Nakapaglathala na rin ako noon ng aklat ng salin ko ng mga akda ni Che Guevara, kung saan inilathala ito ng Aklatang Obrero Publishing Collective.

Binabasa ko at pinag-aaralan ang mga akda sa dalawang nabanggit kong aklat ng salin, upang bakasakaling may matanaw na liwanag o anumang dunong sa ginawa nilang pagsasalin, na hindi lamang basta nagsalin ng literal kundi paano nila ito isinalin nang matapat sa orihinal at maisulat nang mas mauunawaan ng mambabasa.

Ang mga ganitong aklat ng salin ay nagbibigay inspirasyon sa akin upang pag-igihan pa at ipagpatuloy ang mga nasimulan kong gawain at tungkuling pagsasalin. Wala naman akong inaasahang kikitain sa mga ito dahil ito'y inisyatiba ko lamang, kung saan tanging kasiyahan ang madarama pag natapos at nalathala ang mga ito. Higit pa ay nais kong mag-ambag upang higit na maunawaan ng ating mga kababayan ang mga akda ng mga kilalang tao sa kasaysayan, at ng mga hindi kilala ngunit may naiambag na tula upang ilarawan ang kanilang karanasan sa kanilang panahon.

Nais kong mag-iwan ng munting tula ng pagninilay at sariling palagay hinggil dito.

ako'y matututo sa dalawang aklat ng salin

na sa munting sanaysay na ito'y nabanggit ko rin

mabuti't nagkaroon ng ganitong babasahin

nang nangyayari sa ibang dako'y mabatid natin

di lang ito babasahin kundi aaralin pa

upang sa ginawa nila, may aral na makuha

salamat sa salin nila para sa mambabasa

nang maunawa yaong klasikong akda ng iba

para sa akin, libro't nagsalin ay inspirasyon

di lang ang aklat kundi ang mga nagsalin niyon

sa gitna ng pagkakaiba ng kultura't nasyon

magsalin at magpaunawa ang kanilang misyon

sadyang kayganda ng layunin ng kanilang aklat

isinalin upang maunawaan nating sukat

yaong mga klasikong akda't tulang mapagmulat

mabuhay ang mga nagsalin, maraming salamat

tunay na mahalaga ang gawaing pagsasalin

kaya ito'y ginawa ko't niyakap ding tungkulin

para sa masa, para sa bayan, para sa atin

at sa kinabukasan ng henerasyong darating

06.16.2022

Boteng plastik

BOTENG PLASTIK

mga walang lamang boteng plastik

nakita kong doon nakasiksik

sa diwa ko'y tila itinitik

kaytagal kung gagawing ekobrik

marahil gawing paso't pagtamnan

ng binhi't palaguing halaman

tamnan ng gulay, gawing gulayan

okra, munggo, sitaw, o anuman

basurang plastik na'y tambak-tambak

sa mundong tila ginawang lusak

plastik ba'y saan dapat ilagak?

ibalik sa pabrika ang linsyak!

isang pansamantalang solusyon

ang ekobrik na gawa ko ngayon

minsan, nakakatamad na iyon

lalo't mag-isa lang ako roon

magandang bukas nitong daigdig

ang layon ko kaya aking ibig

makatulong gamit yaring bisig

mundo'y sagipin ang aking tindig

- gregoriovbituinjr.

06.16.2022

* litratong kuha ng makatang gala sa opis na pinupuntahan

Pasakalye o tambiling

PASAKALYE O TAMBILING

may katumbas pala ang pasacalle ng Kastila,

di pasakalye, kundi TAMBILING sa ating wika...

sa musika nga'y pasakalye yaong panimula

o pambungad na tugtog sa martsa, oo, yaon nga;

isa pang kahulugan nito'y Paunang Salita

sa aklat ngang Balagtasismo versus Modernismo

ng pambansang alagad ng sining na si Sir Rio

di Paunang Salita o Pambungad ang narito

kundi Pasakalye, mahabang pagtalakay ito

apatnapu't apat na pahina, siyang totoo

Tambiling, matandang Tagalog, di na ginagamit

dahil sa nasaliksik ito'y nais kong igiit

sariling wika, imbes banyaga'y gamiting pilit

mga lumang salita'y gamitin kahit na saglit

tulad ng Tambiling na pasakalye pala'y hirit

- gregoriovbituinjr.

06.15.2022

Mga pinaghalawan:

- UP Diksiyonaryong Filipino, pahina 1220

- Diksyunaryong Filipino-Filipino, ni Ofelia E. Concepcion, p. 148

- Diksyunaryong Filipino, Tagalog-Tagalog, ng Tru-Copy Publishing House, p. 162

- Balagtasismo versus Modernismo, p. 1-44

Soneto 116

SONETO 116

ni William Shakespeare

malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

20 pantig bawat taludtod (tugmaang abab-cdcd-efef-gg)

Huwag akong hayaang aminin / ang mga hadlang sa pagniniig

Ng mga totoong isip. Yaong / pag-ibig ay hindi pagmamahal

Na binabago ang natagpuang / pagbabagong naipahiwatig,

O nababaluktot pag ginamit / yaong pamawi upang magtanggal.

O hindi! iyon na'y palagiang / tatak na talagang nakapako,

Na hagilap yaong mga unos / at di naman talaga matinag;

Iyon nga ang bituin sa bawat / balakbak na kung saan patungo,

Na di batid ang kahalagahan, / gayong nakuha ang kanyang tangkad.

Pagsinta'y di biro ng Panahon, / na may pisngi't labing kaypupula

Sa loob ng kumilong aguhon / ng karit niyang doon dumating;

Sa munti niyang oras at linggo'y / di nagbabago yaong pagsinta,

Sa bingit man ng kapahamakan / ito'y pinagtitiisan man din.

Kung ito'y isang pagkakamali / at ito'y mapapatunayan ko,

Di ako nagsulat, at ni wala / talagang iniibig na tao.

06.15.2022

* aguhon - compass, mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, pahina 20

Tugmaan batay sa aralin sa katutubong pagtula:

abab - katinig na malakas i; katinig na mahina a;

cdcd - patinig na may impit o; katinig na malakas a;

efef - patinig na walang impit a; katinig na mahina i;

gg - patinig na walang impit o.

SONNET 116

from the book The Sonnets, by William Shakespeare, Collins Classics

Let me not to the marriage of true minds

Admit impediments. Love is not love

Which alters when it alteration finds,

Or bends with the remover to remove.

O no! it is an ever-fixed mark,

That looks on tempests and is never shaken;

It is the star to every wand'ring bark,

Whose worth's unknown, although his height be taken.

Love's not Time's fool, though rosy lips and cheeks

Within his bending sickle's compass come;

Love alters not with his brief hours and weeks,

But bears it out even to the edge of doom.

If this be error and upon me prov'd,

I never writ, nor no man ever lov'd.

Manggagawa ang tagalikha ng kaunlaran

MANGGAGAWA ANG TAGALIKHA NG KAUNLARAN

nagtatayugang gusali, mahahabang lansangan,

tulay, ospital, mall, plasa, sinehan, paaralan

kung walang manggagawa, magagawa kaya iyan?

HINDI! manggagawa ang tanging nagsilikha niyan

hindi uunlad ang mga lungsod kung wala sila

manggagawa ang nagpaunlad nitong ekonomya

nilikha ng obrero ang maraming istruktura

kaya dapat tayong magpasalamat sa kanila

manggagawa yaong dahilan kaya may Kongreso

kaya may pabrika, may opis ang taong gobyerno

Malakanyang, Simbahan, skyway, subway, Senado

kung walang manggagawa'y walang kaunlaran tayo

tara, ating pagpugayan ang mga manggagawa

pagkat kaunlaran ng mundo'y kanilang nilikha

kaya di sila dapat pagsamantalahang sadya

ng mga tuso't kuhilang tubo lang ang adhika

- gregoriovbituinjr.

06.15.2022

Walang gitling sa ika

WALANG GITLING SA IKA

tingni, bakit ba walang gitling sa unlaping ika

pag dinugtong sa numerong sinatitik, bakit ba

pag sa numero ikinabit, may gitling talaga

ngunit pag sinatitik, gitling ay nawawala na

papel ng panlapi sa salitang ugat ikabit

nilalagyan ng gitling kapag sa buka ng bibig

ay sumasabit, tulad ng mag-asawa't pag-ibig

may-ari, mayari, nang-alay, nangalay, pag-ukit

subalit pag nilagyan ng panlapi na'y numero

di sinatitik ang pagkasulat, tambilang mismo

lalagyan mo na ng gitling dahil ito'y simbolo

ang tiglima'y tig-5, ikapito'y ika-7

di ika-siyam, di ika-sampu, di ika-apat

kundi ikasiyam, ikasampu, at ikaapat

wastong gamit ng gitling ay aralin nating sukat

at ito'y gamitin ng wasto sa ating pagsulat

- gregoriovbituinjr.

06.15.2022

* litrato mula sa aklat na Diksyunaryong Filipino, Tagalog-Tagalog, ng Tru-Copy Publishing House, pahina 405

Ang paskil sa traysikel

ANG PASKIL SA TRAYSIKEL

"Huwag ka nang lumuha." Tila iyon ang mensahe

sa paskil sa traysikel na aking nasakyan dine.

"Hindi nakakamatay yung walang jowa," ang sabi

aba'y tama naman, ngunit kasunod ang matindi:

"Ang nakakamatay eh yung wala ka nang makain."

Sapul! Kaya huwag mong iluhang di ka ligawin

kaya wala ka pang syota o dyowang maaangkin

mag-ayos ka ng sarili't magkakaroon ka rin

huwag mong basta tanggaping ganyan kasi ang buhay

na kung wala kang dyowa'y maghihimutok kang tunay

paghusayin mo kung saan ka talaga mahusay

maging mabuti sa kapwa't kakamtin din ang pakay

wala mang nag-aalaga, kumakain ang maya

ngunit ingat, naghihintay ang pangil ng buwaya;

habang may buhay, may pag-asa, kumain ka na ba?

kung hindi pa, magsalo tayo sa aking meryenda

- gregoriovbituinjr.

06.14.2022

Strawberry moon

STRAWBERRY MOON

gaano kaygandang pagmasdan ang Strawberry Moon

magkukulay strawberry kaya ang buwan ngayon

ngunit maulap ang kalangitan, panay ang ambon

magbakasakali tayo, abangan pa rin iyon

ihanda ang mga mata, pati iyong kamera

bakasakali lang na makunan mo ng maganda

o kaya'y tandaan, ilarawan sa alaala

at baka may makatha ka pang tula o istorya

O, Strawberry Moon, pagdalaw mo'y makasaysayan

anong hiwagang mayroon na dapat kang pagmasdan?

lalo sa aking plumang may kung anong hinahawan

pag-iral mo sa siyensya ba'y anong kahulugan?

karagatan ba'y taog muli pag nagpakita ka?

o sa Musa ng Panitik ay inspirasyon kita?

daraan ba'y matinding sigwa kaya nagpakita?

o tulad ng Strawberry, may masaganang bunga?

- gregoriovbituinjr.

06.14.2022

* taog - high tide

* batay sa balita ni Mang Tani Cruz sa GMA7

Uwian

UWIAN

hay, naku, mag-uuwian na naman

magbabakay muli ng masasakyan

dagsaan ang pasahero't siksikan

muli'y agawan ng mauupuan

buti't may parating nang dyip, bip-bip-bip

aba'y loob na'y bigla ngang sumikip

di na bale, sasabit na lang sa dyip

upang makauwi na't di mainip

ganyan ang buhay naming pasahero

araw-araw matapos ang trabaho

paspasan, masisinghot pa'y tambutso

buti sa dyip, bawal manigarilyo

barya'y hanap sa bulsa o pitaka

nwebe pesos, hindi, sampung piso na

nagtaas daw kasi ang gasolina

walang sukli ang sampung pisong barya

- gregoriovbituinjr.

06.14.2022

* litratong kuha ng makatang gala minsang sakay ng dyip

Sa Bantayog

SA BANTAYOG

doon sa Bantayog ay nagtungo kami ni misis
sa sinasabing Independence Day ng bayang amis
doon kami nagdeyt, animo'y asukal sa tamis
nanood ng bidyo-interbyu, at may pasimpleng kiss

bantayog iyon ng mga martir noong marsyalo
may programang inihandog ang iba't ibang grupo
pinanood ang mga lider sa mga interbyu
habang sa isang umpukan ay napatula ako

si misis ay humilig naman sa aking balikat
habang nakaakbay akong tila nagsisiyasat
sa pinanonood at seryosong nakamulagat
habang siya'y inantok, napapikit at dumilat

simpleng deyt lamang iyon sa Araw ng Kasarinlan
subalit dinaluha'y araw na makasaysayan
tila ba namanata sa adhikang pambayan
ang kapwa magsing-irog sa panahong patibayan

- gregoriovbituinjr.
06.13.2022

* selfie ng makatang gala, 06.12.2022

Pakiusap

PAKIUSAP

ni Nâzım Hikmet

malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

Hugis ulo ng buriko ang bansang ito

Na dumatal ng kaytulin mula sa malayong Asya

Upang mahatak tungo sa Mediterranean

ATIN ANG BANSANG ITO.

Mga pulsong duguan, ngiping nagngangalit

talampakang walang gayak,

Lupaing tulad ng alpombrang sutla

ANG IMPYERNONG ITO, ANG PARAISONG ITO'Y ATIN.

Hayaang nakapinid ang mga pintuang pag-aari ng iba

Huwag na nilang buksan pa itong muli

Alisin ang pagkaalipin ng tao ng tao

ATIN ANG PAKIUSAP NA ITO.

Upang mabuhay! Tulad ng punong nag-iisa at malaya

Tulad ng gubat sa pagkakapatiran

ATIN ANG PAGNANASANG ITO.

* isinalin sa petsang 06.13.2022

* hinalaw mula sa kawing na https://www.marxists.org/subject/art/literature/nazim/plea.html

* litrato mula sa google

.

.

.

PLEA

by Nazim Hikmet

This country shaped like the head of a mare

Coming full gallop from far off Asia

To stretch into the Mediterranean

THIS COUNTRY IS OURS.

Bloody wrists, clenched teeth

bare feet,

Land like a precious silk carpet

THIS HELL, THIS PARADISE IS OURS.

Let the doors be shut that belong to others

Let them never open again

Do away with the enslaving of man by man

THIS PLEA IS OURS.

To live! Like a tree alone and free

Like a forest in brotherhood

THIS YEARNING IS OURS.

Hangad

HANGAD

Tanong: "Ano ang hangad mo sa bansang Pilipinas?"

Agad kong tugon: Malayang bayan. Magandang bukas.

Matinong pamahalaan, lahat pumaparehas.

Walang mapagsamantala, isang lipunang patas.

Iyon ang mga hangaring pangarap ko sa bayan

Lalo't kayraming mapagsamantala sa lipunan

Hangga't bulok na sistema'y di pa napapalitan

Mga hangad iyong patuloy na ipaglalaban.

- gregoriovbituinjr.

06.13.2022

* litratong kuha ni misis noong Independence Day, 06.12.2022

Malaya nga ba?

MALAYA NGA BA?

malaya nga ba ang bayan sa bulok na sistema?

ngunit api pa rin ang manggagawa't magsasaka?

naririyan pa rin ang tuso't mapagsamantala

nananatili pa ring nasa tuktok ang burgesya

habang kayrami pa ring naghahanap ng hustisya!

laganap pa rin ang salot na kontraktwalisasyon

na di magawang regular ang manggagawa roon

silang nagpaunlad ng ekonomya'y bakit gayon?

di mabayarang tama ang lakas-paggawa niyon

ganyan ba ang malayang bansa? ang malayang nasyon?

magsasaka'y lumilikha ng pagkain ng bayan

silang babad sa lupa'y bakit naghihirap naman

sila ang nagtatanim ng palay sa kabukiran

kaymura ng kilo ng palay, hindi makatwiran

at kaymahal ng kilo ng bigas sa pamilihan

malaya nga ba ang bayan pag ganyan ang sistema?

lupang ninuno'y puntirya, hari'y kapitalista

gobyerno'y walang kontrol sa presyo, hirap ang masa

laya ba'y ano? pag dayuhan ay napalayas na?

laya ba'y ano? pag wala nang mapagsamantala?

- gregoriovbituinjr.

06.13.2022

* litratong kuha ng makatang gala sa Bantayog ng mga Bayani, 06.12.2022

Liberty

LIBERTY

Liberty, Freedom, Kalayaan,
Kasarinlan ng ating bayan
araw itong ipinaglaban
dumatal man ang kamatayan

Liberty, pangalan ng mutya
ng iniirog kong mutya
ng asawang kasamang sadya
sa lahat ng hirap at tuwa

Freedom ay dapat nating kamtin
Independence Day, gunitain
Liberty'y karapatang angkin
huwag hayaang busabusin

isipin ang mga nahimlay
kayraming nagbuwis ng buhay
bayaning tinanghal na bangkay
upang lumaya tayong tunay

- gregoriovbituinjr.
06.12.2022

Pita

PITA

dinggin mo ang tinig
ng ating daigdig;
kung pulos ligalig,
wala bang pag-ibig?

tingni ang alindog
ng dagat at ilog;
sa basura'y lubog
ang mundo kong irog.

halina't magtanim
ng punong malilim,
ng adhikang atim,
ng pagsintang lihim.

ating alagaan
ang kapaligiran
at ang kalikasang
dapat mapagyaman.

haynaku, haynaku!
di po ito hayku..
ang panawagan ko
sana'y dinggin ninyo

ang hanap ng ibon
ay saan hahapon
sa sangang mayabong
o kawad lang doon?

- gregoriovbituinjr.
06.12.2022

Pumokus

PUMOKUS

makaisang mali ka lang, deads ka

kaya pagsagot ay ingatan mo

babalik ka kasi sa umpisa

Streak One ka muli sa Sudoku

kaya magkonsentra ka, pumokus

na animo'y chess ang nilalaro

o algebra yaong tinutuos

nagsusuri ka ng buong buo

huwag mong hayaang magkamali

lalo't higit sandaan ang Streak

pumokus ka sa bawat sandali

nang sa Streak One ay di bumalik

iyan ang tangi kong mabibilin

sa mga Sudoku mahihilig

upang Streak, tuloy-tuloy pa rin

pumokus nang di basta madaig

- gregoriovbituinjr.

06.11.2022

Pluma

PLUMA

patuloy akong magsusulat

ng mga paksang mapagmulat

laban man sa mangungulimbat

o halibyong ang kinakalat

yaring pluma'y di umuurong

sa harap ng kutya't linggatong

maging sigwa man o daluyong

magsulat saanman humantong

anuman ang kulay ng tinta

bughaw, itim, lunti, o pula

magsusulat para sa masa

ng akdang sa diwa'y lipana

lipunang makatao'y asam

ang buti sa kapwa'y manamnam

kahit tiyan pa'y kumakalam

at puno pa ng agam-agam

aking sinasalin ang tula

ng mga makatang dakila

sinasalin sa ating wika

upang maunawa ng madla

iyan ang payak kong layunin

sa buhay at laging gawain

magsulat at magmulat man din

sa masa'y yakap kong tungkulin

- gregoriovbituinjr.

06.11.2022

* halibyong - fake news

Ang aklat

ANG AKLAT

sa Pandayan Bookshop ay mapalad kong natagpuan
ang mga tula ni Robert Frost noong kabataan
kanyang dalawang tomong tula'y pinagsama naman
sa iisang aklat, talaga kong kinagiliwan

nilathala ng Signet Classics, Centennial Edition
sapat lang ang laman ng bulsa'y binili na iyon
dahil bihira lang ang magandang pagkakataon
kundi'y pag binalikan ko'y baka wala na roon

kilala ko na siya dahil sa The Road Not Taken
sikat niyang tulang minsan ko na ring naisalin
sa wikang Filipino, kaysarap nitong namnamin
hinggil sa pagpapasya sa landas mong tatahakin

datapwat tulang yao'y wala sa nasabing aklat
dahil kabataan pa niya't di pa naisulat
nang mabili ko yaong aklat, agad kong binuklat
habang inuusal, taospusong pasasalamat

- gregoriovbituinjr.
06.10.2022

Gabi

GABI

kaygandang gabi
nang makatabi
ang kinakasi
kong binibini

bakasakali
aking lunggati
na sintang mithi
ay ipagwagi

tanging diwata
ko't minumutya
pag siya'y wala
ay solong sadya

pagsinta'y ganyan
walang iwanan
saanmang laban
di mang-iiwan

- gregoriovbituinjr.
06.10.2022

Mapangwasak na pwersa ang tula

MAPANGWASAK NA PWERSA ANG TULA
ni Wallace Stevens, makatang Amerikano
malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.
9 pantig bawat taludtod

Ganyan nga ang pagdaralita,
Walang anupaman sa puso,
Ito'y magkaroon o wala.

Bagay iyong dapat mayroon,
Leyon, bakang kapon sa dibdib,
Nang damhing humihinga iyon.

Si Corazon, asong matabâ
Isang bulô, sakang na oso,
Nilasaha'y dugo, di dura.

Para s'yang tao, sa katawan,
Ng halimaw na anong lupit
Kalamnan n'ya'y kanyang-kanya lang...

Leyon ay natulog sa Araw.
Nasa ilong ang kanyang paa.
Na makapapaslang ng tao.

Talasalitaan:
bulô - batang baka

* Isinalin ng 06.10.2022

POETRY IS A DESTRUCTIVE FORCE

That's what misery is,
Nothing to have at heart,
It is to have or nothing.

It is a thing to have,
A lion, an ox in his breast,
To feel it breathing there.

Corazon, stout dog,
Young ox, bowlegged bear,
He tastes its blood, not spit.

He is like a man
In the body of a violent beast.
Its muscles are his own...

The lion sleeps in the sun.
Its nose is on its paws.
It can kill a man.

* From the book The Mentor Book of Major American Poets, pages 292-293

Si Juan Bobo sa Puerto Rico, si Juan Tamad sa Pilipinas

SI JUAN BOBO SA PUERTO RICO, SI JUAN TAMAD SA PILIPINAS

Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Kung may Juan Tamad tayo sa Pilipinas, aba'y may Juan Bobo naman ang Puerto Rico. Aba'y oo. Nakita ko ito sa litrato ng pabalat ng kwentong Juan Bobo Goes to Work sa librong Children's Literature, 10th Edition, pahina 262. Habang ang pagbanggit tungkol dito ay tinipon lang sa iisang talata, na nasa pahina 259 at 261 ng nasabing aklat.

Nabili ko noong Abril 12, 2022 sa halagang P330.00 sa BookSale ng SM Megamall ang nasabing aklat na pinatnugutan ni Barbara K. Ziefer ng Ohio State University. At pag may panahon ay akin itong binabasa-basa, hanggang sa makita ko nga ang kwento ni Juan Bobo.

Narito at aking sinipi ang buong isang talata hinggil kay Juan Bobo sa nabanggit na aklat:

"Maria Montes's Juan Bobo is a favorite folk hero in Puerto Rico and is typical of the many noodlehead characters found around the world. In Juan Bobo Goes to Work, Juan sets out to get a job from a farmer. The first time he is paid he forgets what his mother, Doña Juana, told him and puts the coins in his holey pocket rather than holding them in his hand. The next time he sets out, Doña Juana tells him to put his pay in the burlap bag she gives him. This does not go well when he is paid in milk. The third day Juan goes to the grocer for work. Doña Juana instructs him to carry the pail of milk in his head. When he is paid with cheese instead of milk he puts it under his hat. Of course, the cheese melts as he walks home in the hot sun. The next week Doña Juana gives Juan Bobo a piece of string and tells him to tie up whatever the grocer gives him. He obeys, and drags a ham behind him on the string. The village dogs and cats proceed to have a feast. All is not lost because, as he walks by the window of a rich man, the man's sick daughter sees him. The daughter laughs out loud and is cured. In gratitude the rich man sends Juan and his mother a ham every Sunday."

Ang salitang "bobo" sa Puerto Rico ay kaparis ng kahulugan ng bobo sa ating wika. Ibig sabihin ay mangmang, tanga, tonto. Kaya nagsaliksik pa tayo.

Nakita natin na halos may pagkakapareho ang kwento ni Juan Bobo ng Puerto Rico sa kwento ni Juan Tamad, lalo na sa usaping katatawanan. Isinapelikula pa nga ang Juan Tamad Goes to Congress sa direksyon ni Manuel Conde. 

"Juan Tamad Goes to Congress" is the first political satire of Philippine cinema. Based on an original story by Congressman Pedro A. Venida of Camarines Norte (Nacionalista), who made a name for himself as a wit through his "Nothing" and "Something" speeches in Congress, the film is set in pre-Hispanic times. https://pelikulaatbp.blogspot.com/2017/05/juan-tamad-goes-to-congress-satire-on-html

Ito pa ang ilang kwento kay Juan Tamad, ayon naman sa Wikipedia:

Juan Tamad comes upon a guava tree bearing ripe fruit. Being too slothful to climb the tree and take the fruits, he instead decides to lie beneath the tree and let gravity do its work. There he remained, waiting for the fruit to fall into his gaping mouth.

Juan Tamad is instructed by his mother to purchase mud crabs at the market. Being too lazy to carry them home, he sets them free in a ditch and tells them to go home, as he would be along later.

Juan Tamad's mother makes some rice cakes and instructs him to sell these at the market. Passing by a pond, he sees frogs swimming to and fro. Being lazy to sell the cakes, he instead thrown them at the frogs, who eat the cakes. Upon reaching home, he tells his mother that all the cakes had been sold on credit; the buyers would pay for them the next week.

Juan Tamad's mother instructs him to go to the village market and buy a rice pot. A flea infestation in the village soon has Juan Tamad jumping and scratching for all he's worth; he lets go of the pot and it breaks into pieces. Thinking quickly, he picks up the pieces, grinds them into fine powder and wraps the powder in banana leaves, which he markets as "flea-killer."

Ang pangalang Juan ay sagisag ng karaniwang tao sa bansang Puerto Rico at Pilipinas, o sa iba pang bansang nasakop din ng bansang Espanya. Kaya minsan, mapapaisip ka kung bakit may kwentong Juan Bobo at Juan Tamad na animo'y pinagtiyap ang kapalaran. Kaya ginawan ko ng munting komento sa paraang patula ang dalawang magkatukayo.

SI JUAN BOBO AT SI JUAN TAMAD

ginawa bang katatawanan ng mga Kastila

ang mga katutubo sa sinakop nilang bansa

upang palabasing ang Kastila'y kahanga-hanga

at ang mga sinakop na Indyo'y kaawa-awa

tingni ang kwento ni Juan Bobo ng Puerto Rico

tingni ang kwento ni Juan Tamad sa Pilipino

parang pinagtiyap, animo'y iisa ang kwento

ang isa'y tamad, habang ang isa naman ay bobo

tila mga Kastila'y kumatha ng kwentong bayan

upang mga sakop ay balingan, mapagtawanan

dahil bobo't tamad, di yayaman o uunlad man

kaya karapatan ng Indyo'y madaling yurakan

aba'y ganitong kwento'y mabuting palitan natin

magandang katangian ng masa'y ating kathain

gawing kontrabida ang mga nanakop sa atin

at itanghal ang mga bayani nating magiting

06.09.2022

Soneto 146

SONETO 146
ni William Shakespeare
malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.
20 pantig bawat taludtod (tugmaang abab-cdcd-efef-gg)

Aba kong kaluluwa, ang sentro / ng daigdig kong makasalanan,
[Makasalanan kong mundo] yaong / lakas na maghimagsik ay tanghal,
Bakit ka nagdurusa sa loob / at naghihirap sa kasalatan,
Pinintahan ba'y labas ng iyong / dingding na napuno ng halakhak?
Bakit kaylaki ng ginugugol / gayong maiksi lang yaong upa,
Mga iyan ba'y ginagawa mo / sa iyong nilulumot na mansyon?
Ang mga uod bang naririyan / sa labis-labis mo'y magmamana't
Siyang uubos sa ginugol mo? / Wakas na ba ng katawang yaon?
Kaya, kaluluwa, mabuhay ka / sa iyong namimighating lingkod,
At hayaan mong sa pagdurusa'y / tumindi anumang tinatago;
Bilhin yaong itinakdang banal, / ibenta sa panahong pilantod;
Ang loob ay tiyaking mabusog, / sa labas, yaman mo'y maglalaho.
Kaya pakanin si Kamatayan, / na tao ang madalas sagpangin,
At, pag patay na si Kamatayan, / pagkamatay, mawawala na rin.

* Isinalin: ika-9 ng Hunyo, 2022

Tugmaang batay sa aralin sa katutubong pagtula:
abab - katinig na mahina a; katinig na malakas a;
cdcd - patinig na walang impit a; katinig na mahina o;
efef - katinig na malakas o; patinig na walang impit o;
gg - katinig na mahina i

SONNET 146
from the book The Sonnets, by William Shakespeare, Collins Classic

Poor soul, the center of my sinful earth,
[My sinful earth] these rebel pow'ers that these array,
Why dost thou pine within and suffer dearth,
Painting thy outward walls so costly gay?
Why so large cost, having so short a lease,
Dost thou upon thy fading mansion spend?
Shall worms, inheritors of this excess,
Eat up thy charge? Is this thy body's end?
Then, soul, live thou upon thy servant's loss,
And let that pine to aggravate thy store;
Buy terms divine in selling hours of dross;
Within be fed, without be rich no more.
So shalt thou feed on Death, that feeds on men,
And, Death once dead, there's no more dying then.

No parking

NO PARKING

Hoy, huwag  pumarada kung saan

lalo na't may karatula riyan

ah, dapat ka munang magpaalam

nang di abutin ng siyam-siyam

anumang iyong minamaneho

iyan man ay trak, bus, taksi't awto

o ginagamit mong motorsiklo

o kahit bisikleta lang ito

magpaalam kung paparada ka

pag may "no parking" na karatula

ay huwag ka nang magpumilit pa

bantay ay magagalit talaga

di basta kung saan magpaparking

isa na iyang alituntunin

saanman, buti pa'y iyong sundin

kaysa tiketan ka't pagmultahin

- gregoriovbituinjr.

06.08.2022

Paglilingkod

PAGLILINGKOD

handa kaming magsilbi

sa bayang inaapi

tulungan ang marami

at di lang ang sarili

nakahandang maglingkod

di basta tatalikod

o basta lang tatanghod

sa isyung di malugod

upang sistemang bulok

at pulitikong bugok

ay palitan, iluklok

nama'y dukha sa tuktok

nang ating mapigilang

mapagsamantalahan

ang dukhang mamamayan

aba'y awtomatik 'yan

oo, kami'y kikilos

nang di na mabusabos

ang mayoryang hikahos

at sa buhay ay kapos

marangal na layunin

dakilang adhikain

kung sakaling patayin

palad ko'y tatanggapin

- gregoriovbituinjr.

06.08.2022

Tagulaylay sa buhay

TAGULAYLAY SA BUHAY

ni Nâzım Hikmet (kinatha noong 1937)

malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

(pantigang anim, labindalawa’t labingwaluhin)

Nalalaglag na buhok sa iyong noo’y

      biglang iniangat.

Biglang may kung anong gumalaw sa lupa.

Nagbulung-bulungan yaong mga puno

      doon sa karimlan.

Ang mga bisig mo’y magiging malamig.

Sa may kalayuan

kung saan ay hindi tayo makakita,

  ang buwan marahil ay papasikat na.

At hindi pa tayo nararating nito,

dumudulas yaon sa maraming dahon

  upang pagaanin ang iyong balikat.

Datapwat batid ko

  iihip ang hangin kasabay ng buwan.

Nagbulung-bulungan yaong mga puno.

Ang mga bisig mo’y magiging malamig.

Mula sa itaas,

at mula sa sangang nawala sa dilim,

    may kung anong nahulog sa talampakan mo.

Ikaw ay umipod palapit sa akin.

Sa iwi kong palad yaong iyong laman

     ay tila malabong balat niyong prutas.

Ni awit ng puso o "sentido komon"-

bago yaong puno, ibon, at kulisap,

kamay ko sa laman ng aking asawa 

    wari’y nag-iisip.

Ngayong gabi naman ang kamay kong iwi

    ay di makabasa o makapagsulat.

Ni yaong umibig o di umiibig…

Iyon yaong dila ng tigre sa bukal,

        ang dahon ng ubas,

        ang paa ng lobo.

Gumalaw, huminga, kumain, uminom.

Para bagang binhi ang kamay kong iwi

    sa kailaliman ay naghati-hati .

Ni awit ng puso o "sentido komon,”

Ni yaong umibig o di umiibig…

Inisip ng kamay kong ang laman niring

      asawa ko’y kamay niyong unang tao.

Kapara ng ugat na hanap ay tubig sa kailaliman,

Aniya sa akin:

"Kumain, uminom, malamig, mainit, laban, amoy, kulay-

hindi ang mabuhay para lang mamatay

kundi ang mamatay nang upang mabuhay..."

Sa kasalukuyan

pag humampas yaong pulang buhok ng babae sa mukha ko,

habang may kung anong gumalaw sa lupa,

habang mga puno’y bulungan sa dilim,

at habang ang buwan sa malayo’y nikat

        kung saan ay hindi natin nakikita,

ang kamay ko sa laman ng asawa ko

bago yaong puno, ibon, at kulisap,

Ibig ko’y yaong karapatan sa buhay,

ng tigre sa bukal, ng binhing nahati-

      Nais ko’y karapatan ng unang tao.

* Isinalin: ika-8 ng Hunyo, 2022

* Tula mula sa: https://www.marxists.org/subject/art/literature/nazim/hymntolife.html

Hymn to Life

by Nâzım Hikmet

The hair falling on your forehead

      suddenly lifted.

Suddenly something stirred on the ground.

The trees are whispering

      in the dark.

Your bare arms will be cold.

Far off

where we can't see,

  the moon must be rising.

It hasn't reached us yet,

slipping through the leaves

  to light up your shoulder.

But I know

  a wind comes up with the moon.

The trees are whispering.

Your bare arms will be cold.

From above,

from the branches lost in the dark,

    something dropped at your feet.

You moved closer to me.

Under my hand your bare flesh is like the fuzzy skin of a fruit.

Neither a song of the heart nor "common sense"-

before the trees, birds, and insects,

my hand on my wife's flesh

    is thinking.

Tonight my hand

    can't read or write.

Neither loving nor unloving...

It's the tongue of a leopard at a spring,

        a grape leaf,

        a wolf's paw.

To move, breathe, eat, drink.

My hand is like a seed

    splitting open underground.

Neither a song of the heart nor "common sense,"

neither loving nor unloving.

My hand thinking on my wife's flesh

      is the hand of the first man.

Like a root that finds water underground,

it says to me:

"To eat, drink, cold, hot, struggle, smell, color-

not to live in order to die

but to die to live..."

And now

as red female hair blows across my face,

as something stirs on the ground,

as the trees whisper in the dark,

and as the moon rises far off

    where we can't see,

my hand on my wife's flesh

before the trees, birds, and insects,

I want the right of life,

of the leopard at the spring, of the seed splitting open-

      I want the right of the first man.

Ang aming martsa

ANG AMING MARTSA

ni Vladimir Mayakovsky

Hinalaw sa salin sa Ingles ni Dorian Rottenberg. Progress Publishers, Moscow, 1972;

Isinalin sa wikang Filipino ni Gregorio V. Bituin Jr.

Ikumpas ang mga parisukat sa padyak ng mga rebelde!

Pataasin pa, mga tanod ng palalong ulo!

Huhugasan natin ang mundo ng pangalawang delubyo,

Ngayon na ang panahon ng pagdating ng kinatatakutan.

Masyadong mabagal, ang kariton ng mga taon,

Ang mga bakang kapon ng tag-araw – masyadong malungkot.

Ang aming diyos ang diyos ng bilis,

Ang aming puso — ang aming tambol ng pakikibaka.

Mayroon bang bulawang mas banal pa kaysa amin?

Anong putakti ng punglo ang maaaring makapanduro sa amin?

Awit ang aming armas, ang kapangyarihan ng mga kapangyarihan,

Ang aming bulawan — ang aming tinig — pakinggan lamang kaming umawit!

Kaparangan, humiga kang luntian sa lupa!

Sa seda hahanay ang aming araw-araw!

Bahaghari, magbigay ng kulay at kabilugan

Sa talampakang-plota ng kabayo ng panahon.

Namumuhi sa amin ang langit na may mabituing alindog.

Ay! Kung wala iyon ay maaaring mabuhay ang mga awit namin.

Hoy, Dawong-dawungan, hilingin mong

Dalhin kami ng buháy sa langit!

Magsiawit, sa tuwa’y lumagok ng lumagok,

Patuyuin ang tagsibol sa pamamagitan ng tasa, hindi ng didal.

Patindihin ang pagtibok ng iyong puso!

Nang dibdib nami’y maging pompiyang na tanso.

Talasalitaan: 

oxen - bakang kinapon, uri ng kinapon na lalaking baka, UP Diksiyonaryong Filipino, pahina 860

gold – bulawan, ibid. p. 203

Ursus Major - Big Dipper, dawong-dawungan, ibid., p. 1309

steed - kabayo, mula sa English-Tagalog Dictionary ni Leo James English, p. 428

cymbal - pompiyang, ibid., p. 222

fleet - plota, hukbong-dagat, mula sa Diksyunaryong Ingles-Filipino, ni Felicidad T. E. Sagalongos, p. 190

06.08.2022

* ang litrato'y mula sa google

OUR MARCH

by Vladimir Mayakovsky

Source: Poems, Translated by Dorian Rottenberg. Progress Publishers, Moscow, 1972;

Transcribed: by Mitch Abidor

Beat the squares with the tramp of rebels!

Higher, rangers of haughty heads!

We'll wash the world with a second deluge,

Now’s the hour whose coming it dreads.

Too slow, the wagon of years,

The oxen of days — too glum.

Our god is the god of speed,

Our heart — our battle drum.

Is there a gold diviner than ours/

What wasp of a bullet us can sting?

Songs are our weapons, our power of powers,

Our gold — our voices — just hear us sing!

Meadow, lie green on the earth!

With silk our days for us line!

Rainbow, give color and girth

To the fleet-foot steeds of time.

The heavens grudge us their starry glamour.

Bah! Without it our songs can thrive.

Hey there, Ursus Major, clamour

For us to be taken to heaven alive!

Sing, of delight drink deep,

Drain spring by cups, not by thimbles.

Heart step up your beat!

Our breasts be the brass of cymbals.

Talahuluganan

TALAHULUGANAN

malaking tulong talaga sa pagsasalin

itong mga diksiyonaryong nasa akin

na pinag-ipunan kong sadya upang bilhin

upang magawa ang tungkulin kong magsalin

datapwat dapat maunawaan mong sadya

ang lengguwahe ng isasalin mong akda

lalo na kung iyong isasalin ay tula

isasalin sa paraang sukat at tugma

mga salita'y piling-pili kung dapat man

naaangkop at wasto sa pakahulugan

kung sinalin mo mula sa wikang dayuhan

pag iningles ang salin mo'y iyon din naman

gamitin ang talatinigan o glosaryo

ang talasalitaan o bokabularyo

ang talahuluganan o diksiyonaryo

upang pagsasalin mo'y matiyak mong wasto

subalit dapat mo munang maunawaan

di lamang yaong literal na kahulugan

lalo kung ideyoma ang salitang iyan

upang pagsasalin ay wastong magampanan

- gregoriovbituinjr.

06.07.2022

Streak 120

STREAK 120

naka-syento beynte na rin ako

high na high na ako sa Sudoku

Streak One Hundred Twenty na Ito

aba, haynaku, nakupo, naku

Sudoku'y munting kasiyahan lang

upang minsan ay makapaglibang

upang sa apoy ay di madarang

upang sa poste'y di nagbibilang

ayos na, naka-syento beynte na

ito ba'y malalagpasan ko pa?

sana, kaya pa, kaya pa sana

basta pumokus lang, magkonsentra

basta matapos lang ang trabaho

o maghapong gawain ko rito

aba'y ayos na ang buto-buto

at muling makakapag-Sudoku

- gregoriovbituinjr.

06.07.2022